Ảnh: Pexels (miễn phí sử dụng theo Pexels License)
Trả lời ngắn gọn: Điểm khác biệt lớn nhất sau Brexit nằm ở cộng gộp với nguyên liệu EU — và nó bất đối xứng. Theo Điều 3 Nghị định thư 1 của UKVFTA, hàng hóa Việt Nam xuất sang Anh được cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ EU (cơ chế “cộng gộp mở rộng”). Ngược lại, theo EVFTA, hàng hóa Việt Nam xuất sang EU không được cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ Anh — vì sau Brexit, Anh là nước thứ ba đối với EVFTA. Doanh nghiệp nhựa, cao su xuất khẩu cả hai thị trường mà tính xuất xứ theo một công thức chung sẽ sai ở một trong hai đầu.
1. EVFTA: cộng gộp song phương Việt Nam – EU
EVFTA (hiệu lực 01/8/2020) áp dụng cộng gộp song phương: nguyên liệu có xuất xứ Việt Nam hoặc EU được cộng gộp để sản xuất ra hàng hóa có xuất xứ của một trong hai bên. Trước Brexit, nguyên liệu Anh đương nhiên nằm trong diện này vì Anh là thành viên EU; sau Brexit, nguyên liệu có xuất xứ Anh trở thành nguyên liệu của nước thứ ba — không được cộng gộp cho hàng xuất sang EU theo EVFTA.
Với nhựa (HS Chương 39) và cao su (HS Chương 40), quy tắc xuất xứ cụ thể từng mặt hàng nằm tại Phụ lục II của Nghị định thư 1 EVFTA: thường là chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC) ở cấp độ nhất định, hoặc kết hợp với hàm lượng giá trị khu vực. Doanh nghiệp phải tra đúng mã HS của từng sản phẩm nhựa/cao su — hạt nhựa, màng nhựa, lốp xe, găng tay cao su mỗi loại một quy tắc khác nhau.
2. UKVFTA: cộng gộp mở rộng với nguyên liệu EU
UKVFTA (hiệu lực 01/5/2021) kế thừa phần lớn Nghị định thư 1 của EVFTA nhưng bổ sung một cơ chế đặc thù tại Điều 3 Nghị định thư 1 — cộng gộp mở rộng (extended cumulation):
- Sản phẩm được coi là có xuất xứ của bên xuất khẩu nếu được sản xuất tại đó bằng nguyên liệu có xuất xứ của bên kia hoặc của EU (kèm Andorra, San Marino), với điều kiện công đoạn gia công tại bên xuất khẩu vượt quá các công đoạn gia công đơn giản.
- Công đoạn gia công thực hiện tại EU được coi như thực hiện tại Anh, nếu sản phẩm tiếp tục được gia công tại Anh vượt quá gia công đơn giản (khoản 3 Điều 3) — áp dụng cho chiều hàng Anh xuất sang Việt Nam.
- Cơ chế này được Ủy ban Hải quan của hai bên rà soát từ năm thứ 3 kể từ khi hiệp định có hiệu lực để thống nhất quy trình áp dụng; nếu không thống nhất được, mỗi bên được áp dụng quy trình nội địa về chứng minh xuất xứ.
Thực tế cho doanh nghiệp nhựa, cao su Việt Nam: hạt nhựa nhập từ Đức, phụ gia từ Pháp đưa vào sản xuất tại Việt Nam rồi xuất sang Anh — vẫn được cộng gộp để hưởng ưu đãi UKVFTA. Đây là điểm mà nhiều doanh nghiệp hiểu nhầm thành “sau Brexit thì nguyên liệu EU không dùng được cho hàng đi Anh”.
3. Bảng so sánh cộng gộp cho nhựa, cao su
| Tiêu chí | EVFTA (đi EU) | UKVFTA (đi Anh) |
|---|---|---|
| Cộng gộp song phương VN – đối tác | Có (VN – EU) | Có (VN – Anh) |
| Cộng gộp nguyên liệu EU | Không cần (EU là một bên) | Có — cộng gộp mở rộng (Điều 3 NĐT 1) |
| Cộng gộp nguyên liệu Anh | Không — Anh là nước thứ ba | Không cần (Anh là một bên) |
| Quy tắc cụ thể nhựa/cao su | Phụ lục II NĐT 1 EVFTA | Phụ lục II NĐT 1 UKVFTA (tương tự EVFTA) |
| Chứng từ xuất xứ | C/O EUR.1 / tự chứng nhận | C/O EUR.1 / tự chứng nhận (TT 02/2021/TT-BCT) |
4. Chứng từ chứng nhận xuất xứ theo UKVFTA
Theo Thông tư 02/2021/TT-BCT (hiệu lực 26/7/2021) hướng dẫn UKVFTA:
- C/O mẫu EUR.1 do cơ quan, tổ chức được Bộ Công Thương ủy quyền cấp — dùng chung mẫu với EVFTA.
- Tự chứng nhận xuất xứ trên hóa đơn/chứng từ thương mại: lô hàng trị giá không quá 6.000 EUR thì bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng được tự chứng nhận; trên 6.000 EUR áp dụng cơ chế C/O do cơ quan có thẩm quyền cấp (chiều Việt Nam xuất khẩu).
- Chứng từ có hiệu lực 12 tháng kể từ ngày phát hành và phải nộp cho hải quan nước nhập khẩu trong thời hạn này.
5. Checklist cho doanh nghiệp nhựa, cao su xuất cả hai thị trường
- Tách hai bài toán xuất xứ: một cho hàng đi EU (EVFTA), một cho hàng đi Anh (UKVFTA) — không dùng chung một bảng tính nguyên liệu.
- Với hàng đi Anh: rà soát nguyên liệu EU đang dùng — được cộng gộp theo Điều 3 Nghị định thư 1, không cần thay nguồn cung.
- Với hàng đi EU: loại nguyên liệu có xuất xứ Anh khỏi phép tính cộng gộp; nếu tỷ trọng lớn, cân nhắc chuyển nguồn cung hoặc tính lại theo quy tắc cụ thể mặt hàng.
- Tra Phụ lục II của từng hiệp định theo mã HS cụ thể của sản phẩm nhựa/cao su — đừng áp dụng “kinh nghiệm” từ mặt hàng khác.
- Chọn đúng chứng từ theo trị giá lô hàng (tự chứng nhận ≤ 6.000 EUR hay C/O EUR.1) và theo dõi thời hạn 12 tháng.
- Lưu hồ sơ chứng minh xuất xứ đầy đủ cho cả hai luồng hàng để phục vụ kiểm tra, xác minh sau thông quan.
Câu hỏi thường gặp
Sau Brexit, nguyên liệu EU có được cộng gộp cho hàng xuất sang Anh không?
Được. Điều 3 Nghị định thư 1 UKVFTA cho phép cộng gộp mở rộng với nguyên liệu có xuất xứ EU (cùng Andorra, San Marino) cho hàng hóa xuất khẩu giữa Việt Nam và Anh.
Nguyên liệu Anh có được cộng gộp cho hàng xuất sang EU theo EVFTA không?
Không. Sau Brexit, Anh là nước thứ ba đối với EVFTA; EVFTA chỉ cho cộng gộp song phương Việt Nam – EU.
Quy tắc xuất xứ cho nhựa và cao su nằm ở đâu?
Tại Phụ lục II của Nghị định thư 1 về quy tắc xuất xứ của từng hiệp định (EVFTA và UKVFTA), tra theo mã HS cụ thể: nhựa thuộc Chương 39, cao su thuộc Chương 40 của Hệ thống hài hòa.
Lô hàng bao nhiêu thì được tự chứng nhận xuất xứ theo UKVFTA?
Lô hàng trị giá không quá 6.000 EUR: bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng được tự chứng nhận trên chứng từ thương mại. Trên 6.000 EUR: dùng C/O do cơ quan được ủy quyền cấp (chiều xuất khẩu từ Việt Nam).
Chứng từ xuất xứ UKVFTA có hiệu lực bao lâu?
12 tháng kể từ ngày phát hành tại nước xuất khẩu, phải nộp cho hải quan nước nhập khẩu trong thời hạn này.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
Bài viết liên quan
- Cộng gộp xuất xứ EVFTA và UKVFTA cho thủy sản (tôm, cá tra): khác nhau điểm nào sau Brexit?
- Hải quan EU yêu cầu xác minh xuất xứ dệt may Việt Nam: quy trình 10 tháng và cách doanh nghiệp ứng phó
- Checklist chuyển tiền hợp pháp cho người nước ngoài ở Việt Nam
- Ủy quyền người khác nhận tiền hộ ở Việt Nam khi ở nước ngoài
- Nhận thừa kế, quà tặng bằng ngoại tệ: quy định ngoại hối
