“Ưu đãi thuế 10 năm của chúng tôi còn giá trị không?” — câu hỏi mà mọi nhà đầu tư Trung Quốc có dự án lớn tại Việt Nam đều phải đặt ra từ năm 2024. Thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar 2) đã thay đổi luật chơi: ưu đãi thuế mà Việt Nam cho có thể bị “thu thêm” cho đủ 15% — ở Việt Nam, ở Trung Quốc, hoặc ở nước thứ ba. Bài viết giải thích cơ chế và tác động cụ thể với cấu trúc công ty mẹ tại Trung Quốc.
1. Thuế tối thiểu toàn cầu là gì
- Nguồn gốc: sáng kiến của OECD/G20 (Pillar 2) — hơn 140 nước tham gia, trong đó có cả Việt Nam và Trung Quốc;
- Nội dung: tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trở lên phải chịu thuế tối thiểu 15% trên lợi nhuận tại mỗi nước hoạt động;
- Logic: nếu một nước cho ưu đãi khiến thuế thực tế dưới 15%, nước khác (hoặc chính nước đó) được thu thêm cho đủ 15%;
- Hệ quả: “cuộc đua xuống đáy” về ưu đãi thuế kết thúc — ưu đãi cho mà bị thu lại ở nơi khác thì vô nghĩa.
2. Việt Nam đã áp dụng: Nghị quyết 107/2023/QH15
- Văn bản: Nghị quyết 107/2023/QH15 của Quốc hội — hiệu lực từ 01/01/2024;
- Nội dung: thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung tối thiểu nội địa (QDMTT) — Việt Nam thu trước phần chênh lệch cho đủ 15%;
- Ý nghĩa: nếu không có QDMTT, phần thuế “thiếu” sẽ bị nước đặt công ty mẹ (hoặc nước khác) thu — Việt Nam giữ lại nguồn thu này;
- Đối tượng: công ty thành viên của tập đoàn đa quốc gia đạt ngưỡng 750 triệu EUR — không phải mọi nhà đầu tư Trung Quốc (doanh nghiệp vừa và nhỏ dưới ngưỡng không bị ảnh hưởng).
3. Ba cơ chế thu thêm: QDMTT, IIR, UTPR
- QDMTT (Qualified Domestic Minimum Top-up Tax): Việt Nam thu — phần thuế bổ sung cho đủ 15% đối với lợi nhuận tại Việt Nam;
- IIR (Income Inclusion Rule): nước đặt công ty mẹ thu — nếu Việt Nam không thu (không có QDMTT), nước công ty mẹ thu thay;
- UTPR (Undertaxed Profits Rule): các nước khác thu — “lưới an toàn” khi cả QDMTT và IIR đều không áp dụng;
- Thứ tự: QDMTT trước — Việt Nam đã có QDMTT nên phần lớn trường hợp thuế bổ sung nộp tại Việt Nam;
- Kết luận: ưu đãi thuế TNDN tại Việt Nam vẫn có giá trị một phần (giảm thuế phải nộp ban đầu), nhưng phần dưới 15% sẽ bị thu bổ sung.
4. Tác động với công ty mẹ tại Trung Quốc
- Tình trạng của Trung Quốc: Trung Quốc tham gia khuôn khổ Pillar 2 của OECD — nhưng mức độ và lộ trình áp dụng quy tắc GloBE trong nội luật cần kiểm tra cập nhật với tư vấn thuế (tình hình đang phát triển);
- Kịch bản 1: nếu Trung Quốc áp dụng IIR — công ty mẹ có thể bị thu thêm tại Trung Quốc cho phần lợi nhuận chịu thuế thấp tại Việt Nam (nếu Việt Nam chưa thu qua QDMTT);
- Kịch bản 2: Việt Nam đã có QDMTT — phần lớn thuế bổ sung nộp tại Việt Nam, công ty mẹ ít bị ảnh hưởng thêm;
- Báo cáo: tập đoàn thuộc phạm vi phải báo cáo GloBE (GloBE Information Return) — nghĩa vụ tuân thủ mới, tốn kém;
- Khuyến nghị: làm việc với tư vấn thuế hiểu cả hai nước — không thể chỉ nhìn một đầu.
5. Ưu đãi thuế tại Việt Nam còn lại gì
- Ưu đãi thuế suất: ví dụ ưu đãi 10% trong 15 năm — phần chênh lệch đến 15% bị thu bổ sung (QDMTT); lợi ích thực còn lại hạn chế với tập đoàn lớn;
- Miễn thuế có thời hạn: “miễn 4 năm, giảm 50% 9 năm” — trong năm miễn thuế (0%), toàn bộ 15% bị thu bổ sung;
- Ưu đãi phi thuế: không bị ảnh hưởng — miễn/giảm tiền thuê đất, hỗ trợ đào tạo, hỗ trợ hạ tầng vẫn có giá trị đầy đủ;
- Chiến lược mới: khi đàm phán ưu đãi, đòi ưu đãi phi thuế nhiều hơn — vì ưu đãi thuế bị Pillar 2 “ăn” mất;
- Cam kết cũ: dự án đã được cấp ưu đãi trước 2024 — kiểm tra điều khoản chuyển tiếp và làm việc với cơ quan thuế.
6. Ngưỡng 750 triệu EUR: ai bị ảnh hưởng
- Cách tính: doanh thu hợp nhất của toàn tập đoàn (không phải riêng công ty Việt Nam) — từ 750 triệu EUR/năm trở lên trong ít nhất 2/4 năm gần nhất;
- Tập đoàn Trung Quốc lớn: các hãng điện tử, xe điện, năng lượng lớn của Trung Quốc vượt ngưỡng — bị ảnh hưởng;
- Doanh nghiệp vừa và nhỏ: dưới ngưỡng — không bị Pillar 2, ưu đãi thuế Việt Nam giữ nguyên giá trị;
- Bẫy: tập đoàn gần ngưỡng — tăng trưởng có thể đẩy qua ngưỡng trong vài năm tới; tính toán trước;
- Xác định: hỏi công ty mẹ — bộ phận thuế tập đoàn biết rõ doanh thu hợp nhất.
7. Tính toán tác động: ví dụ minh họa
- Giả định: công ty Việt Nam lợi nhuận 10 triệu USD, đang hưởng ưu đãi thuế suất 10%;
- Thuế phải nộp ban đầu: 10% × 10 triệu = 1 triệu USD;
- Thuế tối thiểu 15%: 15% × 10 triệu = 1,5 triệu USD;
- Thuế bổ sung (QDMTT): 1,5 − 1 = 0,5 triệu USD — nộp tại Việt Nam;
- Kết luận: tổng thuế thực tế = 15% — ưu đãi 10% chỉ còn giá trị “kỹ thuật”;
- Lưu ý: ví dụ đơn giản hóa — tính toán thực tế có điều chỉnh (loại trừ thu nhập, safe harbour…) — cần tư vấn thuế mô phỏng chính xác.
8. Safe harbour: “vùng an toàn” chuyển tiếp
- Khái niệm: OECD cho phép các safe harbour chuyển tiếp — giảm nghĩa vụ tính toán chi tiết trong giai đoạn đầu;
- Điều kiện: dựa trên báo cáo country-by-country (CbCR) — nếu thuế suất thực tế tại Việt Nam đạt ngưỡng nhất định thì miễn tính toán chi tiết;
- Thời hạn: safe harbour chuyển tiếp có thời hạn — không phải vĩnh viễn;
- Ý nghĩa thực tế: giảm chi phí tuân thủ những năm đầu — nhưng không giảm số thuế phải nộp;
- Hỏi tư vấn: công ty mình có đủ điều kiện safe harbour không.
9. Chiến lược ứng phó cho NĐT Trung Quốc
- Bước 1: xác định tập đoàn có vượt ngưỡng 750 triệu EUR không;
- Bước 2: mô phỏng thuế suất thực tế tại Việt Nam sau ưu đãi — dưới 15% bao nhiêu;
- Bước 3: tính thuế bổ sung (QDMTT) phải nộp — đưa vào mô hình tài chính dự án;
- Bước 4: đàm phán lại cơ cấu ưu đãi — chuyển trọng tâm sang ưu đãi phi thuế;
- Bước 5: chuẩn bị báo cáo GloBE — hệ thống kế toán, dữ liệu;
- Bước 6: theo dõi lộ trình của Trung Quốc — IIR tại nước công ty mẹ ảnh hưởng đến tổng nghĩa vụ.
10. Câu hỏi thường gặp
- Hỏi: Dự án nhỏ có bị không? — Không, nếu tập đoàn dưới ngưỡng 750 triệu EUR;
- Hỏi: Ưu đãi đã cấp trước 2024 có mất không? — Không “mất”, nhưng phần dưới 15% bị thu bổ sung — kiểm tra điều khoản chuyển tiếp;
- Hỏi: Nộp thuế bổ sung ở đâu? — Chủ yếu tại Việt Nam (QDMTT);
- Hỏi: Có cách nào tránh không? — Không — Pillar 2 là khung toàn cầu; “tránh” bằng cấu trúc phức tạp chỉ tăng rủi ro;
- Hỏi: Khi nào cần tư vấn? — Ngay khi tập đoàn vượt/gần ngưỡng và có dự án hưởng ưu đãi thuế tại Việt Nam.
Liên hệ tư vấn
FLAT Law Firm hỗ trợ nhà đầu tư Trung Quốc trong toàn bộ quy trình đầu tư vào Việt Nam — từ cấu trúc giao dịch, xin cấp phép đến vận hành và tuân thủ. Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn cụ thể cho dự án của quý khách.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng