Tình huống: một xưởng thủ công mỹ nghệ ở Bát Tràng bán hàng qua sàn TMĐT xuyên biên giới cho khách tại Đức, Pháp. Khách hỏi: hàng có được hưởng thuế ưu đãi EVFTA không, và cần giấy tờ gì? Xưởng chưa từng làm thủ tục xuất xứ. Cần chuẩn bị những gì?
EVFTA và lợi thế thuế quan cho hàng Việt Nam
Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam — EU (EVFTA) xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế quan cho phần lớn hàng hóa có xuất xứ Việt Nam nhập khẩu vào EU. Hàng bán qua TMĐT xuyên biên giới không khác hàng xuất khẩu truyền thống về mặt thuế quan: muốn hưởng thuế ưu đãi EVFTA, hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ và có chứng từ chứng nhận xuất xứ hợp lệ. Điểm khác biệt của TMĐT là giá trị mỗi đơn hàng thường nhỏ, giao dịch nhiều, người bán là hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ — nên cơ chế chứng nhận xuất xứ phải đủ linh hoạt cho thương mại điện tử.
Quy tắc xuất xứ theo Thông tư 14/2026/TT-BCT
Thông tư 14/2026/TT-BCT (hiệu lực 10/5/2026, thay thế Thông tư 11/2020/TT-BCT và Thông tư 41/2022/TT-BCT) quy định thực hiện quy tắc xuất xứ trong EVFTA theo Nghị định thư 1 của Hiệp định. Hàng hóa được coi là có xuất xứ Việt Nam khi đáp ứng một trong các tiêu chí: có xuất xứ thuần túy (wholly obtained) hoặc được sản xuất đủ điều kiện tại Việt Nam theo quy tắc cụ thể mặt hàng (chuyển đổi mã HS, tỷ lệ giá trị gia tăng…). Về chứng nhận: EVFTA áp dụng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ — nhà xuất khẩu tự phát hành tuyên bố xuất xứ trên chứng từ thương mại thay vì xin cấp C/O mẫu EUR.1 như nhiều FTA khác. Nhà xuất khẩu cần đăng ký mã số REX (Registered Exporter) và chịu trách nhiệm về tính chính xác của tuyên bố; cơ quan hải quan EU có thể kiểm tra, xác minh sau thông quan.
Người bán TMĐT cần làm gì?
Bước một, xác định mã HS của hàng hóa và đối chiếu quy tắc xuất xứ cụ thể mặt hàng theo Thông tư 14/2026/TT-BCT — không phải hàng “sản xuất tại Việt Nam” nào cũng đương nhiên hưởng ưu đãi (ví dụ hàng lắp ráp từ linh kiện nhập khẩu có thể không đạt tỷ lệ giá trị gia tăng). Bước hai, đăng ký mã số REX và chuẩn bị khả năng tự chứng nhận xuất xứ trên hóa đơn thương mại. Bước ba, lưu trữ hồ sơ chứng minh xuất xứ (hóa đơn nguyên liệu, quy trình sản xuất) vì hải quan EU được quyền kiểm tra sau thông quan; khai sai xuất xứ bị truy thu thuế, phạt và mất uy tín xuất khẩu. Với đơn hàng giá trị nhỏ, cần tính toán chi phí tuân thủ so với lợi ích thuế ưu đãi — có những mặt hàng thuế MFN đã thấp, không cần thiết làm thủ tục hưởng EVFTA.
Câu hỏi thường gặp
Bán qua sàn TMĐT xuyên biên giới (không trực tiếp xuất khẩu) có hưởng EVFTA?
Có, nếu hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ và có chứng từ tự chứng nhận xuất xứ hợp lệ. Kênh bán (sàn TMĐT hay xuất khẩu trực tiếp) không ảnh hưởng quyền hưởng ưu đãi — điều kiện nằm ở xuất xứ hàng hóa và chứng từ.
Hộ kinh doanh nhỏ có đăng ký được mã REX?
Được, nếu đáp ứng điều kiện đăng ký nhà xuất khẩu theo quy định. Thực tiễn nhiều hộ kinh doanh xuất khẩu qua TMĐT ủy thác cho đơn vị logistics, đại lý hải quan hỗ trợ thủ tục xuất xứ.
Hàng gửi qua bưu chính, chuyển phát nhanh có cần chứng nhận xuất xứ?
Tùy giá trị lô hàng và quy định của nước nhập khẩu. EVFTA có quy định miễn chứng từ xuất xứ cho lô hàng giá trị nhỏ trong một số trường hợp — cần đối chiếu quy định cụ thể và thực tiễn áp dụng của hải quan nước đến.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.
