Từ ngày 01/7/2025, nghĩa vụ bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với người Trung Quốc làm việc tại Việt Nam đã thay đổi căn bản: Luật BHXH 41/2024/QH15 (có hiệu lực 01/7/2025, thay thế Luật BHXH 2014) quy định người lao động là công dân nước ngoài thuộc diện BHXH bắt buộc khi làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam — với 03 ngoại lệ quan trọng. Song song, người Việt Nam làm việc tại Trung Quốc cũng chịu chế độ BHXH bắt buộc của Trung Quốc. Và điểm then chốt: Việt Nam – Trung Quốc chưa có hiệp định BHXH song phương, nên nguy cơ đóng song trùng ở cả hai nước là có thật.
1. Điều kiện mới từ 01/7/2025: ai phải đóng?
Theo khoản 2 Điều 2 Luật BHXH 41/2024/QH15, người lao động là công dân nước ngoài (bao gồm công dân Trung Quốc) làm việc tại Việt Nam thuộc đối tượng BHXH bắt buộc khi đáp ứng điều kiện: làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam. Ba điểm mới so với trước 01/7/2025:
- Bãi bỏ yêu cầu “có giấy phép lao động/chứng chỉ hành nghề” — điều kiện về HĐLĐ là đủ, không còn gắn với giấy phép lao động;
- Bãi bỏ diện hợp đồng lao động không xác định thời hạn — chỉ còn diện HĐLĐ xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên;
- Bổ sung ngoại lệ điều ước quốc tế — điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác thì áp dụng điều ước.
Nghị định 158/2025/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2025) là văn bản hướng dẫn chi tiết hiện hành — thay thế Nghị định 143/2018/NĐ-CP và Nghị định 115/2015/NĐ-CP. Mọi mức đóng, điều kiện hưởng trích từ văn bản cũ đã hết hiệu lực đều không còn giá trị áp dụng.
2. Ba ngoại lệ: không phải ai cũng phải đóng
Khoản 2 Điều 2 Luật BHXH 2024 loại trừ 03 trường hợp:
- (a) Di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo pháp luật về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam — điểm sống còn cho các tập đoàn Trung Quốc (xem mục 3);
- (b) Tại thời điểm giao kết hợp đồng lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu (khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động 2019);
- (c) Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.
3. Phân biệt “được cử sang” và “ký HĐLĐ trực tiếp”: điểm quyết định nghĩa vụ đóng
Với tập đoàn Trung Quốc có công ty mẹ tại Trung Quốc và công ty con/chi nhánh tại Việt Nam, việc phân loại đúng là bắt buộc — sai phân loại đồng nghĩa với truy thu và xử phạt:
- Người được cử sang (chuyên gia, nhà quản lý, lao động kỹ thuật của công ty mẹ được cử sang công ty con/chi nhánh tại Việt Nam, thuộc diện di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo Nghị định 219/2025/NĐ-CP) → không thuộc đối tượng BHXH bắt buộc tại Việt Nam;
- Người ký hợp đồng lao động trực tiếp với công ty con tại Việt Nam, HĐLĐ xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên → phải tham gia BHXH bắt buộc tại Việt Nam.
Checklist HR của doanh nghiệp bắt buộc phải có bước phân loại này trước khi quyết định có đóng BHXH hay không.
4. Mức đóng theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP
Mức đóng BHXH bắt buộc đối với người lao động nước ngoài từ 01/7/2025 (theo Điều 33, Điều 34 Luật BHXH 2024 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP):
- Người lao động đóng 9,5%: 8% vào quỹ hưu trí và tử tuất (Điều 9 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, điểm a khoản 1 Điều 33 Luật BHXH 2024) + 1,5% vào quỹ bảo hiểm y tế;
- Người sử dụng lao động đóng 20,5%: 17% vào quỹ BHXH (14% hưu trí – tử tuất + 3% ốm đau – thai sản, khoản 1 Điều 34 Luật BHXH 2024) + 3% vào quỹ bảo hiểm y tế + 0,5% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;
- Tổng mức đóng 30% — thấp hơn người lao động Việt Nam 2% vì người nước ngoài không tham gia bảo hiểm thất nghiệp.
Tiền lương làm căn cứ đóng gồm mức lương theo công việc/chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo hợp đồng lao động (Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP).
5. Chế độ BHXH một lần cho người nước ngoài khi rời Việt Nam
Người lao động nước ngoài đã chấm dứt tham gia BHXH mà có đề nghị được hưởng BHXH một lần nếu thuộc một trong các trường hợp (Điều 70 Luật BHXH 2024, Điều 14 Nghị định 158/2025/NĐ-CP): đủ tuổi hưởng lương hưu mà chưa đủ 15 năm đóng BHXH; mắc bệnh hiểm nghèo (ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS); suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc khuyết tật đặc biệt nặng; đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng không tiếp tục cư trú tại Việt Nam; chấm dứt hợp đồng lao động hoặc giấy phép lao động/chứng chỉ hành nghề hết hiệu lực mà không được gia hạn.
6. Chiều ngược lại: người Việt Nam làm việc tại Trung Quốc
Theo Luật Bảo hiểm xã hội Trung Quốc (hiệu lực 01/7/2011, Điều 97) và Biện pháp tạm thời về tham gia BHXH của người nước ngoài làm việc tại Trung Quốc (Lệnh số 16 của Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc, ban hành 06/9/2011, hiệu lực 15/10/2011, làm rõ bởi Thông báo hướng dẫn Lệnh số 113 ngày 02/12/2011):
- Người nước ngoài (kể cả công dân Việt Nam) có giấy phép làm việc và cư trú, làm việc hợp pháp tại Trung Quốc phải tham gia đủ 05 loại BHXH: hưu trí cơ bản, y tế cơ bản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thai sản;
- Người sử dụng lao động tại Trung Quốc phải đăng ký trong 30 ngày kể từ ngày cấp giấy phép làm việc, đóng từ tháng đầu tiên;
- Miễn trừ duy nhất: người mang quốc tịch nước có hiệp định BHXH song phương/đa phương với Trung Quốc (xuất trình giấy chứng nhận trong 03 tháng).
7. Điểm then chốt: Việt Nam – Trung Quốc chưa có hiệp định BHXH song phương
Trung Quốc đã ký hiệp định BHXH song phương với 13 nước (Đức, Hàn Quốc, Đan Mạch, Phần Lan, Canada, Thụy Sĩ, Hà Lan, Pháp, Tây Ban Nha, Luxembourg, Nhật Bản, Serbia, Kyrgyzstan) — không có Việt Nam (họp báo Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc ngày 29/10/2025). Về phía Việt Nam, cả nước mới chỉ có 01 hiệp định BHXH song phương — với Hàn Quốc.
Hệ quả thực tế:
- Người Trung Quốc tại Việt Nam (HĐLĐ từ đủ 12 tháng) đóng BHXH tại Việt Nam đồng thời có thể vẫn phải đóng tại Trung Quốc (không được miễn trừ);
- Người Việt Nam tại Trung Quốc đóng đủ 05 loại tại Trung Quốc đồng thời vẫn thuộc diện bắt buộc tại Việt Nam (điểm g khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024);
- Không có cơ chế cộng dồn thời gian đóng ở hai nước để tính hưởng lương hưu — bài toán chi phí nhân sự xuyên biên giới phải tính việc đóng ở cả hai nơi.
8. Khuyến nghị thực hành cho doanh nghiệp
- Xây dựng checklist phân loại: di chuyển nội bộ doanh nghiệp hay ký HĐLĐ trực tiếp — quyết định nghĩa vụ đóng;
- Rà soát lại toàn bộ người lao động Trung Quốc hiện có: ai đang đóng theo chế độ cũ cần điều chỉnh theo Luật BHXH 2024 từ 01/7/2025;
- Tính toán chi phí nhân sự song trùng vào ngân sách khi cử người giữa hai nước;
- Theo dõi khả năng hai nước đàm phán hiệp định BHXH song phương trong tương lai.
Câu hỏi thường gặp
Chuyên gia Trung Quốc được công ty mẹ cử sang chi nhánh tại Việt Nam 2 năm có phải đóng BHXH tại Việt Nam không?
Nếu thuộc diện di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo pháp luật về người lao động nước ngoài (Nghị định 219/2025/NĐ-CP) thì không thuộc đối tượng BHXH bắt buộc tại Việt Nam — cần đối chiếu hồ sơ cử sang thực tế.
Người Trung Quốc ký HĐLĐ 6 tháng với công ty tại Việt Nam có phải đóng BHXH không?
Không — điều kiện là HĐLĐ xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên.
Người Việt Nam sang Trung Quốc làm việc có được miễn BHXH Trung Quốc không?
Không — Việt Nam chưa có hiệp định BHXH song phương với Trung Quốc nên không thuộc diện miễn trừ; phải tham gia đủ 05 loại.
Đóng BHXH ở cả hai nước thì có được cộng dồn để hưởng hưu không?
Hiện không có cơ chế cộng dồn thời gian đóng giữa Việt Nam và Trung Quốc khi chưa có hiệp định song phương.
Nguồn trích dẫn
- Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 — hiệu lực 01/7/2025 (thay thế Luật 58/2014/QH13): khoản 2 Điều 2; điểm g khoản 1 Điều 2; Điều 33, 34; Điều 70;
- Nghị định 158/2025/NĐ-CP — hiệu lực 01/7/2025 (thay thế Nghị định 143/2018/NĐ-CP và 115/2015/NĐ-CP): Điều 7, Điều 9, Điều 14;
- Nghị định 219/2025/NĐ-CP — hiệu lực 07/8/2025 (thay Nghị định 152/2020/NĐ-CP): người lao động nước ngoài, di chuyển nội bộ doanh nghiệp;
- Bộ luật Lao động 45/2019/QH14: khoản 2 Điều 169 (tuổi nghỉ hưu);
- Luật Bảo hiểm xã hội Trung Quốc (hiệu lực 01/7/2011): Điều 97; Lệnh số 16 MOHRSS (hiệu lực 15/10/2011) + Thông báo hướng dẫn Lệnh số 113 (02/12/2011).
Xem thêm: Bảo hiểm xã hội và tuân thủ tiền lương cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.
Thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI soạn thảo, sẽ được AI Legal Council của FLAT Law Firm kiểm tra chất lượng trước khi xem xét đăng tải; không phải ý kiến tư vấn của luật sư người thật. Quy định pháp luật có thể thay đổi; bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng.
Cần rà soát nghĩa vụ BHXH cho người lao động Trung Quốc tại doanh nghiệp của bạn? Liên hệ FLAT Law Firm để được tư vấn.