Cha mất năm 2015, để lại mảnh đất nhưng các con mãi không ngồi lại chia. Đến 2026 một người khởi kiện đòi chia di sản — tòa có thụ lý? Câu trả lời phụ thuộc vào một con số mà Bộ luật Dân sự 2015 (số 91/2015/QH13, hiệu lực từ 01/01/2017, còn hiệu lực tại 19/10/2026) quy định rất rõ tại Điều 623 khoản 1: thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế.
30 năm và 10 năm: tính từ khi nào?
Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người để lại di sản chết (Điều 611). Từ mốc đó, đồng hồ thời hiệu chạy: 30 năm nếu di sản là bất động sản (đất, nhà), 10 năm nếu là động sản (tiền gửi ngân hàng, xe, cổ phần…). Trong ví dụ trên: cha mất 2015, đất là bất động sản — khởi kiện năm 2026 mới qua 11 năm, vẫn còn gần 19 năm trong thời hiệu 30 năm, chưa hề chạm mốc hết hạn.
Lưu ý quan trọng: thời hiệu này áp dụng cho yêu cầu chia di sản. Các yêu cầu khác chịu thời hiệu riêng tại chính Điều 623: yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm (khoản 2); yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là 3 năm (khoản 3) — đừng đồng nhất mọi loại khởi kiện thừa kế với con số 30/10 năm của khoản 1.
Hết thời hiệu thì di sản đi đâu?
Hết thời hiệu yêu cầu chia di sản mà không ai khởi kiện, di sản được xử lý theo chính khoản 1 Điều 623: di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản; nếu không có người thừa kế đang quản lý thì thuộc về người chiếm hữu di sản theo Điều 236; chỉ khi không có người chiếm hữu thì di sản mới thuộc về Nhà nước. Nói cách khác, với mảnh đất trong ví dụ, phải qua mốc 30 năm mới phát sinh chuỗi hệ quả này — di sản không tự động “về Nhà nước” theo Điều 622 ngay khi hết thời hiệu.
Thực tế xét xử còn một chi tiết: nếu các đồng thừa kế đã thỏa thuận quản lý, sử dụng di sản (ví dụ cùng cho thuê đất lấy tiền chia nhau), thời hiệu có thể được xem xét lại theo diễn biến quản lý thực tế. Nhưng đừng đặt cược vào ngoại lệ — chủ động khởi kiện hoặc lập văn bản thỏa thuận phân chia trong thời hiệu luôn an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Quá 30 năm, tôi còn kiện đòi chia đất của cha mẹ được không?
Về nguyên tắc không còn quyền yêu cầu chia di sản bất động sản khi đã hết 30 năm từ thời điểm mở thừa kế (Điều 623 khoản 1). Di sản khi đó thuộc người thừa kế đang quản lý; không có người quản lý thì thuộc người chiếm hữu theo Điều 236; không có người chiếm hữu mới thuộc Nhà nước. Ngoại lệ duy nhất là chứng minh được thời hiệu bị gián đoạn hoặc các bên có thỏa thuận khác được pháp luật công nhận.
Di sản là sổ tiết kiệm ngân hàng thì thời hiệu bao lâu?
Tiền gửi là động sản — thời hiệu 10 năm theo khoản 1 Điều 623, ngắn hơn so với đất (30 năm) nhưng không phải 3 năm: con số 3 năm tại khoản 3 Điều 623 là thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản, không phải thời hiệu chia di sản động sản. Đây là bẫy phổ biến: gia đình dễ nhầm các khoản của cùng một điều với nhau.
Thời hiệu có áp dụng khi có di chúc không?
Có. Điều 623 áp dụng cho yêu cầu chia di sản nói chung, không phân biệt thừa kế theo di chúc hay theo pháp luật. Có di chúc rõ ràng mà không thực hiện trong thời hiệu thì người được chỉ định cũng mất quyền yêu cầu chia.
Liên hệ tư vấn
FLAT Law Firm tư vấn cho người nước ngoài và gia đình về thừa kế, di chúc, giấy phép lái xe, bảo hiểm y tế và chuyển tiền tại Việt Nam. Liên hệ để được tư vấn cho trường hợp cụ thể của quý khách.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
