Cùng một lô hàng xuất sang Australia, doanh nghiệp có thể chọn CPTPP hoặc RCEP — hai hiệp định mà Australia đều tham gia. Chọn đúng, thuế suất có thể chênh lệch vài điểm phần trăm; chọn sai, mất ưu đãi vì không đáp ứng quy tắc xuất xứ của hiệp định đã chọn. Đây là bài toán so sánh phải làm cho từng mã hàng.
1. So sánh thuế suất: không phải lúc nào CPTPP cũng thắng
CPTPP (có hiệu lực với Việt Nam từ 14/01/2019) và RCEP (có hiệu lực 01/01/2022) có lộ trình xóa thuế khác nhau cho cùng một mã HS: có mặt hàng CPTPP xóa nhanh hơn, có mặt hàng RCEP ưu đãi hơn ở một số năm. Quy trình đúng: tra thuế suất ưu đãi của cả hai hiệp định tại năm nhập khẩu vào Australia theo mã HS, rồi so sánh — không mặc định “CPTPP sâu hơn”. Thực tiễn: nhiều doanh nghiệp chỉ quen một hiệp định và bỏ qua lựa chọn tốt hơn cho chính mặt hàng của mình.
2. So sánh quy tắc xuất xứ: RCEP cộng gộp rộng hơn
Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở cộng gộp: RCEP cho phép cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ từ bất kỳ nước thành viên RCEP nào (15 nước, gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, Australia, New Zealand) — rộng hơn nhiều so với cộng gộp trong CPTPP (11 nước). Với hàng hóa dùng nguyên liệu từ Trung Quốc/Nhật/Hàn (rất phổ biến trong điện tử, dệt may Việt Nam), RCEP thường dễ đáp ứng xuất xứ hơn CPTPP. Nhưng RCEP cũng có quy tắc mặt hàng riêng — phải đối chiếu, không suy luận.
3. Thực hành: một mã hàng, hai phương án
Doanh nghiệp xuất khẩu sang Australia nên: (a) lập bảng so sánh cho từng mã hàng chủ lực — thuế suất CPTPP vs RCEP tại năm nhập khẩu, quy tắc xuất xứ của từng hiệp định; (b) chọn hiệp định cho từng lô hàng và ghi đúng trên chứng từ xuất xứ (C/O mẫu CPTPP hay C/O mẫu RCEP — hai mẫu khác nhau, không dùng lẫn); (c) rà soát lại khi lộ trình thuế thay đổi theo năm hoặc khi đổi nguồn nguyên liệu. Một lưu ý: không được “trộn” ưu đãi — mỗi lô hàng chỉ áp dụng một hiệp định với chứng từ xuất xứ tương ứng.
Kết luận
Với thị trường Australia, câu hỏi không phải “có FTA không” mà là “FTA nào tốt hơn cho mã hàng này”. Doanh nghiệp nào so sánh được cả hai — người đó hưởng thuế suất thấp nhất mà pháp luật cho phép.
Câu hỏi thường gặp
Một lô hàng xuất sang Australia có được chọn hiệp định không?
Được. Australia tham gia cả CPTPP (hiệu lực với Việt Nam từ 14/01/2019) và RCEP (hiệu lực 01/01/2022); mỗi lô hàng được chọn hiệp định có thuế suất tốt hơn, nhưng mỗi lô chỉ áp dụng một hiệp định với chứng từ xuất xứ tương ứng.
CPTPP và RCEP, hiệp định nào thuế suất tốt hơn?
Tùy mã hàng và năm nhập khẩu: có mặt hàng CPTPP xóa nhanh hơn, có mặt hàng RCEP ưu đãi hơn ở một số năm. Phải tra thuế suất của cả hai hiệp định tại năm nhập khẩu rồi so sánh.
RCEP có lợi thế gì về quy tắc xuất xứ?
RCEP cho phép cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ từ bất kỳ nước thành viên RCEP nào (15 nước gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc) — rộng hơn nhiều so với CPTPP (11 nước), thuận lợi cho hàng dùng nguyên liệu Trung/Nhật/Hàn.
Chứng từ xuất xứ CPTPP và RCEP có dùng lẫn được không?
Không. Hai mẫu C/O khác nhau; mỗi lô hàng ghi đúng hiệp định đã chọn. Ưu đãi CPTPP và RCEP không cộng gộp trong cùng một lô hàng.
