Điều 295 Bộ luật Hình sự quy định “Tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người” — tội danh trung tâm để xử lý hình sự các hành vi vi phạm an toàn lao động (ATLĐ) gây thiệt hại. Điểm cần nắm đầu tiên: Điều 295 KHÔNG bị Luật 86/2025/QH15 sửa đổi; văn bản hiện hành là Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13, sửa đổi bởi khoản 97 Điều 1 Luật 12/2017/QH14 (văn bản hợp nhất hiện nay: 135/VBHN-VPQH).
Bốn yếu tố bắt buộc để cấu thành tội phạm
Để truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 295, phải đồng thời có đủ bốn yếu tố:
- (a) Có quy định ATLĐ bị vi phạm: các quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, an toàn ở nơi đông người — chủ yếu từ Luật An toàn, vệ sinh lao động 84/2015/QH13 (còn hiệu lực; phần chế độ bảo hiểm tai nạn lao động/bệnh nghề nghiệp đã được Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 sửa đổi, hiệu lực 01/7/2025), Bộ luật Lao động 2019 và các quy chuẩn, quy trình an toàn hướng dẫn;
- (b) Thiệt hại đạt ngưỡng luật định (xem các khung dưới đây);
- (c) Quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại;
- (d) Lỗi: thực tiễn xét xử chủ yếu là lỗi vô ý (Điều 11 Bộ luật Hình sự) — không đòi hỏi người vi phạm cố ý gây ra hậu quả.
Các khung hình phạt của Điều 295
Khoản 1 — khung cơ bản (phạt tiền 20–100 triệu đồng / cải tạo không giam giữ đến 03 năm / tù 01–05 năm)
Áp dụng khi vi phạm quy định ATLĐ/VSLĐ/an toàn nơi đông người gây thiệt hại cho người khác đạt một trong các ngưỡng:
- Làm chết 01 người;
- Gây thương tích cho 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên;
- Gây thương tích cho 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61–121%;
- Gây thiệt hại về tài sản từ 100–dưới 500 triệu đồng.
Khoản 2 — khung tăng nặng (tù 03–07 năm)
- Làm chết 02 người;
- Gây thương tích cho 02 người trở lên với tổng tỷ lệ từ 122–200%;
- Thiệt hại tài sản từ 500 triệu–dưới 1,5 tỷ đồng;
- Tình tiết định khung riêng: người phạm tội là “người có trách nhiệm về an toàn lao động, vệ sinh lao động, an toàn ở nơi đông người” — tức giám đốc, quản đốc, cán bộ an toàn, người được giao trách nhiệm ATLĐ. Điểm đặc biệt: người có trách nhiệm về ATLĐ vi phạm sẽ vào khung tù 03–07 năm ngay cả khi hậu quả mới chỉ ở mức của khoản 1.
Khoản 3 — khung đặc biệt nghiêm trọng (tù 06–12 năm)
- Làm chết 03 người trở lên;
- Gây thương tích cho 03 người trở lên với tổng tỷ lệ từ 201% trở lên;
- Thiệt hại tài sản từ 1,5 tỷ đồng trở lên.
Khoản 4 — xử lý cả khi chưa xảy ra hậu quả
Vi phạm quy định ATLĐ/VSLĐ/an toàn nơi đông người mà có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả của khoản 3 nếu không được ngăn chặn kịp thời → bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng–02 năm, dù chưa xảy ra thiệt hại thực tế. Đây là điểm pháp lý quan trọng: pháp luật không chờ đến khi có người chết mới xử lý hình sự.
Hình phạt bổ sung
Phạt tiền từ 10–50 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01–05 năm.
Pháp nhân KHÔNG chịu trách nhiệm hình sự về Điều 295
Điều 295 không thuộc danh sách 33 tội mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 76 Bộ luật Hình sự — chỉ cá nhân bị truy cứu. Đây là điểm phân biệt quan trọng với Điều 235 (tội gây ô nhiễm môi trường), nơi pháp nhân có chịu trách nhiệm hình sự. Trong các vụ vi phạm ATLĐ, trách nhiệm hình sự đặt lên cá nhân cụ thể: người quản lý, người được giao trách nhiệm an toàn, người trực tiếp vi phạm.
Phân biệt Điều 295 với Điều 128
Người vi phạm quy định ATLĐ nhưng không phải người có nghĩa vụ về ATLĐ mà gây chết người thì không cấu thành Điều 295 — trường hợp này xem xét Điều 128 (tội vô ý làm chết người). Điều 295 là tội danh chuyên biệt (lex specialis) cho vi phạm quy định an toàn; khi không có quy định ATLĐ cụ thể bị vi phạm, hành vi vô ý gây chết người được đánh giá theo Điều 128.
Ranh giới với xử phạt hành chính: Nghị định 283/2026/NĐ-CP
Khi vi phạm quy định ATLĐ chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm (chưa đạt ngưỡng thiệt hại, chưa đủ quan hệ nhân quả…), hành vi bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP (ban hành 15/7/2026, có hiệu lực từ 10/9/2026, thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP đã hết hiệu lực). Đối với hành vi xảy ra từ 10/9/2026, bắt buộc trích Nghị định 283/2026/NĐ-CP, không trích Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
Kết luận
Điều 295 là công cụ hình sự trung tâm xử lý vi phạm an toàn lao động, với các khung phạt tăng dần theo mức độ thiệt hại và tình tiết “người có trách nhiệm về ATLĐ” đẩy khung hình phạt lên nặng hơn ngay từ đầu. Điều luật giữ nguyên mức phạt như bản 2017 (không bị Luật 86/2025/QH15 sửa đổi), chỉ truy cứu cá nhân, và thậm chí cho phép xử lý khi hậu quả nghiêm trọng mới chỉ ở mức “khả năng thực tế”.
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Mọi tình huống cụ thể cần được đánh giá trên hồ sơ, chứng cứ và quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm viết (14/10/2026). Để được hỗ trợ, vui lòng liên hệ FLAT Law Firm.
Thông tin mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI Legal Council kiểm tra chất lượng, chưa được luật sư người thật duyệt.