Philippines đã cải tổ toàn bộ hệ thống ưu đãi bằng đạo luật CREATE năm 2021 và đặt các khu kinh tế PEZA vào trung tâm chiến lược thu hút sản xuất xuất khẩu. Bài viết này so sánh riêng ưu đãi thuế và thủ tục thành lập doanh nghiệp giữa Việt Nam và Philippines — không lặp lại bài chi phí lao động — với trọng tâm là cơ chế “miễn thuế thu nhập trong khu, sau đó thuế suất đặc biệt” của Philippines đối lập khung ưu đãi theo địa bàn của Việt Nam.
Trả lời ngắn
Thuế suất TNDN phổ thông sau CREATE: Philippines 25% với doanh nghiệp lớn và 20% với doanh nghiệp vừa và nhỏ theo ngưỡng tài sản/doanh thu — cao hơn hoặc bằng Việt Nam (20% theo Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15). Điểm mạnh của Philippines nằm trong khu kinh tế do PEZA quản lý: doanh nghiệp đăng ký được hưởng giai đoạn miễn thuế thu nhập (income tax holiday), sau đó chuyển sang thuế suất đặc biệt thấp trên thu nhập gộp hoặc cơ chế khấu trừ tăng cường, kèm ưu đãi thuế nhập khẩu và sự quản lý một cửa của cơ quan khu. Việt Nam cho khung 10% trong 15 năm cộng miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm cho dự án tại địa bàn đặc biệt khó khăn, khu kinh tế, khu công nghệ cao — cơ chế tương tự về tinh thần nhưng phân tầng theo luật trên toàn quốc thay vì gắn với từng khu được chỉ định.
Kiến trúc CREATE và vai trò của PEZA
Theo khung tham khảo phổ biến, đạo luật CREATE (đạo luật về phục hồi doanh nghiệp và ưu đãi thuế) đã hợp nhất hệ thống ưu đãi Philippines dưới một hội đồng xét duyệt (FIRB) và chuẩn hóa “thực đơn” ưu đãi: giai đoạn miễn thuế thu nhập kéo dài tùy vị trí và ngành (khu vực thủ đô ngắn hơn, vùng kém phát triển dài hơn), sau giai đoạn miễn, doanh nghiệp chọn hoặc thuế suất đặc biệt 5% trên thu nhập gộp (thay cho các loại thuế khác theo cơ chế của khu) hoặc cơ chế khấu trừ tăng cường trên chi phí. PEZA — cơ quan quản lý khu kinh tế Philippines — là nơi cơ chế này vận hành cho sản xuất xuất khẩu: doanh nghiệp trong khu được hưởng thủ tục một cửa, hải quan tại chỗ và miễn thuế nhập khẩu cho thiết bị, nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.
Đối chiếu Việt Nam: khu kinh tế và khu công nghệ cao của Việt Nam cũng là địa bàn hưởng tầng ưu đãi cao nhất (10%/15 năm, miễn 4 giảm 9), và doanh nghiệp trong khu công nghiệp còn có cơ chế doanh nghiệp chế xuất (EPE) với hàng rào hải quan riêng cho hàng xuất khẩu. Khác biệt căn bản nằm ở chỗ ưu đãi của Việt Nam phát sinh theo luật khi dự án đúng địa bàn/ngành (Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15), doanh nghiệp tự áp dụng và chịu hậu kiểm; ưu đãi của Philippines phát sinh theo đăng ký và phê duyệt vào một khu/cơ chế cụ thể, đổi lại tính “đóng gói sẵn” cao: vào được PEZA là gần như cầm chắc thực đơn ưu đãi và đầu mối quản lý duy nhất.
Thành lập doanh nghiệp: đăng ký SEC và điều kiện ngành
Thành lập công ty tại Philippines đi qua Ủy ban Chứng khoán và Doanh nghiệp (SEC) với hệ thống đăng ký trực tuyến; doanh nghiệp xuất khẩu còn đăng ký thêm với PEZA hoặc cơ quan khu tương ứng để nhận ưu đãi. Giới hạn sở hữu nước ngoài của Philippines nằm trong danh sách đầu tư hạn chế (Foreign Investment Negative List) ban hành định kỳ: nhiều ngành sản xuất mở 100%, trong khi một số lĩnh vực (truyền thông, đất đai, một phần dịch vụ) bị giới hạn cứng, và sở hữu đất của công ty nước ngoài bị cấm theo hiến pháp — doanh nghiệp chỉ thuê đất dài hạn.
