Trả lời ngắn gọn: Người gây tai nạn giao thông phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế: chi phí cứu chữa, thu nhập bị mất, chi phí mai táng và cấp dưỡng (nếu có thiệt hại về tính mạng), cộng khoản bù đắp tổn thất tinh thần. Xe cơ giới được coi là nguồn nguy hiểm cao độ — chủ xe phải bồi thường kể cả khi không có lỗi, trừ khi thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của nạn nhân (Điều 601 Bộ luật Dân sự). Song song đó, bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới (Nghị định 67/2023) chi trả một phần thiệt hại cho bên thứ ba.
Tai nạn giao thông ở Việt Nam thường kết thúc bằng thương lượng miệng với số tiền “tự ước lượng” — và đó chính là mầm mống của tranh chấp kéo dài nhiều năm sau đó. Hiểu cách tính đúng giúp bạn thương lượng sòng phẳng hoặc khởi kiện hiệu quả.
Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường
Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 quy định trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng phát sinh khi có đủ: thiệt hại thực tế xảy ra, hành vi trái pháp luật (vi phạm quy tắc giao thông), lỗi của người gây thiệt hại, và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại. Nguyên tắc tại Điều 585: thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời; các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức và phương thức — nhưng thỏa thuận không được trái pháp luật và đạo đức xã hội.
Các khoản bồi thường khi sức khỏe bị xâm phạm
Điều 589 liệt kê các khoản được bồi thường khi sức khỏe bị xâm phạm:
- Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút;
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút trong thời gian điều trị;
- Chi phí hợp lý và phần thu nhập bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị;
- Khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần — mức tối đa không quá 50 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.
Hãy giữ toàn bộ hóa đơn viện phí, đơn thuốc, giấy ra viện và xác nhận thu nhập — thiếu chứng từ, tòa rất khó chấp nhận con số bạn đưa ra.
Các khoản bồi thường khi tính mạng bị xâm phạm
Điều 590 quy định các khoản bồi thường khi tính mạng bị xâm phạm: chi phí hợp lý cho việc cứu chữa trước khi chết; chi phí mai táng hợp lý; tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng; và tiền bù đắp tổn thất tinh thần cho thân nhân — mức tối đa không quá 100 lần mức lương cơ sở, trừ khi có thỏa thuận khác. Tranh chấp về “chi phí mai táng hợp lý” và mức cấp dưỡng là hai điểm nóng nhất trong các vụ kiện loại này.
Xe cơ giới là nguồn nguy hiểm cao độ
Điểm đặc biệt quan trọng: Điều 601 xếp xe cơ giới đang vận hành vào nguồn nguy hiểm cao độ. Chủ nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra ngay cả khi không có lỗi, trừ trường hợp thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại hoặc trường hợp bất khả kháng, tình thế cấp thiết. Nói cách khác, trong tai nạn ô tô — xe máy, chủ xe ô tô khó “trắng án” hoàn toàn chỉ bằng lý lẽ “tôi không có lỗi”.
Bảo hiểm bắt buộc chi trả thế nào
Nghị định 67/2023/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP, hiệu lực 01/7/2026 — nội dung về bảo hiểm xe cơ giới giữ nguyên) quy định bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới. Khi xảy ra tai nạn, doanh nghiệp bảo hiểm chi trả cho bên thứ ba bị thiệt hại trong hạn mức trách nhiệm (mức trách nhiệm đối với thiệt hại về sức khỏe, tính mạng là 150 triệu đồng cho một người trong một vụ tai nạn), căn cứ tỷ lệ tổn thương thực tế. Phần thiệt hại vượt hạn mức bảo hiểm, người gây tai nạn vẫn phải tự bồi thường.
Thương lượng, hòa giải rồi mới kiện
Trình tự khôn ngoan: thương lượng trực tiếp có văn bản ghi nhận thỏa thuận; nếu không thành, hòa giải tại UBND cấp xã hoặc trung tâm hòa giải; cuối cùng mới khởi kiện. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là 3 năm (Điều 588 Bộ luật Dân sự). Đơn khởi kiện nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú. Với vụ việc có người nước ngoài tham gia, lưu ý quy định về thẩm quyền vụ việc có yếu tố nước ngoài.
Căn cứ pháp lý
- Điều 584, 585, 588, 589, 590, 601 Bộ luật Dân sự 2015 — căn cứ, nguyên tắc, thời hiệu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng; các khoản bồi thường khi sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm; nguồn nguy hiểm cao độ.
- Nghị định 67/2023/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 220/2026/NĐ-CP) — bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.
Lưu ý quan trọng
- Sau tai nạn, gọi công an lập biên bản hiện trường ngay — biên bản này là chứng cứ then chốt xác định lỗi các bên.
- Đừng ký giấy “bãi nại”, “không yêu cầu bồi thường” khi đang hoảng loạn tại hiện trường.
- Mọi thỏa thuận bồi thường nên lập thành văn bản có chữ ký hai bên, ghi rõ đã thanh toán đủ hay còn nghĩa vụ tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Tôi đi đúng luật nhưng xe máy đâm vào ô tô của tôi, ai bồi thường ai?
Mỗi bên chịu trách nhiệm với thiệt hại mình gây ra theo mức độ lỗi. Tuy nhiên, vì ô tô là nguồn nguy hiểm cao độ, chủ xe ô tô có thể vẫn phải bồi thường một phần thiệt hại của người đi xe máy ngay cả khi lỗi chính thuộc về người đi xe máy — trừ khi chứng minh được thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người đi xe máy.
Bảo hiểm xe máy bắt buộc có chi trả cho người ngồi sau không?
Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chi trả cho bên thứ ba (người bị xe của bạn gây thiệt hại), bao gồm người ngồi trên xe khác. Thiệt hại của chính chủ xe và người ngồi trên xe mình thuộc phạm vi bảo hiểm tự nguyện (bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe), không phải bảo hiểm bắt buộc.
Thương lượng xong rồi đối phương không trả đủ tiền thì sao?
Thỏa thuận bồi thường bằng văn bản có giá trị như một giao dịch dân sự. Nếu đối phương không thực hiện, bạn khởi kiện yêu cầu thực hiện thỏa thuận (thời hiệu 3 năm). Vì vậy đừng bao giờ thỏa thuận miệng với số tiền lớn.
Người nước ngoài gây tai nạn tại Việt Nam thì xử lý thế nào?
Trách nhiệm dân sự áp dụng như với công dân Việt Nam (Điều 584 Bộ luật Dân sự). Ngoài ra, tùy mức độ, người gây tai nạn có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ (Điều 260 Bộ luật Hình sự). Người nước ngoài nên thông báo cho cơ quan lãnh sự và liên hệ luật sư ngay.
Tai nạn đã đủ mệt mỏi — đừng để tranh chấp bồi thường kéo dài thêm nhiều năm. FLAT Law Firm tính toán đầy đủ các khoản bồi thường theo Điều 589, 590, làm việc với doanh nghiệp bảo hiểm và đại diện thương lượng hoặc khởi kiện — giữ lại toàn bộ hồ sơ y tế, biên bản hiện trường và liên hệ với chúng tôi sớm nhất có thể.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
