Trả lời trực tiếp: để hưởng thuế ưu đãi EVFTA khi xuất khẩu dệt may sang EU, doanh nghiệp Việt Nam phải đáp ứng quy tắc xuất xứ “fabric-forward” — hay còn gọi là chuyển đổi kép (double transformation): vải phải được sản xuất tại Việt Nam hoặc EU (từ sợi), và hàng may mặc phải được may từ vải có xuất xứ đó. Đây là “nút thắt” lớn nhất của ngành dệt may Việt Nam, vì hiện khoảng 55% vải nhập khẩu đến từ Trung Quốc (không được cộng gộp). Tin tốt: EVFTA cho phép cộng gộp vải có xuất xứ Hàn Quốc — nước cùng có FTA với EU — và quy tắc này vẫn DỄ hơn “yarn-forward” 3 công đoạn của CPTPP. Hiểu đúng fabric-forward là chìa khóa mở cánh cửa thuế 0% vào thị trường 450 triệu dân.
Fabric-forward nghĩa là gì: 2 công đoạn phải làm tại Việt Nam/EU
Với hàng may mặc (chương 61/62), quy tắc xuất xứ EVFTA yêu cầu: công đoạn dệt/đan vải (weaving/knitting) và công đoạn cắt–may (cutting/sewing) đều phải thực hiện tại Việt Nam hoặc EU, từ sợi trở đi. Nói cách khác: được phép nhập SỢI từ nước thứ ba (kể cả Trung Quốc), nhưng VẢI phải được dệt tại Việt Nam. Đây chính là “chuyển đổi kép”: sợi → vải (công đoạn 1), vải → hàng may mặc (công đoạn 2). Với vải thành phẩm xuất sang EU, quy tắc là “yarn-forward”: kéo sợi, dệt, nhuộm, hoàn tất phải làm tại Việt Nam/EU. Ngoài ra còn có “quy tắc in”: vải in được coi là có xuất xứ nếu công đoạn in kèm ít nhất 2 công đoạn chuẩn bị/hoàn tất, với điều kiện trị giá vải chưa in không vượt 47,5% giá xuất xưởng. Quy tắc dung sai (tolerance): nguyên liệu không có xuất xứ bị cấm theo danh mục vẫn được dùng nếu không vượt 10% trọng lượng/giá trị.
Cộng gộp với Hàn Quốc: lối thoát cho nút thắt vải Trung Quốc
EVFTA có điều khoản cộng gộp bên thứ ba (third-party cumulation): vải có xuất xứ Hàn Quốc — vì Hàn Quốc có FTA với EU (EU–Korea FTA) — được coi như có xuất xứ Việt Nam khi được gia công tại Việt Nam thành hàng may mặc xuất sang EU. Thực tế: Việt Nam nhập khoảng 2,1 tỷ USD vải từ Hàn Quốc mỗi năm (16% tổng nhập khẩu vải), và lượng vải này “đạt chuẩn” EVFTA ngay. Đây là lợi thế đàm phán: doanh nghiệp có thể chuyển một phần nguồn cung vải từ Trung Quốc sang Hàn Quốc để đủ điều kiện hưởng thuế ưu đãi, thay vì đầu tư nhà máy dệt vốn tốn kém. Lưu ý: cộng gộp chỉ áp dụng cho vải CÓ XUẤT XỨ Hàn Quốc theo FTA EU–Hàn (có chứng từ chứng minh), không phải mọi vải mua từ Hàn Quốc.
Lộ trình xóa thuế và so sánh với CPTPP
EVFTA xóa thuế cho 196/418 dòng thuế may mặc ngay khi hiệp định có hiệu lực (01/8/2020); các dòng còn lại (53%) xóa dần sau 3, 5 hoặc 7 năm — trong khi thuế MFN của Đức với may mặc hiện khoảng 11,27% và GSP khoảng 9,02%. So với CPTPP: quy tắc “yarn-forward” đòi 3 công đoạn (kéo sợi → dệt vải → cắt may) đều trong khối — khắt khe hơn EVFTA một bậc. Vì vậy với cùng một chiếc áo, doanh nghiệp có thể đạt xuất xứ EVFTA (nhập sợi Trung Quốc, dệt vải tại Việt Nam) nhưng KHÔNG đạt xuất xứ CPTPP. Chiến lược thực hành: (1) phân loại từng mã hàng theo thị trường đích — EU đi EVFTA, Nhật/Canada đi CPTPP; (2) với hàng đi EU, ưu tiên nguồn vải Việt Nam/Hàn Quốc/EU; (3) chuẩn bị chứng từ xuất xứ đầy đủ (C/O EUR.1 hoặc tự chứng nhận REX) vì hải quan EU kiểm tra sau thông quan.
Câu hỏi thường gặp
- “Fabric-forward” nghĩa là gì?
- Quy tắc chuyển đổi kép: vải phải được dệt tại Việt Nam/EU (từ sợi) và hàng may mặc phải được cắt–may tại Việt Nam/EU. Được nhập sợi từ nước thứ ba, nhưng không được nhập vải từ nước không được cộng gộp.
- Vải Trung Quốc có dùng được cho hàng hưởng EVFTA không?
- Không, trừ khi chỉ ở công đoạn sợi. Vải dệt từ Trung Quốc làm hàng may mặc mất tư cách hưởng thuế ưu đãi EVFTA.
- Vải Hàn Quốc được cộng gộp thế nào?
- Vải có xuất xứ Hàn Quốc (theo FTA EU–Hàn) được coi như có xuất xứ Việt Nam khi gia công tại Việt Nam — nhờ điều khoản cộng gộp bên thứ ba của EVFTA.
- EVFTA hay CPTPP dễ đáp ứng hơn với dệt may?
- EVFTA (fabric-forward, 2 công đoạn) dễ hơn CPTPP (yarn-forward, 3 công đoạn). Cùng một sản phẩm có thể đạt EVFTA nhưng không đạt CPTPP.
