Doanh nghiệp nhập khẩu linh kiện điện tử từ Thái Lan hay nông sản từ Campuchia thường đối mặt với cùng một câu hỏi: làm thế nào để được áp thuế suất nhập khẩu ưu đãi đặc biệt thay vì thuế suất thông thường (MFN) cao hơn nhiều? Câu trả lời nằm ở một chứng từ quen thuộc với giới xuất nhập khẩu: C/O mẫu D — giấy chứng nhận xuất xứ ưu đãi trong nội khối ASEAN theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA).
C/O mẫu D là gì?
C/O mẫu D là giấy chứng nhận xuất xứ ưu đãi cấp cho hàng hóa có xuất xứ trong khối ASEAN, dùng để hưởng thuế suất nhập khẩu ưu đãi đặc biệt theo ATIGA khi nhập khẩu từ các nước thành viên. Có C/O mẫu D hợp lệ là một trong các điều kiện để lô hàng được áp thuế suất ATIGA — thường là 0% đối với phần lớn dòng hàng — thay vì thuế suất MFN.
Cần phân biệt ngay từ đầu: form D dùng cho hàng hóa trong nội khối ASEAN (ATIGA). Hàng nhập khẩu từ Trung Quốc áp dụng form E (ACFTA), không dùng form D.
Khung văn bản pháp lý: nên trích dẫn theo văn bản nào?
Quy tắc xuất xứ ATIGA được quy định qua một chuỗi văn bản; trích đúng văn bản giúp hồ sơ và giải trình với hải quan nhất quán:
- Thông tư 22/2016/TT-BCT (ngày 03/10/2016): văn bản gốc quy định Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong ATIGA (Phụ lục I — quy tắc xuất xứ; mẫu C/O D cũ tại Phụ lục VIII).
- Thông tư 19/2020/TT-BCT (ban hành 14/8/2020; hiệu lực chung 27/9/2020, riêng Điều 5 và Điều 6 hiệu lực 14/9/2020): văn bản sửa đổi, bổ sung — sửa Thông tư 22/2016/TT-BCT, Thông tư 10/2019/TT-BCT và Thông tư 28/2015/TT-BCT; ban hành mẫu C/O mẫu D mới tại Phụ lục II; bãi bỏ Thông tư 27/2017/TT-BCT.
- Các văn bản sửa đổi tiếp theo: Thông tư 10/2019/TT-BCT (hiệu lực 05/9/2019), Thông tư 10/2022/TT-BCT (hiệu lực 16/7/2022 — hướng dẫn khai các ô trên C/O mẫu D), Thông tư 03/2023/TT-BCT (hiệu lực 01/4/2023 — Quy tắc cụ thể mặt hàng theo HS 2022).
- Văn bản hợp nhất 29/VBHN-BCT (ngày 10/12/2024): hợp nhất các thông tư thực hiện Quy tắc xuất xứ ATIGA — là văn bản chuẩn để trích dẫn hiện nay.
Ba điều kiện hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt ATIGA
Theo Điều 4 Nghị định 126/2022/NĐ-CP (Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt thực hiện ATIGA giai đoạn 2022–2027, ban hành ngày 30/12/2022), hàng hóa được hưởng thuế suất ATIGA khi đáp ứng đồng thời ba điều kiện:
- Thuộc Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt ban hành kèm theo Nghị định 126/2022/NĐ-CP. Lưu ý ký hiệu “*” trong Biểu thuế: dòng hàng có ký hiệu này không được hưởng thuế suất ATIGA tại thời điểm tương ứng.
- Được nhập khẩu từ 9 nước thành viên ATIGA: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore và Thái Lan.
- Đáp ứng quy định về xuất xứ hàng hóa (bao gồm yêu cầu vận chuyển trực tiếp) và có C/O mẫu D hoặc chứng từ chứng nhận xuất xứ theo ATIGA và quy định pháp luật hiện hành.
Thiếu bất kỳ điều kiện nào, lô hàng sẽ bị áp thuế suất thông thường.
Cách đọc C/O mẫu D: ô số 8 và ô số 9
Ô số 8 — tiêu chí xuất xứ. Trên ô này ghi một trong các ký hiệu sau, tùy tiêu chí mà hàng hóa đáp ứng:
- “WO” — hàng hóa có xuất xứ thuần túy;
- Hàm lượng RVC thực tế (ví dụ “40%”) — khi áp dụng tiêu chí hàm lượng giá trị khu vực;
- “CC” / “CTH” / “CTSH” — khi áp dụng tiêu chí chuyển đổi mã HS ở cấp Chương (2 số) / Nhóm (4 số) / Phân nhóm (6 số);
- “SP” — khi áp dụng tiêu chí công đoạn sản xuất cụ thể;
- Tiêu chí kết hợp (ví dụ “CTSH + 35%”);
- “PC x%” — cộng gộp từng phần, trong đó x là tỷ lệ RVC thực tế (20% ≤ RVC < 40%).
(Công văn 6389/TCHQ-GSQL ngày 30/9/2020; Thông tư 10/2022/TT-BCT.)
Ô số 9 — trị giá FOB. Đây là điểm dễ sai nhất: trị giá FOB chỉ bắt buộc thể hiện khi hàng hóa xuất khẩu từ hoặc nhập khẩu vào Campuchia, Indonesia hoặc Lào và sử dụng tiêu chí RVC. Hàng hóa từ các nước ASEAN còn lại không phải thể hiện trị giá FOB — và nếu có thể hiện thêm cũng không ảnh hưởng đến tính hợp lệ của C/O.
Ô số 13 dùng để đánh dấu áp dụng quy tắc De Minimis, cộng gộp (Accumulation) hoặc cộng gộp từng phần (Partial Accumulation).
Tiêu chí xuất xứ: RVC không dưới 40% và “công đoạn cuối cùng”
Hàng hóa không có xuất xứ thuần túy được coi là có xuất xứ ATIGA nếu có hàm lượng giá trị khu vực (RVC) không dưới 40% (công thức tính tại Điều 5 Phụ lục I) hoặc đáp ứng quy tắc cụ thể mặt hàng (tiêu chí chuyển đổi mã HS). (Điều 2, Điều 4, Điều 10 Phụ lục I, Thông tư 22/2016/TT-BCT — trích theo VBHN 29/VBHN-BCT 2024.)
Điểm kỹ thuật quan trọng mà nhiều doanh nghiệp bỏ sót: công đoạn sản xuất cuối cùng phải được thực hiện tại một nước thành viên — đây là điều kiện độc lập với con số RVC. Hàng hóa chỉ trải qua công đoạn gia công, chế biến đơn giản có thể bị loại khỏi diện hưởng ưu đãi dù RVC vẫn đạt 40%.
Mẫu C/O mẫu D đang áp dụng — lưu ý thận trọng
Mẫu C/O mẫu D mới theo Phụ lục II Thông tư 19/2020/TT-BCT áp dụng cho hàng hóa Việt Nam xuất khẩu từ ngày 20/9/2020; cơ quan hải quan chấp nhận chứng từ chứng nhận xuất xứ cho các lô hàng đăng ký tờ khai nhập khẩu kể từ ngày 20/9/2020 (thời điểm Nghị định thư thứ nhất sửa đổi ATIGA có hiệu lực). C/O mẫu D cũ (theo Thông tư 22/2016/TT-BCT) được cấp trước ngày 21/12/2020 vẫn được hải quan chấp nhận theo điều khoản chuyển tiếp. (Điều 5, Điều 6, Thông tư 19/2020/TT-BCT.)
Về mẫu C/O áp dụng tại thời điểm hiện nay, doanh nghiệp nên đối chiếu Văn bản hợp nhất 29/VBHN-BCT 2024 và hệ thống ecosys.gov.vn, không mặc định sử dụng mẫu của một văn bản cũ mà chưa kiểm tra hiệu lực.
Rủi ro thường gặp và khuyến nghị
- Nhầm form D với form E: hàng nhập khẩu từ Trung Quốc dùng form E (ACFTA), không phải form D.
- Ghi hoặc thiếu trị giá FOB không đúng trường hợp: FOB chỉ bắt buộc với 3 nước Campuchia, Indonesia, Lào khi dùng tiêu chí RVC.
- Không đáp ứng yêu cầu vận chuyển trực tiếp: hàng quá cảnh qua ngoài khối mà không đáp ứng điều kiện có thể mất quyền hưởng ưu đãi.
- Bỏ qua ký hiệu “*”: dòng hàng có ký hiệu này trong Biểu thuế không được hưởng thuế suất ATIGA tại thời điểm tương ứng.
- Chỉ nhìn con số RVC mà quên “công đoạn cuối cùng”: gia công, chế biến đơn giản không tạo ra xuất xứ.
Câu hỏi thường gặp
Nhập khẩu từ Singapore có cần C/O mẫu D không?
Có, nếu muốn hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt ATIGA. Singapore là một trong 9 nước thành viên ATIGA.
Thiếu C/O mẫu D khi làm thủ tục có được bổ sung sau không?
Việc nộp và bổ sung chứng từ chứng nhận xuất xứ thực hiện theo pháp luật hải quan hiện hành; doanh nghiệp nên chuẩn bị C/O trước khi đăng ký tờ khai để tránh bị áp thuế suất thông thường.
C/O mẫu D có dùng cho hàng Việt Nam xuất khẩu sang ASEAN không?
Có. C/O mẫu D áp dụng hai chiều trong nội khối ASEAN; bài viết này tập trung vào chiều nhập khẩu vào Việt Nam.
Cơ sở pháp lý
Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA); Văn bản hợp nhất 29/VBHN-BCT ngày 10/12/2024; Thông tư 22/2016/TT-BCT; Thông tư 19/2020/TT-BCT (Điều 5, Điều 6); Thông tư 10/2019/TT-BCT; Thông tư 10/2022/TT-BCT; Thông tư 03/2023/TT-BCT; Nghị định 126/2022/NĐ-CP (Điều 4); Công văn 6389/TCHQ-GSQL ngày 30/9/2020; Nghị định 31/2018/NĐ-CP. Tra cứu ngày 14/10/2026.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Quy định về xuất xứ hàng hóa và biểu thuế ưu đãi thay đổi thường xuyên; doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành hoặc liên hệ luật sư trước khi áp dụng.
Xem thêm: Liên hệ FLAT Law Firm
Thông tin mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI Legal Council kiểm tra chất lượng, chưa được luật sư người thật duyệt.