Việt Nam theo Luật Đầu tư 143/2025/QH15 (hiệu lực 01/3/2026) cũng dùng danh mục tiếp cận thị trường có điều kiện, nhưng đất đai vận hành khác: doanh nghiệp FDI thuê đất từ Nhà nước hoặc thuê lại trong KCN theo Luật Đất đai 31/2024/QH15 với thời hạn gắn với dự án (tối đa 50 năm, đặc biệt 70 năm). Quy trình thành lập tại Việt Nam gồm giấy chứng nhận đăng ký đầu tư rồi đăng ký doanh nghiệp; bài viết không chốt số ngày vì thực tiễn xử lý khác nhau giữa các cơ quan. Điểm nhà đầu tư cần so đúng: tại Philippines, “thành lập xong” vẫn chưa đủ — phải hoàn tất đăng ký ưu đãi với cơ quan khu thì đồng hồ miễn thuế mới chạy đúng; tại Việt Nam, thời điểm bắt đầu miễn giảm tính theo năm có thu nhập/doanh thu theo luật, ít phụ thuộc hành chính hơn nhưng đòi hỏi hồ sơ điều kiện chặt chẽ khi quyết toán.
| Tiêu chí | Việt Nam | Philippines (khung tham khảo) |
|---|---|---|
| Thuế suất TNDN phổ thông | 20% | 25% doanh nghiệp lớn; 20% SME theo ngưỡng CREATE |
| Cơ chế ưu đãi tiêu biểu | 10% × 15 năm + miễn 4, giảm 50% 9 năm tại địa bàn ưu đãi | Miễn thuế thu nhập trong khu PEZA, sau đó thuế đặc biệt 5% trên thu nhập gộp hoặc khấu trừ tăng cường |
| Cách hưởng | Theo luật theo địa bàn/ngành, tự áp dụng, hậu kiểm | Đăng ký và phê duyệt vào khu/cơ chế qua PEZA và hội đồng ưu đãi (FIRB) |
| Đất đai cho FDI | Thuê từ Nhà nước/thuê lại trong KCN, tối đa 50 năm (đặc biệt 70) | Nước ngoài không sở hữu đất; thuê dài hạn trong/ngoài khu |
| Danh mục hạn chế | Danh mục tiếp cận thị trường có điều kiện (Luật Đầu tư 143/2025) | Danh sách đầu tư hạn chế (Negative List) định kỳ |
Khi nào Philippines thắng trong phép so sánh thuế
Có hai tình huống Philippines thực sự hấp dẫn. Một: dự án xuất khẩu gần như 100%, đặt gọn trong khu PEZA, sinh lời nhanh — giai đoạn miễn thuế toàn bộ cộng thuế đặc biệt trên thu nhập gộp sau đó có thể cho gánh nặng thuế hiệu dụng thấp hơn khung Việt Nam trong thập kỷ đầu, đồng thời hưởng quản lý một cửa và lao động tiếng Anh. Hai: dự án có doanh thu nội địa Philippines đáng kể và thuộc diện SME theo ngưỡng CREATE, được áp thuế suất phổ thông 20% ngang Việt Nam trong khi tiếp cận thị trường nội địa hơn 110 triệu dân nói tiếng Anh. Ngược lại, dự án vòng đời dài, bán một phần vào thị trường nội địa Việt Nam, hoặc đặt tại khu kinh tế Việt Nam hưởng trọn 10%/15 năm, thì tổng giá trị ưu đãi vòng đời của Việt Nam vượt lên — và thuế suất phổ thông 20% của Việt Nam cũng thấp hơn mức 25% áp cho doanh nghiệp lớn tại Philippines.
Rủi ro và lưu ý thực tiễn
Lưu ý: (1) thực đơn ưu đãi CREATE/PEZA chịu sự giám sát của hội đồng ưu đãi và có điều kiện về tỷ lệ xuất khẩu, việc làm — thay đổi mô hình kinh doanh (ví dụ tăng bán nội địa) phải được đánh giá lại trước; (2) phía Việt Nam, doanh nghiệp cũng cần tính thuế tối thiểu toàn cầu: QDMTT 15% theo Nghị định 236/2025/NĐ-CP làm giảm giá trị của mọi cơ chế thuế suất thấp với tập đoàn lớn, và Quỹ hỗ trợ đầu tư theo Nghị định 182/2024/NĐ-CP là kênh bù đắp cần đưa vào so sánh; (3) con số ưu đãi Philippines thay đổi theo chính sách từng thời kỳ và theo quyết định phê duyệt từng hồ sơ — không dùng bảng tham khảo thay cho xác nhận của cơ quan khu.
Checklist hành động
- Xác định dự án có đủ điều kiện đăng ký PEZA không và tỷ lệ xuất khẩu cam kết là bao nhiêu.
- Mô hình hóa hai nhánh sau giai đoạn miễn phía Philippines: thuế đặc biệt trên thu nhập gộp so với khấu trừ tăng cường.
- Xác định bậc ưu đãi Việt Nam theo đúng địa bàn dự kiến theo Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15.
- Tra ngành trong danh sách hạn chế đầu tư của Philippines và danh mục có điều kiện của Việt Nam.
- Tính kịch bản thuế tối thiểu toàn cầu cho cả hai phương án nếu thuộc tập đoàn lớn.
- Xin văn bản xác nhận thực đơn ưu đãi dự kiến từ cơ quan khu phía Philippines trước quyết định cuối.
Câu hỏi thường gặp
Ưu đãi thuế của Philippines và Việt Nam thì bên nào tốt hơn?
Philippines tốt hơn cho dự án xuất khẩu gọn trong khu PEZA và sinh lời nhanh: miễn thuế thu nhập một giai đoạn, sau đó thuế đặc biệt thấp trên thu nhập gộp hoặc khấu trừ tăng cường, kèm một cửa quản lý. Việt Nam tốt hơn cho dự án vòng đời dài và địa bàn đủ điều kiện: 10% trong 15 năm cộng miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm theo luật. Thuế suất phổ thông cũng nghiêng về Việt Nam: 20% so với 25% cho doanh nghiệp lớn tại Philippines sau CREATE (SME Philippines được 20%). Kết luận phụ thuộc hồ sơ xuất khẩu/nội địa và vòng đời dự án.
Thủ tục thành lập công ty ở Philippines mất bao lâu so với Việt Nam?
Philippines đăng ký công ty qua SEC trực tuyến, nhưng để ưu đãi chạy đúng, doanh nghiệp xuất khẩu phải hoàn tất thêm đăng ký với PEZA hoặc cơ quan khu — bước này mới là phần quyết định tiến độ thực chất. Việt Nam gồm giấy chứng nhận đăng ký đầu tư rồi đăng ký doanh nghiệp; bài viết không chốt số ngày cho phía Việt Nam vì thực tiễn giữa các cơ quan khác nhau. Cả hai nước đều nên được xin tiến độ bằng văn bản cho hồ sơ cụ thể thay vì dùng số ngày tham khảo.
Ngành của tôi thì nước nào mở cửa hơn?
Cả hai đều quản lý bằng danh mục: Philippines có danh sách đầu tư hạn chế (Negative List) với một số giới hạn cứng theo hiến pháp như đất đai và truyền thông; Việt Nam có danh mục ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện theo Luật Đầu tư 143/2025/QH15, ngoài danh mục thì mở như nhà đầu tư trong nước. Sản xuất xuất khẩu mở ở cả hai; ngành liên quan đất đai, truyền thông và phân phối nội địa là nơi cần thẩm định kỹ danh mục của từng nước.
FLAT Law Firm đồng hành cùng nhà đầu tư
FLAT Law Firm hỗ trợ nhà đầu tư lượng hóa phía Việt Nam — bậc ưu đãi theo địa bàn theo Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15, cơ chế doanh nghiệp chế xuất trong khu công nghiệp, điều kiện tiếp cận thị trường theo Luật Đầu tư 143/2025/QH15 — và chỉ rõ các nội dung phía Philippines (đăng ký PEZA, thực đơn CREATE, danh sách hạn chế) cần được tư vấn bản địa xác nhận bằng văn bản trước khi quyết định.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng