Lô hàng của doanh nghiệp thiếu 2% RVC, hoặc chỉ một nguyên liệu nhỏ không chuyển đổi được mã HS — có phải coi như mất quyền hưởng ưu đãi thuế quan? Chưa hẳn. Các hiệp định thương mại tự do đều có những “cứu cánh” cho tình huống suýt soát này: quy tắc de minimis (dung sai cho nguyên liệu không đáp ứng tiêu chí CTC) và quy tắc cộng gộp xuất xứ (tận dụng nguyên liệu có xuất xứ từ nước thành viên khác). Nhưng mỗi “cứu cánh” đều có giới hạn riêng — dùng sai còn nguy hiểm hơn không dùng.
De minimis là gì?
De minimis là quy tắc dung thứ: một tỷ lệ nhỏ nguyên liệu không có xuất xứ không đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã HS (CTC) vẫn được bỏ qua, hàng hóa vì thế vẫn được coi là có xuất xứ. Điểm kỹ thuật dễ viết sai nhất: de minimis chỉ “cứu” được tiêu chí CTC, không áp dụng để bù đắp khi thiếu RVC.
Ngưỡng de minimis theo từng FTA — không có ngưỡng chung
Cảnh báo trước khi đọc bảng: không được mặc định “mọi FTA đều 10% trị giá FOB”. Mỗi hiệp định một ngưỡng và điều kiện riêng (quy tắc de minimis trong ACFTA chưa được đối chiếu văn bản gốc nên không đưa vào bài).
| FTA | Ngưỡng de minimis | Ghi chú |
|---|---|---|
| ATIGA | Trị giá tất cả nguyên liệu không có xuất xứ không đáp ứng CTC không vượt quá 10% trị giá FOB | Điều 9 Phụ lục I, Thông tư 22/2016/TT-BCT (trích theo VBHN 29/VBHN-BCT 2024); hướng dẫn kê khai tại TT 10/2022/TT-BCT, TT 19/2020/TT-BCT |
| AJCEP | Trị giá nguyên liệu không có xuất xứ không đáp ứng CTC không vượt quá 10% trị giá FOB; dệt may (Chương 50–63): trọng lượng không vượt quá 10% tổng trọng lượng hàng hóa Ngoại lệ: hàng hóa thuộc Chương 18 và Chương 21 áp dụng ngưỡng 7% trị giá FOB theo Phụ lục I (Điều 9, Thông tư 37/2022/TT-BCT). | Điều 9, Thông tư 37/2022/TT-BCT |
| RCEP | 10% trị giá FOB (Chương 01–97 HS); dệt may (Chương 50–63): trọng lượng nguyên liệu không có xuất xứ không đáp ứng CTC không vượt quá 10% tổng trọng lượng sản phẩm | Chỉ áp dụng cho hàng hóa xác định xuất xứ theo tiêu chí CTC trong Quy tắc cụ thể mặt hàng (Phụ lục I TT 05/2022/TT-BCT) — không áp dụng với tiêu chí RVC (Điều 10, Thông tư 05/2022/TT-BCT) |
| EVFTA | 10%: (i) 10% giá xuất xưởng hoặc trọng lượng tịnh của nguyên liệu không có xuất xứ — sản phẩm thuộc Chương 2 và Chương 4–24 (trừ thủy sản chế biến Chương 16); (ii) 10% giá xuất xưởng — sản phẩm khác (trừ Chương 50–63) | Đồng thời không vượt tỷ lệ tối đa tại Phụ lục II và không áp dụng cho hàng hóa có xuất xứ thuần túy (Nghị định thư 1 EVFTA) |
| CPTPP (dệt may) | 10% tính theo trọng lượng của thành phẩm dệt may đối với nguyên liệu không đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã HS | Theo Bộ Công Thương |
Cộng gộp xuất xứ (cumulation): tận dụng nguyên liệu của nước thành viên khác
Trong khi de minimis “tha” cho nguyên liệu không đạt chuẩn, cộng gộp xuất xứ đi theo hướng ngược lại: nguyên liệu đã có xuất xứ của một nước thành viên được sử dụng để sản xuất tại nước thành viên khác thì được coi là có xuất xứ tại nước sản xuất cuối cùng — nhờ đó hàng hóa dễ đạt tiêu chí xuất xứ hơn.
ATIGA: cộng gộp đầy đủ và cộng gộp từng phần
Theo Điều 6 Phụ lục I Thông tư 22/2016/TT-BCT, ATIGA có hai hình thức:
- Cộng gộp đầy đủ: nguyên liệu có xuất xứ của một nước thành viên được sử dụng để sản xuất tại nước thành viên khác thì được coi là có xuất xứ tại nước sản xuất cuối cùng. Đánh dấu √ vào ô “Accumulation” (ô số 13 C/O mẫu D).
- Cộng gộp từng phần (partial): nguyên liệu có RVC từ 20% đến dưới 40% được cộng gộp theo đúng tỷ lệ thực tế — ghi “PC x%” (x là tỷ lệ RVC thực tế, ví dụ “PC 25%”) tại ô số 8; điều kiện: ít nhất 20% RVC của hàng hóa có nguồn gốc từ nước thành viên nơi diễn ra sản xuất/gia công. Đánh dấu √ vào ô “Partial Accumulation” (ô số 13). Đây là cơ chế đặc thù của ATIGA — không phải FTA nào cũng có.
(Khoản 1, Khoản 2 Điều 6 Phụ lục I, Thông tư 22/2016/TT-BCT; Phụ lục VI ban hành kèm Thông tư 22/2016/TT-BCT; Thông tư 10/2022/TT-BCT.)
RCEP: cộng gộp và cộng gộp mở rộng
Theo Điều 7 Thông tư 05/2022/TT-BCT: nguyên liệu có xuất xứ tại một nước thành viên được dùng để sản xuất tại nước xuất khẩu thì được coi là có xuất xứ tại nước xuất khẩu.
Riêng cộng gộp mở rộng (nguyên liệu của nước không phải thành viên RCEP nhưng có FTA chung với các nước thành viên) chỉ áp dụng khi các nước thành viên thống nhất về cơ chế, thủ tục và nguyên liệu — thực tế áp dụng chưa được xác minh, nên không được trình bày như một quyền đương nhiên của doanh nghiệp.
CPTPP (dệt may): cộng gộp toàn diện
Với hàng dệt may, CPTPP áp dụng cộng gộp toàn diện (full cumulation): nếu toàn bộ quá trình sản xuất (từ xơ → sợi → vải → may mặc) diễn ra tại một hoặc nhiều nước thành viên CPTPP thì sản phẩm dệt may cuối cùng được coi là có xuất xứ bất kể xuất xứ của nguyên liệu trung gian (theo Bộ Công Thương).
Ô số 13 trên C/O mẫu D
Khi áp dụng các quy tắc trên cho C/O mẫu D, doanh nghiệp đánh dấu √ vào ô số 13 tương ứng: “De Minimis”, “Accumulation” hoặc “Partial Accumulation” (hướng dẫn kê khai tại Thông tư 10/2022/TT-BCT và Thông tư 19/2020/TT-BCT).
Giới hạn áp dụng: gia công đơn giản và ngưỡng 20%
Hai giới hạn áp dụng cho cả de minimis và cộng gộp:
- Công đoạn gia công, chế biến đơn giản không tạo ra xuất xứ — kể cả khi kết hợp nhiều công đoạn đơn giản với nhau (Điều 11, Thông tư 37/2022/TT-BCT đối với AJCEP; quy định tương ứng tại các FTA ASEAN — Điều 10 Phụ lục I, Thông tư 22/2016/TT-BCT).
- Nguyên liệu có RVC dưới 20% không được cộng gộp theo cơ chế cộng gộp từng phần của ATIGA.
Rủi ro thường gặp và khuyến nghị
- Khái quát “de minimis 10% cho mọi FTA”: mỗi hiệp định một ngưỡng, một cách tính (trị giá hay trọng lượng), một phạm vi áp dụng.
- Dùng de minimis để bù RVC: de minimis chỉ áp dụng cho tiêu chí CTC (với RCEP, quy định nêu rõ không áp dụng với tiêu chí RVC).
- Coi cộng gộp từng phần là quy tắc chung: đây là cơ chế đặc thù của ATIGA.
- Coi cộng gộp mở rộng RCEP là quyền đương nhiên: còn phụ thuộc điều kiện các nước thành viên thống nhất cơ chế.
- Suy diễn quy tắc của ATIGA/AJCEP sang UKVFTA khi chưa đối chiếu văn bản.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên liệu không đạt CTC chiếm 12% trị giá FOB có được áp de minimis ATIGA không?
Không. Ngưỡng de minimis ATIGA là không vượt quá 10% trị giá FOB của tất cả nguyên liệu không có xuất xứ không đáp ứng tiêu chí CTC.
Nguyên liệu có RVC 15% có được cộng gộp từng phần không?
Không. Cộng gộp từng phần của ATIGA yêu cầu nguyên liệu có RVC từ 20% đến dưới 40%.
De minimis có áp dụng khi hàng hóa áp tiêu chí RVC không?
Không. De minimis chỉ dung thứ cho nguyên liệu không đáp ứng tiêu chí CTC; với RCEP, quy định nêu rõ không áp dụng de minimis với tiêu chí RVC.
Cơ sở pháp lý
Thông tư 22/2016/TT-BCT (Điều 6, Điều 9, Điều 10 Phụ lục I; Phụ lục VI) — trích theo Văn bản hợp nhất 29/VBHN-BCT 2024; Thông tư 19/2020/TT-BCT; Thông tư 10/2022/TT-BCT; Thông tư 37/2022/TT-BCT (Điều 9, Điều 11); Thông tư 05/2022/TT-BCT (Điều 7, Điều 10); Thông tư 11/2020/TT-BCT; Nghị định thư 1 EVFTA; Nghị định 31/2018/NĐ-CP. Tra cứu ngày 14/10/2026.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Quy định về quy tắc xuất xứ của từng hiệp định thương mại có thể thay đổi; doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành hoặc liên hệ luật sư trước khi áp dụng.
Xem thêm: Liên hệ FLAT Law Firm
Thông tin mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI Legal Council kiểm tra chất lượng, chưa được luật sư người thật duyệt.