Một tập đoàn nước ngoài cử tổng giám đốc sang công ty con tại Việt Nam kèm thư bổ nhiệm theo mẫu toàn cầu, trong đó ghi hợp đồng chịu sự điều chỉnh của luật nước mẹ và mọi tranh chấp đưa về trọng tài nước ngoài. Hai năm sau, khi quan hệ lao động đổ vỡ, câu hỏi đầu tiên của cả hai phía là văn bản nào thực sự điều chỉnh: thư bổ nhiệm theo luật nước ngoài, hay hợp đồng lao động đã ký tại Việt Nam theo Bộ luật Lao động? Câu trả lời quyết định từ thẩm quyền xét xử, mức trợ cấp khi chấm dứt, đến hiệu lực của điều khoản bảo mật và không cạnh tranh — và nó không đơn giản như đọc điều khoản chọn luật trong hợp đồng.
Khung pháp lý: quan hệ lao động có yếu tố nước ngoài vẫn có một lõi bắt buộc của luật Việt Nam
Điểm xuất phát là nơi thực hiện công việc. Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam phải đáp ứng điều kiện tại Điều 151 Bộ luật Lao động 45/2019/QH14, trong đó có giấy phép lao động theo Nghị định 219/2025/NĐ-CP hoặc thuộc trường hợp được miễn giấy phép. Hợp đồng lao động ký để thực hiện công việc tại Việt Nam là hợp đồng lao động theo pháp luật Việt Nam, với các chuẩn mực bắt buộc về tiền lương tối thiểu, thời giờ làm việc và nghỉ ngơi, an toàn lao động, bảo hiểm xã hội bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 và trình tự chấm dứt hợp đồng. Các chuẩn mực này mang tính mệnh lệnh: hai bên không thể thỏa thuận thấp hơn hoặc loại bỏ bằng cách chọn luật nước ngoài.
Ngoài lõi bắt buộc đó, Bộ luật Dân sự 2015 với phần tư pháp quốc tế của nó cho phép quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài được điều chỉnh một phần bởi luật mà các bên lựa chọn, điển hình là các điều khoản về bảo mật thông tin, bồi hoàn chi phí đào tạo ở phạm vi luật cho phép, thưởng cổ phiếu của công ty mẹ hoặc nghĩa vụ sau khi chấm dứt hợp đồng. Nhưng ngay cả ở vùng thỏa thuận được này, luật được chọn không thể vô hiệu hóa quy định bắt buộc của Việt Nam đối với phần việc làm thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam. Nói cách khác, một hợp đồng với chuyên gia nước ngoài thường sống trong hai lớp luật cùng lúc, và tranh chấp nổ ra chính ở đường biên giữa hai lớp đó.
Phân tích áp dụng: cách tòa án và các bên nên bóc tách tranh chấp
Khi tranh chấp phát sinh, cách xử lý đúng là bóc tách từng yêu cầu. Yêu cầu về trợ cấp thôi việc, tiền lương chưa trả, tính hợp pháp của việc chấm dứt hợp đồng và bảo hiểm xã hội được xét theo luật Việt Nam bắt buộc, bất kể hợp đồng ghi chọn luật nào. Yêu cầu về điều khoản không cạnh tranh sau khi nghỉ việc, hoàn trả chi phí chuyển nhà theo gói phúc lợi toàn cầu hay tranh chấp cổ phiếu thưởng lại là vùng xám: hiệu lực của chúng được đánh giá qua lăng kính tư pháp quốc tế của Bộ luật Dân sự 2015 và qua giới hạn của pháp luật lao động Việt Nam về tự do làm việc của người lao động.
Về nơi giải quyết, tranh chấp lao động cá nhân làm việc tại Việt Nam thuộc thẩm quyền tòa án Việt Nam theo trình tự hòa giải viên lao động rồi khởi kiện; điều khoản trọng tài nước ngoài trong thư bổ nhiệm không tự động kéo phần tranh chấp lao động bắt buộc ra khỏi tòa án Việt Nam, bởi thỏa thuận trọng tài chỉ có ý nghĩa với phần tranh chấp thương mại hoặc dân sự thuần túy mà các bên được tự do định đoạt. Sai lầm phổ biến của tập đoàn là ký một văn bản duy nhất trộn lẫn quan hệ quản trị công ty, quan hệ lao động và gói phúc lợi toàn cầu; khi tranh chấp đến, ba lớp quan hệ bị kéo về ba diễn đàn khác nhau. Thiết kế an toàn là tách văn bản: hợp đồng lao động theo luật Việt Nam cho phần việc làm tại chỗ, thỏa thuận riêng cho phần phúc lợi toàn cầu, và điều khoản giải quyết tranh chấp được viết riêng cho từng văn bản.
Checklist rà soát hợp đồng lao động với người nước ngoài trước khi ký và khi tranh chấp
- Xác định rõ văn bản nào là hợp đồng lao động theo luật Việt Nam, văn bản nào là thư bổ nhiệm hay thỏa thuận phúc lợi, tránh một văn bản gánh ba quan hệ pháp lý.
- Đối chiếu mọi điều khoản về lương, giờ làm, chấm dứt và trợ cấp với chuẩn bắt buộc của Bộ luật Lao động 2019 và điều kiện tại Điều 151.
- Kiểm tra sự khớp nhau giữa thời hạn hợp đồng, thời hạn giấy phép lao động theo Nghị định 219/2025/NĐ-CP và thời hạn thẻ tạm trú.
- Viết điều khoản chọn luật theo lớp: phần lao động bắt buộc ghi rõ theo luật Việt Nam, phần phúc lợi toàn cầu ghi luật áp dụng riêng và diễn đàn riêng.
- Khi có tranh chấp, lập bảng bóc tách từng yêu cầu theo luật áp dụng và diễn đàn tương ứng trước khi chọn chiến lược hòa giải hay khởi kiện.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng lao động với người nước ngoài thì áp dụng luật nước nào?
Phần việc làm thực hiện tại Việt Nam áp dụng luật Việt Nam: hợp đồng lao động ký tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Lao động 2019 với các chuẩn bắt buộc về lương, giờ làm, bảo hiểm và chấm dứt. Các phần phúc lợi toàn cầu như cổ phiếu thưởng của công ty mẹ có thể chịu luật mà các bên chọn theo nguyên tắc tư pháp quốc tế của Bộ luật Dân sự 2015, nhưng lựa chọn đó không làm mất hiệu lực các quy định bắt buộc của Việt Nam đối với quan hệ lao động tại chỗ.
Có thể thỏa thuận áp dụng luật nước ngoài không?
Có thể, nhưng chỉ trong giới hạn. Thỏa thuận chọn luật nước ngoài có ý nghĩa với các quan hệ dân sự, thương mại mà pháp luật cho phép tự do lựa chọn; nó không thể thay thế điều kiện lao động nước ngoài tại Điều 151 Bộ luật Lao động, không thể hạ thấp quyền lợi tối thiểu của người lao động và không thể loại bỏ bảo hiểm xã hội bắt buộc. Điều khoản chọn luật viết quá rộng thường bị tòa án Việt Nam thu hẹp lại khi xét xử phần tranh chấp lao động.
Tranh chấp thì kiện ở đâu?
Tranh chấp lao động cá nhân phát sinh từ công việc tại Việt Nam được đưa qua hòa giải viên lao động và khởi kiện tại tòa án nhân dân Việt Nam nơi có quan hệ lao động. Phần tranh chấp thuần túy dân sự hoặc thương mại tách bạch, chẳng hạn gói cổ phiếu của công ty mẹ theo thỏa thuận riêng, mới có thể đi theo diễn đàn mà thỏa thuận đó lựa chọn, kể cả trọng tài nước ngoài nếu thỏa thuận trọng tài hợp lệ.
Điều khoản nào bắt buộc phải theo luật Việt Nam?
Các điều khoản về điều kiện làm việc của lao động nước ngoài, tiền lương tối thiểu, thời giờ làm việc và nghỉ ngơi, an toàn vệ sinh lao động, bảo hiểm xã hội bắt buộc, trình tự và căn cứ chấm dứt hợp đồng, trợ cấp thôi việc và trợ cấp mất việc làm đều thuộc nhóm bắt buộc theo luật Việt Nam. Ngoài ra, thời hạn hợp đồng không được vượt quá thời hạn giấy phép lao động, một ràng buộc mà nhiều hợp đồng mẫu toàn cầu bỏ qua.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng