Thương mại Việt–Trung bùng nổ kéo theo nhu cầu logistics khổng lồ — và các công ty logistics Trung Quốc (từ “ông lớn” đến các hãng giao nhận vừa) đang đổ vào Việt Nam mở kho bãi, làm vận tải, giao nhận. Nhưng logistics là ngành kinh doanh có điều kiện với nhà đầu tư nước ngoài: giới hạn tỷ lệ sở hữu khác nhau theo từng loại hình dịch vụ (kho bãi, vận tải đường bộ, giao nhận, vận tải biển), theo Nghị định 163/2017 và cam kết WTO. Bài viết trình bày điều kiện chi tiết cho công ty logistics, kho bãi Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam.
Logistics gồm những dịch vụ nào — và điều kiện khác nhau ra sao
Theo Nghị định 163/2017/NĐ-CP, kinh doanh dịch vụ logistics gồm: (1) xếp dỡ container (trừ dịch vụ tại sân bay); (2) kho bãi container; (3) kho bãi (trừ phân phối bán lẻ); (4) giao nhận vận tải; (5) đại lý vận tải; (6) vận tải hàng hóa (đường bộ, đường thủy nội địa, đường biển). Điểm then chốt: nhà đầu tư nước ngoài không bị áp một tỷ lệ sở hữu chung — mỗi loại hình có giới hạn riêng theo cam kết WTO của Việt Nam. Đây là chi tiết hay bị hiểu sai nhất: nhiều nhà đầu tư tưởng “logistics được 100% vốn nước ngoài” — đúng với một số dịch vụ, sai với số khác.
Tỷ lệ sở hữu nước ngoài theo loại hình dịch vụ
(1) Kho bãi, giao nhận, đại lý vận tải: nhà đầu tư nước ngoài được sở hữu 100% — đây là “cửa rộng nhất”, phù hợp với đa số công ty logistics Trung Quốc (làm kho, giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu). (2) Vận tải hàng hóa đường bộ: được 100% (Việt Nam đã mở cửa hoàn toàn vận tải đường bộ cho NĐT nước ngoài). (3) Vận tải đường thủy nội địa: giới hạn 49% vốn nước ngoài — công ty Trung Quốc muốn làm vận tải sông (rất quan trọng ở ĐBSCL) phải liên doanh với đối tác Việt Nam nắm đa số. (4) Vận tải biển (cabotage — vận tải nội địa bằng đường biển): cấm/hạn chế chặt — NĐT nước ngoài không được vận tải hàng hóa nội địa bằng đường biển (bảo hộ đội tàu Việt Nam). (5) Xếp dỡ container tại cảng biển: giới hạn 50% vốn nước ngoài. Kết luận thực tế: công ty logistics Trung Quốc làm kho bãi + giao nhận + vận tải đường bộ thì được 100% vốn — không cần đối tác Việt Nam. Chỉ khi “chạm” vào đường thủy nội địa, cảng biển, vận tải biển nội địa mới cần liên doanh hoặc bị cấm.
Điều kiện kinh doanh logistics (ngoài tỷ lệ sở hữu)
(1) Giấy phép kinh doanh dịch vụ logistics: công ty phải đăng ký ngành nghề logistics trong IRC/ERC và đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất (kho bãi, phương tiện) phù hợp với loại hình dịch vụ. (2) Kho bãi: thuê đất theo Luật Đất đai 31/2024/QH15 (thời hạn thuê tối đa 50 năm, gia hạn được) — kho ngoại quan, kho CFS cần giấy phép riêng của hải quan. (3) Vận tải đường bộ: cần giấy phép kinh doanh vận tải (Sở GTVT), phương tiện đạt chuẩn, lái xe có GPLX phù hợp. (4) PCCC và môi trường: kho hàng (nhất là kho hóa chất, hàng nguy hiểm) phải đạt chuẩn PCCC và đánh giá tác động môi trường nếu quy mô lớn. (5) Lao động nước ngoài: chuyên gia logistics Trung Quốc sang làm việc cần giấy phép lao động — nhưng nên nội địa hóa đội ngũ sớm (nhân sự Việt Nam hiểu thủ tục hải quan, quan hệ cảng).
Lưu ý về liên doanh: nếu chọn liên doanh cho mảng đường thủy nội địa, hãy chọn đối tác Việt Nam đã có đội tàu và giấy phép — đừng chọn đối tác “chỉ có quan hệ”, vì giấy phép vận tải thủy không mua được bằng quan hệ khi kiểm tra thực tế.
Ba mô hình đầu tư phổ biến của công ty logistics Trung Quốc
Mô hình 1: công ty 100% vốn Trung Quốc (kho + giao nhận + vận tải đường bộ). Tận dụng “cửa rộng” 100% — kiểm soát toàn bộ, không cần đối tác. Phù hợp với công ty logistics lớn có sẵn khách hàng (phục vụ các nhà máy Trung Quốc tại Việt Nam). Vốn: 20–50 tỷ đồng cho hệ thống kho bãi quy mô vừa. Mô hình 2: liên doanh với công ty logistics Việt Nam. Đối tác Việt Nam góp quan hệ (hải quan, cảng, khách hàng nội địa) và giấy phép ở các mảng hạn chế (đường thủy nội địa) — công ty Trung Quốc góp vốn, công nghệ, khách hàng Trung Quốc. Phù hợp khi muốn mở rộng nhanh ra thị trường nội địa. Mô hình 3: “asset-light” — thuê kho, thuê xe, tập trung vào giao nhận và công nghệ. Không đầu tư kho bãi cố định — thuê kho của chủ đầu tư KCN/logistics park, thuê xe của đối tác vận tải — tập trung vào nền tảng số (tracking, quản trị đơn hàng) và mạng lưới khách hàng. Vốn nhẹ nhất (5–10 tỷ đồng), linh hoạt nhất, nhưng phụ thuộc nhà cung cấp.
Bốn cái bẫy hay gặp
(1) Nhầm lẫn tỷ lệ sở hữu: tưởng logistics nào cũng 100% — đến khi làm vận tải thủy nội địa mới biết bị giới hạn 49%, phải cơ cấu lại tốn kém. (2) Thuê đất kho sai mục đích: thuê đất nông nghiệp/giá rẻ làm kho — bị xử phạt, buộc tháo dỡ; đất làm kho phải là đất thương mại/dịch vụ hoặc đất KCN. (3) Kho ngoại quan “chui”: làm dịch vụ kho ngoại quan khi chưa có giấy phép hải quan — hàng hóa bị giữ, phạt nặng. (4) Bỏ qua PCCC: kho hàng cháy (nhất là kho chứa hàng Trung Quốc giá trị cao) — không có bảo hiểm + không đạt PCCC thì một vụ cháy là phá sản. Mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc và bảo hiểm hàng hóa là không thương lượng.
Checklist: công ty logistics Trung Quốc vào Việt Nam
1. Xác định loại hình dịch vụ: kho bãi/giao nhận/vận tải đường bộ (100%) hay đường thủy nội địa/cảng (giới hạn) — quyết định có cần đối tác. 2. Xin IRC/ERC với ngành nghề logistics đúng loại hình. 3. Thuê đất kho: đất thương mại/dịch vụ hoặc KCN, thời hạn 50 năm (Luật Đất đai 31/2024). 4. Xin giấy phép kho ngoại quan/CFS (nếu làm) từ hải quan. 5. Xin giấy phép kinh doanh vận tải (nếu có đội xe). 6. Đạt chuẩn PCCC kho bãi + mua bảo hiểm cháy nổ. 7. Đánh giá tác động môi trường (nếu quy mô lớn). 8. Tuyển đội ngũ Việt Nam (hải quan, cảng, lái xe) + xin giấy phép lao động cho chuyên gia Trung Quốc. 9. Xây hệ thống công nghệ (tracking, quản trị kho WMS). 10. Ký hợp đồng dài hạn với khách hàng “neo” (các nhà máy Trung Quốc tại Việt Nam) trước khi mở rộng.
Liên hệ tư vấn
FLAT Law Firm tư vấn toàn diện cho nhà đầu tư Trung Quốc tại Việt Nam: cấu trúc đầu tư, thủ tục IRC/ERC, thuế, lao động, sở hữu trí tuệ và giải quyết tranh chấp. Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn cho trường hợp cụ thể của quý khách.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
