Chuyên gia Malaysia làm việc tại Việt Nam chủ yếu trong các dự án dầu khí ngoài khơi phía Nam, nhà máy sản xuất và dịch vụ tài chính có vốn Malaysia. Đây là quốc tịch có hiệp định tránh đánh thuế hai lần thuộc nhóm sớm nhất mà Việt Nam ký kết, và chính tuổi đời của hiệp định tạo ra bài toán riêng: văn bản gốc được soạn theo mẫu và bối cảnh của nhiều thập kỷ trước, trong khi cơ chế quản lý thuế trong nước đã thay đổi qua nhiều thế hệ luật. Bài viết phân tích chuyên gia Malaysia; khung cư trú trong nước áp dụng thống nhất cho cả loạt bài, còn chuyên gia Thái Lan trong bài kề bên có vấn đề ranh giới phí dịch vụ kỹ thuật khác với trường hợp này.
1. Cư trú: nền trong nước theo Luật 109/2025/QH15
Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 (thay thế Luật 04/2007/QH12 từ kỳ tính thuế 2026) quy định cá nhân cư trú khi có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm dương lịch hoặc 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt, hoặc có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam theo hợp đồng thuê nhà có thời hạn. Chuyên gia Malaysia làm việc trên giàn khoan hoặc dự án theo chu kỳ luân phiên (rotasi) cần đặc biệt lưu ý cách tính ngày có mặt trong điều kiện làm việc ngoài khơi: ngày có mặt xác định theo dấu xuất nhập cảnh và thời gian hiện diện trên lãnh thổ, vùng biển thuộc quyền tài phán của Việt Nam theo hồ sơ dự án, không theo lịch bay của hãng hàng không. Cá nhân cư trú kê khai thu nhập toàn cầu theo biểu lũy tiến 5 bậc (Điều 9) và được giảm trừ gia cảnh (Điều 10); cá nhân không cư trú chịu thuế suất 20% trên thu nhập tại Việt Nam.
2. Hiệp định Việt Nam – Malaysia: áp dụng văn bản lâu năm
Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Malaysia đang có hiệu lực; điều khoản thu nhập từ việc làm phụ thuộc (Điều 15) duy trì bộ ba điều kiện quen thuộc: có mặt tại Việt Nam không quá 183 ngày trong kỳ liên quan; người trả lương không cư trú tại Việt Nam; và khoản lương không do cơ sở thường trú tại Việt Nam chịu. Khác biệt thực hành so với các hiệp định mới hơn nằm ở chi tiết soạn thảo: một số hiệp định lâu năm diễn đạt kỳ tính 183 ngày, khái niệm cơ sở thường trú hoặc phạm vi dịch vụ phụ thuộc theo cách cũ, và có thể đã có nghị định thư hoặc văn bản trao đổi bổ sung theo thời gian. Trước khi áp dụng, người làm hồ sơ phải kiểm tra phiên bản hiệp định hiện hành gồm cả các sửa đổi, thay vì dùng bản sao lưu hành nội bộ từ nhiều năm trước. Điểm thứ hai: thu nhập của chuyên gia dầu khí làm việc ngoài khơi có thể gắn với hoạt động thăm dò, khai thác — một số hiệp định có quy tắc nguồn thu riêng cho hoạt động này, cần kiểm tra trước khi kết luận theo Điều 15 thông thường.
3. Chứng từ và phối hợp hồ sơ hai nước
Hồ sơ áp dụng hiệp định gồm giấy chứng nhận cư trú thuế do cơ quan thuế Malaysia (LHDN) cấp cho năm liên quan; hợp đồng lao động hoặc phái cử xác định người trả và người chịu chi phí lương; hồ sơ ngày có mặt — với nhân sự ngoài khơi là lịch luân phiên và danh sách nhân sự dự án đối chiếu dấu xuất nhập cảnh; và hồ sơ thông báo áp dụng hiệp định nộp cho cơ quan thuế Việt Nam theo Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15. Malaysia áp dụng năm tính thuế dương lịch trùng với Việt Nam, thuận lợi hơn các nước có năm tài chính lệch; tuy vậy giấy chứng nhận cư trú vẫn phải đúng năm và đúng cá nhân, không thay thế bằng giấy xác nhận của doanh nghiệp Malaysia.
4. Rủi ro đặc thù của nhóm Malaysia
Rủi ro thứ nhất nằm ở tài liệu hiệp định cũ: dùng bản hiệp định chưa cập nhật nghị định thư khiến điều kiện áp dụng bị hiểu sai. Rủi ro thứ hai là dự án ngoài khơi kéo dài: lịch luân phiên dày lên theo tiến độ dự án làm ngày có mặt vượt ngưỡng cư trú trong nước trong khi doanh nghiệp vẫn khấu trừ theo diện không cư trú 20% và không làm quyết toán cư trú. Rủi ro thứ ba là khoản lương do công ty dịch vụ dầu khí trung gian trả thay — khi người trả lương hình thức khác người chịu chi phí thực tế, điều kiện hiệp định về người trả và bên chịu phải được phân tích trên bản chất, không trên tên gọi trong hợp đồng. Cả ba rủi ro đều được kiểm soát bằng một hồ sơ ngày có mặt chạy liên tục và một lần kiểm tra phiên bản hiệp định tại thời điểm lập hồ sơ.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
