Giá dịch vụ khám chữa bệnh của cơ sở vốn FDI có bị quản lý không?

Nhiều nhà đầu tư y tế nước ngoài ngạc nhiên khi biết rằng bệnh viện và phòng khám tư nhân tại Việt Nam, kể cả cơ sở vốn FDI, được tự quyết định giá dịch vụ của mình thay vì bị áp một bảng giá nhà nước như cơ sở công lập. Nhưng tự định giá không đồng nghĩa với tự do tuyệt đối: giá phải được niêm yết công khai, kê khai với cơ quan quản lý và không được thu cao hơn giá đã niêm yết.

Nguyên tắc: tư nhân tự định giá, nhà nước quản lý bằng minh bạch

Luật Khám bệnh, chữa bệnh 15/2023/QH15 phân biệt rõ hai khu vực: cơ sở công lập áp giá do cơ quan nhà nước ban hành hoặc phê duyệt theo lộ trình tính đúng tính đủ, trong khi cơ sở khám chữa bệnh ngoài công lập tự quyết định giá dịch vụ của mình. Dịch vụ khám chữa bệnh đồng thời thuộc nhóm hàng hóa, dịch vụ phải kê khai giá theo Luật Giá 16/2023/QH15, nên cơ sở FDI phải gửi kê khai giá tới cơ quan được phân cấp tiếp nhận và cập nhật khi thay đổi bảng giá.

Cách quản lý này có nghĩa là không có thủ tục xin phép tăng giá hay phê duyệt bảng giá trước khi áp dụng đối với cơ sở tư nhân. Thay vào đó, nhà nước kiểm soát qua nghĩa vụ niêm yết: bảng giá phải được công khai tại cơ sở và trên các kênh thông tin của cơ sở để người bệnh tra cứu trước khi sử dụng dịch vụ, và mức thu thực tế không được vượt giá đã niêm yết cho cùng một dịch vụ.

Các giới hạn cứng trong tự do định giá

Giới hạn thứ nhất là giá dịch vụ thuộc phạm vi thanh toán bảo hiểm y tế nếu cơ sở ký hợp đồng khám chữa bệnh bảo hiểm y tế: phần thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế đi theo khung giá và quy định thanh toán riêng, cơ sở không thể tự định đoạt phần này. Giới hạn thứ hai là dịch vụ theo yêu cầu và các gói dịch vụ trọn gói vẫn phải minh bạch cấu phần giá để người bệnh lựa chọn, tránh tình trạng báo một giá và thu nhiều khoản phát sinh không thông báo trước.

Giới hạn thứ ba nằm ở hành vi: thu cao hơn giá niêm yết, không niêm yết giá hoặc kê khai không đúng đều là vi phạm bị xử phạt trong lĩnh vực y tế và giá. Ngoài ra, yếu tố thị trường cũng là một giới hạn mềm nhưng thật: cơ sở FDI định giá cao hơn mặt bằng khu vực tư nhân cao cấp mà không có khác biệt về chuyên môn và trải nghiệm sẽ mất khách vào tay đối thủ, vì người bệnh tại Việt Nam so sánh giá giữa các cơ sở tư nhân khá chủ động.

Tăng giá và xử lý khiếu nại của người bệnh

Khi tăng giá, cơ sở không cần xin phép nhưng phải hoàn tất hai việc trước khi áp dụng mức giá mới: cập nhật kê khai giá theo quy định của Luật Giá 16/2023/QH15 và thay đổi niêm yết công khai tại mọi điểm tiếp xúc với người bệnh. Áp dụng giá mới trong khi niêm yết vẫn là giá cũ là lỗi bị xử lý ngay cả khi mức giá mới tự nó là hợp lý, vì vi phạm nằm ở tính minh bạch chứ không nằm ở con số.

Khi người bệnh khiếu nại giá cao, cơ quan quản lý thường kiểm tra theo trình tự: giá thu thực tế có khớp giá niêm yết không, kê khai giá có được thực hiện không và dịch vụ thu tiền có nằm trong danh mục đã công khai không. Nếu cơ sở thu sai so với niêm yết, hậu quả là phải hoàn trả phần chênh lệch cho người bệnh và bị xử phạt; nếu cơ sở tuân thủ đầy đủ niêm yết và kê khai, khiếu nại về mức giá cao tự nó không tạo thành vi phạm, vì pháp luật không áp trần giá cho khu vực tư nhân.

Câu hỏi thường gặp

Giá dịch vụ khám chữa bệnh của cơ sở vốn FDI có bị nhà nước quản lý không?

Có quản lý nhưng không phải kiểu áp giá. Cơ sở khám chữa bệnh ngoài công lập, gồm cơ sở vốn FDI, tự quyết định giá dịch vụ theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 15/2023/QH15; nhà nước quản lý bằng cơ chế kê khai giá theo Luật Giá 16/2023/QH15, niêm yết công khai bắt buộc và thanh tra việc thu đúng giá niêm yết. Không có bảng giá nhà nước áp cho khu vực tư nhân và cũng không có thủ tục phê duyệt bảng giá trước.

Có được tự định giá không?

Có. Cơ sở ngoài công lập được tự định giá dịch vụ khám chữa bệnh của mình, kể cả định giá ở phân khúc cao cấp. Điều kiện đi kèm là giá phải được kê khai, niêm yết công khai để người bệnh biết trước, và mức thu thực tế không được cao hơn giá đã niêm yết. Riêng phần dịch vụ thanh toán bằng quỹ bảo hiểm y tế, nếu cơ sở có hợp đồng bảo hiểm y tế, thì đi theo khung thanh toán riêng của bảo hiểm y tế.

Tăng giá có phải thông báo không?

Không phải xin phép, nhưng phải cập nhật kê khai giá và thay đổi toàn bộ niêm yết công khai trước khi áp dụng giá mới. Tăng giá mà chưa cập nhật niêm yết bị coi là vi phạm về minh bạch giá và bị xử phạt dù mức giá mới hợp lý. Trong thực hành, cơ sở nên thông báo trước cho khách hàng thân thiết và các đối tác bảo hiểm sức khỏe để tránh tranh chấp về kỳ vọng giá.

Bệnh nhân khiếu nại giá cao thì xử lý thế nào?

Người bệnh nên khiếu nại tới cơ sở trước, sau đó tới cơ quan quản lý y tế nếu không được giải quyết. Khi kiểm tra, cơ quan chức năng đối chiếu giá thu với giá niêm yết và tình trạng kê khai: nếu cơ sở thu cao hơn niêm yết thì phải hoàn trả chênh lệch và bị xử phạt; nếu cơ sở đã niêm yết và kê khai đúng, mức giá cao tự nó không bị coi là vi phạm vì khu vực tư nhân không bị áp trần giá.

Kết luận cho nhà đầu tư y tế

Cơ sở FDI được tự định giá nhưng sống trong một khung minh bạch nghiêm ngặt: kê khai, niêm yết và thu đúng niêm yết. Quản trị giá tốt tại Việt Nam là quản trị hồ sơ giá và trải nghiệm minh bạch với người bệnh, chứ không phải là xin phép cơ quan nhà nước cho từng lần điều chỉnh.