Khi người có nghĩa vụ cấp dưỡng rời Việt Nam về nước và cắt liên lạc, người ở lại đối mặt với bài toán hai lớp: lấy được quyết định cấp dưỡng của tòa Việt Nam là một việc, biến quyết định đó thành tiền chuyển đều đặn từ nước ngoài lại là việc khác hẳn. Nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con theo Luật Hôn nhân và gia đình 52/2014/QH13 không chấm dứt vì người có nghĩa vụ đổi nơi cư trú.
Kiện đòi cấp dưỡng ở Việt Nam khi bị đơn đang ở nước ngoài
Người trực tiếp nuôi con có quyền khởi kiện yêu cầu cấp dưỡng tại tòa án Việt Nam nơi trẻ cư trú, và vụ việc có yếu tố nước ngoài được giải quyết theo thẩm quyền của Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13 với thủ tục tống đạt ra nước ngoài qua kênh tương trợ tư pháp hoặc các phương thức luật định. Việc bị đơn vắng mặt không tự động chặn vụ án: sau khi tống đạt hợp lệ và hết thời hạn, tòa có thể xét xử vắng mặt. Hồ sơ nên gồm bản án hoặc thỏa thuận nuôi con trước đó nếu có, chứng cứ chi phí nuôi trẻ thực tế và mọi thông tin về địa chỉ, tài sản của bị đơn ở nước ngoài.
Thi hành quyết định cấp dưỡng: trong nước và ngoài nước
Nếu người phải cấp dưỡng còn tài sản tại Việt Nam — bất động sản, tài khoản, cổ phần — cơ quan thi hành án dân sự có thể cưỡng chế trên các tài sản đó theo Luật Thi hành án dân sự như mọi nghĩa vụ tiền khác. Nếu toàn bộ tài sản và thu nhập nằm ở nước ngoài, bản án Việt Nam chỉ phát huy tác dụng khi được cơ quan nước đó công nhận và cho thi hành theo điều ước tương trợ tư pháp hoặc thủ tục công nhận bản án nước ngoài của nước sở tại. Đây là lý do việc xác định sớm tài sản tại Việt Nam của người trốn cấp dưỡng có giá trị thực tiễn rất lớn.
Nhờ cơ quan nước của bị đơn cưỡng chế thu có được không?
Khả năng này phụ thuộc hoàn toàn vào luật của nước bị đơn cư trú và quan hệ tương trợ tư pháp giữa nước đó với Việt Nam. Một số nước có cơ chế công nhận quyết định cấp dưỡng nước ngoài tương đối cởi mở, đặc biệt trong khối các nước cùng tham gia các công ước về cấp dưỡng; Việt Nam không nằm trong mạng lưới đó một cách phổ quát, nên thường phải thuê luật sư tại nước sở tại để nộp đơn công nhận hoặc khởi kiện mới dựa trên bản án Việt Nam. Trong thời gian chờ, người nuôi con nên đồng thời áp dụng áp lực trong nước: kê biên tài sản còn lại, yêu cầu hạn chế xuất cảnh khi bị đơn quay lại Việt Nam nếu đủ điều kiện luật định.
Hành động thực tế: kiện sớm tại Việt Nam để có quyết định cấp dưỡng làm gốc, rà soát và phong tỏa tài sản trong nước của người trốn cấp dưỡng, và chuẩn bị ngân sách luật sư tại nước bị đơn cư trú cho khâu công nhận bản án — ba việc này chạy song song mới tạo ra tiền thật.
Câu hỏi thường gặp
Bố/mẹ bỏ về nước không chu cấp thì làm sao?
Nghĩa vụ cấp dưỡng không mất đi khi người có nghĩa vụ về nước. Hãy khởi kiện tại Việt Nam để có quyết định cấp dưỡng theo Luật Hôn nhân và gia đình 52/2014/QH13, đồng thời rà soát tài sản trong nước của họ để thi hành án và chuẩn bị thủ tục công nhận bản án tại nước họ cư trú.
Kiện ở VN khi bị đơn ở nước ngoài?
Được. Vụ việc có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền tòa án Việt Nam theo Bộ luật Tố tụng dân sự 92/2015/QH13; tòa tống đạt ra nước ngoài theo kênh luật định và có thể xét xử vắng mặt sau khi tống đạt hợp lệ, dù tiến độ thường chậm hơn vụ việc trong nước.
Nhờ cơ quan nước bạn cưỡng chế thu?
Chỉ khi nước đó công nhận quyết định cấp dưỡng của Việt Nam theo điều ước tương trợ tư pháp hoặc thủ tục công nhận bản án nước ngoài của họ. Việt Nam không thuộc mạng lưới công ước cấp dưỡng phổ quát, nên thực tế thường cần luật sư tại nước sở tại nộp đơn công nhận hoặc kiện mới.
