Thịt là mặt hàng nhập khẩu bị kiểm soát hai lớp tại Việt Nam: lớp thương mại (công bố, ghi nhãn thực phẩm) và lớp thú y (kiểm dịch động vật) — trong đó lớp thú y quyết định lô hàng có được vào lãnh thổ hay không. Bài viết này giải thích quy trình kiểm dịch thịt nhập khẩu và các điều kiện tiên quyết về nước xuất khẩu, cơ sở giết mổ.
Điều kiện tiên quyết: nước và cơ sở phải được phép
Theo Luật Thú y 79/2015/QH13 và các văn bản hướng dẫn (Nghị định 35/2016/NĐ-CP, Thông tư 25/2016/TT-BNNPTNT về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật trên cạn), thịt chỉ được nhập khẩu từ quốc gia, vùng lãnh thổ và cơ sở giết mổ, chế biến nằm trong danh sách được cơ quan thú y Việt Nam công nhận và công bố. Điều kiện gắn với tình hình dịch bệnh động vật của nước xuất khẩu (ví dụ dịch tả lợn châu Phi, lở mồm long móng, cúm gia cầm) và kết quả đánh giá hệ thống kiểm soát thú y của nước đó. Hệ quả thực tế: nhà nhập khẩu không thể mua thịt từ bất kỳ nhà máy nào có giá tốt trên thị trường quốc tế — phải kiểm tra cơ sở có trong danh sách được phép xuất khẩu vào Việt Nam tại thời điểm ký hợp đồng và tại thời điểm hàng lên tàu, vì danh sách bị cắt giảm ngay khi nước xuất khẩu bùng phát dịch thuộc diện phải thông báo.
Kiểm dịch tại cửa khẩu: quy trình ba bước
Khi lô hàng đến cửa khẩu, nhà nhập khẩu đăng ký kiểm dịch với cơ quan kiểm dịch động vật cửa khẩu. Hồ sơ cốt lõi là giấy chứng nhận kiểm dịch do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp theo mẫu đã thỏa thuận với Việt Nam, kèm vận đơn và hồ sơ thương mại. Cơ quan kiểm dịch kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế hàng hoá (nhãn, bao bì, nhiệt độ bảo quản, dấu kiểm dịch trên thân thịt nếu có) và lấy mẫu xét nghiệm các chỉ tiêu dịch bệnh, vi sinh, dư lượng theo quy định và mức độ rủi ro. Đạt yêu cầu, lô hàng được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch nhập khẩu và mới được làm thủ tục thông quan, vận chuyển về kho bảo quản lạnh đáp ứng điều kiện. Hàng đông lạnh phải duy trì chuỗi lạnh liên tục; đứt gãy nhiệt độ ghi nhận tại kiểm tra thực tế là căn cứ đánh giá không đạt dù giấy tờ đầy đủ.
Không đạt kiểm dịch: tái xuất hoặc tiêu hủy
Lô hàng không đạt yêu cầu kiểm dịch — phát hiện dịch bệnh thuộc diện cấm, giấy chứng nhận không hợp lệ, cơ sở xuất khẩu không còn trong danh sách, hoặc hàng hư hỏng do đứt chuỗi lạnh — sẽ bị buộc tái xuất, trường hợp không thể tái xuất hoặc nguy cơ lây lan dịch bệnh thì tiêu hủy dưới sự giám sát của cơ quan thú y, chi phí do nhà nhập khẩu chịu. Ngoài mất hàng, nhà nhập khẩu còn đối mặt xử phạt hành chính trong lĩnh vực thú y nếu có yếu tố vi phạm (khai báo sai, tự ý đưa hàng ra khỏi khu vực kiểm dịch). Thịt sau thông quan tiếp tục chịu khung pháp luật thực phẩm: cơ sở kho lạnh, cơ sở phân phối và nhãn phụ tiếng Việt theo quy định ghi nhãn hàng hoá và tự công bố nếu thuộc diện.
Khuyến nghị
Đưa kiểm tra danh sách được phép thành bước bắt buộc trong quy trình mua hàng, có mốc thời gian kiểm tra lại trước ngày tàu chạy; yêu cầu nhà xuất khẩu gửi bản sao giấy chứng nhận kiểm dịch mẫu để đối chiếu trước khi phát hành bản gốc; và xây dựng phương án nhà cung cấp dự phòng ở quốc gia khác cho các mặt hàng có rủi ro dịch bệnh cao.
Câu hỏi thường gặp
Nhập khẩu thịt phải kiểm dịch ở đâu?
Tại cửa khẩu nhập, do cơ quan kiểm dịch động vật cửa khẩu thực hiện theo Luật Thú y 79/2015/QH13 và Thông tư 25/2016/TT-BNNPTNT: kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế hàng và lấy mẫu xét nghiệm. Đạt yêu cầu mới được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch nhập khẩu để thông quan.
Nước nào được phép xuất thịt vào Việt Nam?
Chỉ quốc gia, vùng và cơ sở giết mổ, chế biến nằm trong danh sách được cơ quan thú y Việt Nam công nhận, công bố — danh sách thay đổi theo tình hình dịch bệnh động vật của nước xuất khẩu. Phải kiểm tra danh sách tại thời điểm mua và khi hàng lên tàu.
Giấy chứng nhận kiểm dịch của nước xuất khẩu cần gì?
Giấy do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp theo mẫu thỏa thuận với Việt Nam, xác nhận lô hàng từ cơ sở được phép, đáp ứng yêu cầu vệ sinh thú y và dịch bệnh. Giấy không đúng mẫu, sai thông tin lô hàng hoặc cơ sở không còn trong danh sách đều khiến lô hàng không đạt.
Thịt không đạt kiểm dịch bị xử lý thế nào?
Buộc tái xuất; nếu không thể tái xuất hoặc có nguy cơ lây lan dịch bệnh thì tiêu hủy dưới giám sát của cơ quan thú y, chi phí do nhà nhập khẩu chịu. Vi phạm khai báo còn bị xử phạt hành chính lĩnh vực thú y.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
