Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản là khoản nghĩa vụ tài chính lớn đầu tiên của một dự án mỏ — phải nộp để đổi lấy quyền khai thác trữ lượng thuộc sở hữu toàn dân — và cũng là khoản dễ bị tính sai nhất vì nó phụ thuộc đồng thời vào trữ lượng, giá tính tiền và tỷ lệ thu. Nghị định 193/2025/NĐ-CP đã đơn giản hóa công thức tính so với cơ chế cũ, nhưng sự đơn giản của công thức không loại bỏ tranh chấp về các biến số đầu vào.
Công thức tính: T = Q × G × R
Theo Nghị định 193/2025/NĐ-CP, tiền cấp quyền khai thác khoáng sản được tính bằng tích của ba yếu tố: Q là trữ lượng hoặc khối lượng khoáng sản được phép khai thác ghi trong giấy phép (với nước khoáng, nước nóng tính theo lưu lượng nhân thời gian khai thác); G là giá tính tiền cấp quyền, xác định bằng giá tính thuế tài nguyên do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành nhân hệ số quy đổi tại phụ lục của nghị định (Điều 134); và R là tỷ lệ thu tiền cấp quyền theo phụ lục đối với khu vực không đấu giá, hoặc tỷ lệ tại thời điểm trúng đấu giá đối với khu vực đấu giá. Sở Nông nghiệp và Môi trường xác định số tiền, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt đối với giấy phép thuộc thẩm quyền tỉnh.
Thời điểm phê duyệt và lịch nộp
Việc xác định và phê duyệt tiền cấp quyền phải hoàn thành trong vòng 30 ngày kể từ ngày cấp giấy phép khai thác theo Điều 135 Nghị định 193/2025/NĐ-CP. Tổng số tiền được chia đều cho các năm khai thác trong thời hạn giấy phép và nộp theo kỳ hằng năm, thay vì phải dồn toàn bộ ngay từ đầu — cơ chế chia kỳ này giúp dòng tiền của dự án khớp với tiến độ khai thác thực tế. Doanh nghiệp nhận thông báo nộp tiền từ cơ quan thuế và phải đối chiếu số tiền trong quyết định phê duyệt với trữ lượng, giá tính tiền tại thời điểm phê duyệt để kịp khiếu nại nếu có sai lệch.
Nợ tiền cấp quyền bị xử lý thế nào
Chậm nộp tiền cấp quyền phát sinh tiền chậm nộp theo pháp luật quản lý thuế và bị cơ quan thuế đôn đốc, cưỡng chế thu như một khoản nghĩa vụ tài chính với Nhà nước. Ở tầng giấy phép, việc không thực hiện nghĩa vụ tài chính là một trong các căn cứ để cơ quan cấp phép xem xét đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép khai thác theo Luật Địa chất và khoáng sản 54/2024/QH15. Tiền cấp quyền còn phải phê duyệt lại khi trữ lượng thay đổi, khi số lần nộp thay đổi, hoặc khi giá tính tiền biến động quá ngưỡng nghị định quy định — nên doanh nghiệp gia hạn hoặc điều chỉnh giấy phép cần dự trù khả năng số tiền bị tính lại.
Tiền cấp quyền có được tính vào chi phí thuế TNDN
Tiền cấp quyền là chi phí gắn trực tiếp với hoạt động khai thác và được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp theo nguyên tắc phân bổ tương ứng với thời gian, sản lượng khai thác — không khấu trừ một lần tùy tiện vào năm nộp tiền nếu giấy phép kéo dài nhiều năm. Điểm cần thống nhất giữa bộ phận kế toán và pháp chế là hồ sơ chứng minh: quyết định phê duyệt tiền cấp quyền, thông báo và chứng từ nộp tiền là bộ chứng từ gốc cho cả việc hạch toán lẫn việc đối chiếu khi cơ quan thuế thanh tra chi phí của dự án mỏ.
Câu hỏi thường gặp
Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản tính thế nào?
Theo Nghị định 193/2025/NĐ-CP, tiền cấp quyền bằng trữ lượng được phép khai thác (Q) nhân giá tính tiền (G) nhân tỷ lệ thu (R). Giá tính tiền được xác định từ giá tính thuế tài nguyên của tỉnh nhân hệ số quy đổi; tỷ lệ thu lấy theo phụ lục của nghị định hoặc theo kết quả đấu giá nếu khu vực thuộc diện đấu giá.
Nợ tiền cấp quyền khai thác thì bị xử lý gì?
Khoản nợ phát sinh tiền chậm nộp theo pháp luật quản lý thuế và có thể bị cưỡng chế thu. Không thực hiện nghĩa vụ tài chính còn là căn cứ để cơ quan cấp phép đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép khai thác theo Luật Địa chất và khoáng sản 54/2024/QH15, nên đây là nghĩa vụ không thể để treo qua nhiều kỳ.
Tiền cấp quyền có được tính vào chi phí thuế TNDN không?
Có, đây là chi phí liên quan trực tiếp đến hoạt động khai thác và được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế, phân bổ tương ứng với thời gian và sản lượng khai thác thay vì dồn hết vào một năm. Doanh nghiệp cần giữ quyết định phê duyệt và chứng từ nộp tiền làm hồ sơ chứng minh.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng