Ảnh: Pexels (miễn phí sử dụng theo Pexels License)
Trả lời ngắn gọn: Quy định (EU) 2023/1115 về chống phá rừng (EUDR), sau khi được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2650, sẽ áp dụng chung từ 30/12/2026 (doanh nghiệp vừa và lớn) và 30/06/2027 (doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ). Đồ gỗ muốn vào EU phải chứng minh hai điều: không gây phá rừng sau 31/12/2020 và được sản xuất hợp pháp tại nước xuất xứ — kèm tờ khai thẩm định (due diligence statement) có tọa độ địa lý của từng lô đất khai thác, nộp trên Hệ thống thông tin của EU trước khi hàng được đưa ra thị trường. Với doanh nghiệp gỗ Việt Nam, điều này có nghĩa là phải dựng được “chuỗi hành trình” tài liệu khép kín từ lô rừng đến container xuất khẩu.
1. Khung pháp lý EUDR sau sửa đổi 2025
Phạm vi hàng hóa. EUDR điều chỉnh 7 nhóm hàng hóa — gia súc, ca cao, cà phê, dầu cọ, cao su, đậu nành và gỗ — cùng các sản phẩm phái sinh liệt kê tại Phụ lục I (với gỗ: bao gồm đồ nội thất bằng gỗ). Sản phẩm in ấn (nhóm ex 49) đã được loại khỏi phạm vi theo sửa đổi 2025.
Hai điều kiện cốt lõi. Hàng hóa phải (1) “không gây phá rừng”: không được sản xuất trên đất bị phá rừng hoặc suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020; và (2) “hợp pháp”: được sản xuất tuân thủ pháp luật của nước sản xuất về sử dụng đất, lao động, nhân quyền và thuế.
Tờ khai thẩm định (Điều 4, 5). Nhà nhập khẩu EU (với tư cách “operator” — bên đầu tiên đưa hàng ra thị trường EU) phải thực hiện thẩm định và nộp tờ khai thẩm định trên Hệ thống thông tin của EU trước khi hàng được đưa ra thị trường. Theo sửa đổi 2025, các “downstream operator” (bên tiếp theo trong chuỗi tại EU) không phải nộp tờ khai riêng — chỉ bên đầu tiên trong chuỗi tại EU chịu nghĩa vụ này và các bên sau lưu số tham chiếu.
Tọa độ địa lý (Điều 9). Đây là yêu cầu gây khó khăn thực tế lớn nhất: tờ khai phải kèm tọa độ địa lý của tất cả các lô đất nơi gỗ được khai thác — với lô trên 4 ha phải cung cấp đa giác (polygon) bao quanh, không chỉ một điểm tọa độ hay tên địa phương chung chung.
Phân loại rủi ro quốc gia. Từ tháng 5/2025, Ủy ban châu Âu phân loại quốc gia/vùng thành ba nhóm rủi ro (cao, tiêu chuẩn, thấp); hàng từ nước rủi ro thấp được áp dụng thẩm định rút gọn.
Chế tài. Mức phạt có thể lên tới 4% doanh thu tại EU của doanh nghiệp vi phạm, kèm tịch thu hàng hóa và cấm tham gia mua sắm công.
2. Tài liệu chuỗi hành trình ở từng khâu — từ lô rừng Việt Nam đến cảng EU
Khâu 1 — Khai thác (lô rừng). Hồ sơ nguồn gốc gỗ: giấy phép khai thác, hợp đồng giao khoán/mua bán gỗ rừng trồng, và quan trọng nhất là tọa độ địa lý của lô đất khai thác (đa giác nếu trên 4 ha). Với gỗ rừng trồng tại Việt Nam, đây là khâu doanh nghiệp xuất khẩu phải phối hợp chặt với chủ rừng, hộ trồng rừng.
Khâu 2 — Vận chuyển và sơ chế (cưa xẻ). Biên bản giao nhận gỗ giữa các khâu ghi rõ khối lượng, chủng loại, số hiệu lô; tại xưởng cưa xẻ phải có sổ theo dõi tách lô — gỗ có hồ sơ EUDR đầy đủ và gỗ không đủ hồ sơ không được trộn lẫn nếu muốn giữ tư cách “không gây phá rừng” của lô hàng.
Khâu 3 — Nhà máy sản xuất đồ gỗ. Hồ sơ nhập nguyên liệu đầu vào (phiếu nhập kho gắn với số hiệu lô khai thác), định mức tiêu hao nguyên liệu cho từng mã hàng, và hệ thống truy xuất cho phép truy ngược từ một container thành phẩm về đúng lô rừng đã khai thác. Đây là khâu “chain of custody” theo nghĩa hẹp nhất — đứt mắt xích ở đây thì toàn bộ tờ khai thẩm định phía EU không đứng vững.
