Term sheet, SAFE, convertible note — ba công cụ gọi vốn quen thuộc của startup nhưng mỗi loại có “vỏ” pháp lý khác nhau tại Việt Nam. Hiểu sai bản chất pháp lý có thể khiến nhà đầu tư mất quyền chuyển đổi, hoặc startup vi phạm thủ tục chào bán chứng khoán. Bài viết này phân tích điều khoản then chốt của từng công cụ dưới pháp luật Việt Nam hiện hành.
1. Term sheet: thường không ràng buộc, nhưng đừng ký bừa
Term sheet (bản điều khoản chính) thông thường là văn bản ghi nhớ không ràng buộc (non-binding) về các điều khoản kinh tế: định giá, số tiền đầu tư, tỷ lệ sở hữu. Tuy nhiên, một số điều khoản trong term sheet có ràng buộc và cần đọc kỹ:
- Bảo mật (confidentiality): nghĩa vụ giữ kín thông tin trao đổi trong quá trình đàm phán;
- Độc quyền đàm phán (exclusivity): startup cam kết không đàm phán với nhà đầu tư khác trong một thời hạn — vi phạm có thể bị phạt;
- Luật áp dụng và giải quyết tranh chấp;
- Chi phí: ai chịu chi phí pháp lý nếu deal đổ vỡ.
Bẫy phổ biến: ký term sheet sơ sài rồi tưởng đã “chốt deal” — mọi điều khoản kinh tế phải được chốt lại trong hợp đồng đầu tư chính thức (thỏa thuận đăng ký cổ phần, thỏa thuận cổ đông…).
2. SAFE: thỏa thuận dân sự, không phải cổ phần hay trái phiếu
SAFE (Simple Agreement for Future Equity — Thỏa thuận đơn giản về vốn cổ phần trong tương lai) là công cụ của Mỹ, pháp luật Việt Nam chưa có khung riêng. Dưới luật Việt Nam, SAFE được xem là thỏa thuận dân sự theo nguyên tắc tự do thỏa thuận (Điều 385-386 Bộ luật Dân sự 2015). Hệ quả:
- Tiền nhà đầu tư chuyển vào chưa phải vốn góp tại thời điểm ký — nhà đầu tư chưa phải thành viên/cổ đông;
- Điều khoản then chốt phải ghi rõ: trần định giá (valuation cap), tỷ lệ chiết khấu (discount rate), sự kiện kích hoạt chuyển đổi (vòng gọi vốn tiếp theo, M&A, IPO) và điều gì xảy ra nếu không có sự kiện chuyển đổi (hoàn tiền? gia hạn?);
- Khi SAFE chuyển đổi thành cổ phần/phần vốn góp — nhất là với nhà đầu tư nước ngoài — phải thực hiện thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần theo Điều 21 Luật Đầu tư 143/2025/QH15 và Điều 76 Nghị định 96/2026/NĐ-CP trước khi chuyển đổi, nếu thuộc trường hợp phải đăng ký (tăng tỷ lệ sở hữu vượt 50%, ngành tiếp cận thị trường có điều kiện…).
3. Convertible note: hai “vỏ” pháp lý khác nhau cho CTCP và TNHH
(a) Công ty cổ phần: trái phiếu chuyển đổi chào bán riêng lẻ theo Điều 128-129 Luật Doanh nghiệp 2020 — chào bán không qua phương tiện thông tin đại chúng cho dưới 100 nhà đầu tư (không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp); đối tượng mua trái phiếu chuyển đổi riêng lẻ là nhà đầu tư chiến lược hoặc nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Trình tự (Điều 129): công ty quyết định phương án chào bán; công bố thông tin trước mỗi đợt và thông báo Sở Giao dịch Chứng khoán ít nhất 01 ngày làm việc trước ngày dự kiến chào bán; công bố kết quả trong 10 ngày kể từ ngày kết thúc đợt chào bán.
(b) Công ty TNHH: được phát hành trái phiếu — khoản 4 Điều 46 (TNHH hai thành viên trở lên) và khoản 4 Điều 74 (TNHH một thành viên) Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép công ty TNHH phát hành trái phiếu; phát hành trái phiếu riêng lẻ phải tuân thủ Điều 128–129 Luật Doanh nghiệp 2020. Trong thực tế startup, “convertible note” ở công ty TNHH thường được cấu trúc dưới dạng hợp đồng vay kèm quyền chuyển đổi thành phần vốn góp (thỏa thuận dân sự), với điều khoản chuyển đổi, định giá và thời hạn rõ ràng.
4. Minh bạch chủ sở hữu hưởng lợi: nghĩa vụ mới từ 01/7/2025
Luật 76/2025/QH15 (sửa đổi Luật Doanh nghiệp, hiệu lực 01/7/2025) bổ sung khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi (khoản 35 Điều 4) cùng nghĩa vụ kê khai, lưu giữ và cung cấp thông tin. Nhà đầu tư mới phải cung cấp đầy đủ thông tin để công ty thực hiện nghĩa vụ này — đây là điểm tuân thủ nhiều startup bỏ sót khi gọi vốn.
5. Checklist điều khoản nhà đầu tư không được bỏ qua
- Chống pha loãng (anti-dilution): bảo vệ tỷ lệ sở hữu khi công ty phát hành thêm với giá thấp hơn;
- Ưu tiên thanh lý (liquidation preference): thứ tự nhận lại tiền khi công ty giải thể/bán;
- Quyền phủ quyết: các vấn đề quan trọng cần sự đồng ý của nhà đầu tư;
- Ràng buộc founder: lịch vesting cổ phần, cam kết không cạnh tranh, toàn thời gian;
- Luật áp dụng và giải quyết tranh chấp: trọng tài hay tòa án, luật Việt Nam hay luật nước ngoài.
6. Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Startup Việt Nam có nên dùng mẫu SAFE của Y Combinator nguyên bản không?
Đáp: Không nên dùng nguyên bản. Mẫu YC soạn theo luật Mỹ; cần luật sư điều chỉnh cho phù hợp luật Việt Nam, nhất là cơ chế chuyển đổi, thủ tục đăng ký đầu tư và điều khoản giải quyết tranh chấp.
Hỏi: Nhà đầu tư nước ngoài ký SAFE rồi chuyển đổi có cần giấy phép đầu tư không?
Đáp: Tùy trường hợp. Nếu việc chuyển đổi làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài vượt ngưỡng hoặc rơi vào ngành có điều kiện, phải đăng ký với cơ quan đăng ký đầu tư trước khi chuyển đổi (Điều 21 Luật Đầu tư 143/2025, Điều 76 NĐ 96/2026/NĐ-CP).
Hỏi: Term sheet có ràng buộc có thể kiện được không?
Đáp: Chỉ các điều khoản được các bên thỏa thuận là ràng buộc (bảo mật, độc quyền…) mới có thể yêu cầu thực hiện; các điều khoản kinh tế ghi là non-binding thì không.
Startup của quý vị đang chuẩn bị vòng gọi vốn và cần rà soát hồ sơ pháp lý? Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.
Bài viết do FLAW AI Legal Council biên soạn. Nội dung đang chờ Hội đồng QA rà soát trước khi trình phê duyệt; thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của quý vị.