Quỹ đầu tư nước ngoài mua vốn của một công ty Việt Nam là giao dịch mà cả ba hệ thống pháp luật cùng nhìn vào một lúc: luật đầu tư quyết định quỹ có phải đăng ký trước hay không, luật thuế quyết định bên bán phải nộp bao nhiêu trên phần lãi, và luật ngoại hối quyết định tiền được phép đi qua tài khoản nào. Sai một trong ba khâu, giao dịch vẫn ký được nhưng không đóng được.
Khâu đầu tư: khi nào quỹ phải đăng ký mua vốn trước khi thay đổi cổ đông
Theo Luật Đầu tư 143/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm quỹ đầu tư, phải thực hiện thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp trước khi doanh nghiệp thay đổi thành viên hoặc cổ đông trong các trường hợp luật định, điển hình là khi doanh nghiệp mục tiêu hoạt động trong ngành nghề chưa cam kết mở cửa hoặc có điều kiện với nhà đầu tư nước ngoài, hoặc khi giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại doanh nghiệp có quyền sử dụng đất tại khu vực nhạy cảm như đảo, xã biên giới, ven biển. Ngoài các trường hợp đó, giao dịch chỉ thực hiện thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp và thông báo theo quy định.
Với cấu trúc quỹ, hồ sơ đăng ký còn phải nhìn xuyên được tầng quỹ: cơ quan đăng ký quan tâm tới tư cách pháp lý của quỹ tại nước thành lập, người quản lý quỹ và tỷ lệ sở hữu nước ngoài sau giao dịch tại doanh nghiệp mục tiêu. Quỹ thành lập ở các trung tâm tài chính với cấu trúc nhiều tầng nên chuẩn bị sẵn sơ đồ sở hữu tới chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng, vì câu hỏi truy vấn hồ sơ phổ biến nhất trong các thương vụ kiểu này không nằm ở giá mua mà nằm ở việc ai thực sự đứng sau quỹ mua.
Khâu thuế: bên bán nộp theo tư cách của chính mình
Thuế của giao dịch nằm ở phía bên bán và tính theo tư cách của bên bán. Tổ chức Việt Nam bán vốn chịu thuế thu nhập doanh nghiệp 20% trên phần lãi chuyển nhượng theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP, và thu nhập này không được áp dụng thuế suất ưu đãi theo quy mô doanh thu hay ưu đãi dự án theo khoản 3 Điều 18 của luật. Cá nhân bán vốn chịu thuế thu nhập cá nhân trên thu nhập từ chuyển nhượng vốn theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15. Quỹ ở vị thế người mua chưa phát sinh thuế tại thời điểm mua, nhưng giá mua hôm nay chính là giá vốn của quỹ cho kỳ thuế chuyển nhượng khi quỹ thoái vốn sau này, nên toàn bộ chứng từ giá mua cần được lưu theo chuẩn của một hồ sơ quyết toán tương lai.
Hai điểm đàm phán thuế hay bị bỏ sót là điều khoản gánh thuế trong hợp đồng và rủi ro ấn định giá. Nếu giá chuyển nhượng thấp hơn giá thị trường một cách bất thường, cơ quan thuế có quyền ấn định lại giá tính thuế cho bên bán, và hợp đồng nên nói rõ bên nào chịu phần thuế tăng thêm do ấn định. Với giao dịch giữa các bên liên kết, một báo cáo định giá độc lập tại thời điểm giao dịch là lớp bảo vệ rẻ nhất cho cả hai phía.
Khâu tiền: mọi dòng thanh toán vốn phải qua tài khoản vốn đầu tư
Thanh toán giá mua giữa quỹ nước ngoài và bên bán Việt Nam thuộc nhóm giao dịch vốn và phải thực hiện qua tài khoản vốn đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài mở tại ngân hàng được phép tại Việt Nam, theo khung quản lý ngoại hối hiện hành tại Thông tư 38/2026/TT-NHNN thay thế Thông tư 06/2019/TT-NHNN, trong đó thuật ngữ tài khoản vốn đầu tư được chuẩn hóa từ DICA sang ICA. Thanh toán bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi hoặc bằng đồng Việt Nam theo thỏa thuận và quy định ngoại hối, nhưng đường đi của tiền phải truy vết được từ tài khoản của quỹ tới bên bán gắn với đúng hợp đồng chuyển nhượng.
Sai lầm thực tế hay gặp là các bên thanh toán qua tài khoản thanh toán thông thường hoặc qua một công ty liên kết ở nước ngoài rồi mới hợp thức hóa giấy tờ. Dòng tiền đi sai tài khoản không làm hợp đồng vô hiệu, nhưng nó phá vỡ khả năng chứng minh giao dịch vốn hợp pháp của quỹ khi quỹ cần chuyển lợi nhuận, chuyển tiền thoái vốn ra nước ngoài hoặc giải trình với ngân hàng trong các giao dịch sau này. Đóng giao dịch đúng nghĩa vì thế gồm ba chữ ký: đăng ký đầu tư nếu thuộc diện, thay đổi đăng ký doanh nghiệp, và dòng tiền qua đúng tài khoản vốn.
Câu hỏi thường gặp
Bán vốn cho quỹ đầu tư nước ngoài thì thuế và thủ tục ra sao?
Thủ tục gồm ba khâu: quỹ đăng ký mua vốn theo Luật Đầu tư 143/2025/QH15 nếu thuộc trường hợp phải đăng ký, sau đó làm thay đổi đăng ký doanh nghiệp ghi nhận cổ đông hoặc thành viên mới, và thanh toán qua tài khoản vốn đầu tư. Thuế nằm ở bên bán: tổ chức Việt Nam chịu thuế thu nhập doanh nghiệp 20% trên lãi chuyển nhượng theo Luật 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP, không áp dụng ưu đãi cho thu nhập này; cá nhân chịu thuế thu nhập cá nhân trên thu nhập chuyển nhượng vốn theo Luật 109/2025/QH15. Quỹ mua vào chưa phát sinh thuế tại thời điểm mua.
Quỹ nước ngoài mua vốn có phải đăng ký gì không?
Có, trong các trường hợp Luật Đầu tư 143/2025/QH15 quy định: quỹ phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp trước khi doanh nghiệp thay đổi thành viên, cổ đông nếu doanh nghiệp mục tiêu hoạt động ngành nghề có điều kiện hoặc chưa mở cửa với nhà đầu tư nước ngoài, hoặc giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại doanh nghiệp có đất ở đảo, khu vực biên giới, ven biển. Ngoài các trường hợp đó, các bên thực hiện thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp và thông báo theo quy định mà không cần đăng ký mua vốn trước.
Thanh toán bằng ngoại tệ có quy định gì?
Thanh toán chuyển nhượng vốn giữa quỹ nước ngoài và bên bán là giao dịch vốn, phải đi qua tài khoản vốn đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài tại ngân hàng được phép ở Việt Nam theo Thông tư 38/2026/TT-NHNN, có thể bằng ngoại tệ tự do chuyển đổi hoặc đồng Việt Nam theo thỏa thuận phù hợp quy định ngoại hối. Dòng tiền phải truy vết được tới hợp đồng chuyển nhượng cụ thể. Thanh toán qua tài khoản thông thường hoặc qua bên thứ ba ở nước ngoài sẽ làm quỹ mất khả năng chứng minh giao dịch vốn hợp pháp khi chuyển tiền ra nước ngoài sau này.
Bài viết liên quan
- Kịch bản ưu đãi thuế cho trung tâm dữ liệu (data center) của NĐT nước ngoài
- Thuê Big4 làm hồ sơ GloBE hay tự làm: so sánh chi phí và rủi ro
- Thanh lý tài sản khi giải thể: thuế GTGT, TNDN phát sinh
- Khóa sổ thuế khi giải thể doanh nghiệp FDI: xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế
- Bình luận khung pháp lý sandbox: thử nghiệm có kiểm soát cho fintech và công nghệ mới
Nội dung phân tích được đối chiếu trực tiếp với quy định pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn giải quyết hồ sơ đầu tư nước ngoài (FDI) tại FLAT LAW FIRM.