Khâu 4 — Xuất khẩu khỏi Việt Nam. Bộ chứng từ xuất khẩu thông thường (tờ khai hải quan, hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói, chứng từ chứng nhận xuất xứ) cộng với bộ hồ sơ EUDR tổng hợp từ các khâu trước, bàn giao cho nhà nhập khẩu EU. Nhà xuất khẩu Việt Nam không trực tiếp nộp tờ khai thẩm định lên hệ thống EU (nghĩa vụ đó thuộc về operator tại EU), nhưng không cung cấp đủ dữ liệu thì nhà nhập khẩu EU không thể nộp tờ khai — và sẽ chuyển sang nhà cung cấp khác.
Khâu 5 — Nhập khẩu vào EU. Nhà nhập khẩu (operator) thực hiện thẩm định ba bước — thu thập thông tin, đánh giá rủi ro, giảm thiểu rủi ro — rồi nộp tờ khai thẩm định trên Hệ thống thông tin EU. Cần có mã số EORI để đăng ký trên hệ thống.
3. Lưu ý riêng cho doanh nghiệp gỗ Việt Nam
Việt Nam và EU có Hiệp định Đối tác tự nguyện về thực thi lâm luật, quản trị rừng và thương mại lâm sản (VPA/FLEGT) với hệ thống đảm bảo tính hợp pháp của gỗ (VNTLAS) — là nền tảng tốt cho điều kiện “hợp pháp” của EUDR. Nhưng VNTLAS không thay thế được yêu cầu “không gây phá rừng” và tọa độ địa lý của EUDR: doanh nghiệp vẫn phải tự xây dựng dữ liệu tọa độ lô đất và chuỗi truy xuất riêng.
Thời gian còn lại đến 30/12/2026 nên được dùng để: số hóa hồ sơ nguồn gốc gỗ hiện tại, ký thỏa thuận thu thập tọa độ với chủ rừng/hộ trồng rừng, và chạy thử quy trình truy xuất trên một vài lô hàng mẫu trước khi quy định có hiệu lực đầy đủ.
Câu hỏi thường gặp
EUDR áp dụng từ khi nào?
Quy định (EU) 2023/1115 được sửa đổi bởi Quy định (EU) 2025/2650 (thông qua 19/12/2025): áp dụng chung từ 30/12/2026 đối với doanh nghiệp vừa và lớn (bao gồm cả doanh nghiệp gỗ nhỏ đã thuộc EUTR), và từ 30/06/2027 đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ còn lại.
Nhà xuất khẩu Việt Nam có phải nộp tờ khai thẩm định lên hệ thống EU không?
Không. Nghĩa vụ nộp tờ khai thuộc về “operator” — bên đầu tiên đưa hàng ra thị trường EU (thường là nhà nhập khẩu EU). Nhưng nhà xuất khẩu Việt Nam phải cung cấp đầy đủ dữ liệu (tọa độ lô đất, hồ sơ hợp pháp) để nhà nhập khẩu thực hiện được nghĩa vụ này.
Tọa độ địa lý cần chi tiết đến mức nào?
Đến từng lô đất khai thác; lô trên 4 ha phải cung cấp đa giác (polygon) bao quanh lô đất, theo Điều 9 của Quy định. Tên địa phương chung chung hoặc tọa độ một điểm cho cả vùng nguyên liệu không đáp ứng yêu cầu.
Gỗ có chứng nhận FSC có đương nhiên đạt EUDR không?
Không đương nhiên. Chứng nhận quản lý rừng bền vững là bằng chứng tốt cho điều kiện “hợp pháp” và hỗ trợ đánh giá rủi ro, nhưng EUDR vẫn yêu cầu đầy đủ tọa độ địa lý và tờ khai thẩm định riêng.
Mức phạt vi phạm EUDR là bao nhiêu?
Phạt tiền lên tới 4% tổng doanh thu tại EU của doanh nghiệp vi phạm, kèm các biện pháp bổ sung như tịch thu hàng hóa và loại khỏi mua sắm công.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
Bài viết liên quan
- Chương đầu tư CPTPP: bảo hộ nhà đầu tư Canada, Australia, Mexico tại Việt Nam
- Dệt may Việt Nam sang Canada: quy tắc xuất xứ CPTPP (yarn-forward)
- EUDR vs Đạo luật Lacey của Mỹ: xuất gỗ sang EU và Mỹ khác nhau điểm nào?
- Dung sai (de minimis) trong quy tắc xuất xứ EVFTA áp dụng cho dược phẩm ra sao?
- Tra đúng thuế suất EVFTA, UKVFTA, CPTPP: quy trình 5 bước cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu
