Trả lời ngắn gọn: Lao động nền tảng số (tài xế công nghệ, shipper, freelancer nhận việc qua app) hiện chủ yếu nằm ngoài lưới an sinh bắt buộc — chỉ khoảng 20% tham gia bảo hiểm xã hội. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực từ 1/7/2025) đã mở rộng diện bao phủ nhưng chưa giải quyết triệt để nhóm này. Các đề xuất chính sách mới nhất đi theo hai hướng: đưa tài xế công nghệ vào diện BHXH bắt buộc với cơ chế đóng góp 3 bên (tài xế – nền tảng – Nhà nước), và giao trách nhiệm cho đơn vị vận hành nền tảng trong dự thảo Luật Chuyển đổi số. Chưa có quy định nào trong hai đề xuất này thành luật tại thời điểm viết bài — doanh nghiệp nền tảng và người lao động cần theo dõi sát tiến trình lập pháp.
Vì sao lao động nền tảng “lọt lưới” BHXH bắt buộc
Quan hệ giữa tài xế công nghệ và doanh nghiệp nền tảng không phải quan hệ lao động theo hợp đồng lao động truyền thống — hai bên ký “hợp đồng hợp tác”, “hợp đồng cung cấp dịch vụ”. Trong khi đó, diện tham gia BHXH bắt buộc theo Luật BHXH 2024 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP (thay thế Nghị định 143/2018 từ 1/7/2025) gắn với quan hệ lao động có hợp đồng. Kết quả: hàng trăm nghìn tài xế chỉ có thể tham gia BHXH tự nguyện — với mức đóng tự lo 100% và quyền lợi hẹp hơn — nên tỷ lệ tham gia rất thấp.
Đặc thù của nhóm này khiến chính sách cũ không vừa: một người có thể chạy cho 2–3 nền tảng cùng lúc, thu nhập biến động theo ngày, lúc làm toàn thời gian lúc chỉ chạy thêm giờ. Tiêu chí “thu nhập ổn định thường xuyên” trong các dự thảo bị đại biểu Quốc hội phê là quá cứng nhắc và dễ bỏ sót đối tượng.
Đề xuất 1: BHXH bắt buộc cho tài xế công nghệ theo cơ chế 3 bên
Tại các phiên thảo luận về dự án luật sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (đoàn TP. Hồ Chí Minh) đề xuất xác định tài xế xe công nghệ là nhóm đối tượng riêng thuộc diện BHXH bắt buộc — không phụ thuộc vào việc quan hệ giữa tài xế và nền tảng đã được xác định là quan hệ lao động hay chưa. Việt Nam hiện có hơn 700.000 tài xế hoạt động trên các nền tảng gọi xe và giao hàng lớn.
Điểm cốt lõi của đề xuất là cơ chế đóng góp 3 bên:
- Doanh nghiệp nền tảng không được “đứng ngoài”: có trách nhiệm khấu trừ phần tài xế phải đóng, bổ sung phần thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp và chuyển nộp đầy đủ, đúng hạn vào quỹ BHXH;
- Tài xế tham gia đóng góp theo mức phù hợp, có cơ chế quản lý khi chạy cho nhiều nền tảng cùng lúc;
- Nhà nước hỗ trợ đối với tài xế thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ BHXH tự nguyện sang bắt buộc.
Tiêu chí xác định đối tượng cũng được đề nghị thay bằng các chỉ số kiểm chứng được: số ngày/giờ hoạt động trên nền tảng, số chuyến xe hoặc giao dịch hoàn thành, mức độ quản lý và điều phối của doanh nghiệp nền tảng.
Đề xuất 2: trách nhiệm của nền tảng trong dự thảo Luật Chuyển đổi số
Dự thảo Luật Chuyển đổi số (Bộ Khoa học và Công nghệ lấy ý kiến từ tháng 8–9/2025) đặt trách nhiệm trực tiếp lên đơn vị vận hành nền tảng số đối với lao động nền tảng. Khoản 5 Điều 40 dự thảo yêu cầu nền tảng: minh bạch cách tính thù lao và thuật toán phân phối việc; bảo đảm quyền nghỉ ngơi, giới hạn giờ làm hợp lý; và đóng góp hoặc phối hợp đóng góp bảo hiểm thương tật lao động, bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội cho người lao động nền tảng nếu thuộc diện bắt buộc hoặc theo thỏa thuận, phù hợp với pháp luật.
Nếu được thông qua, đây sẽ là lần đầu tiên pháp luật Việt Nam đặt nghĩa vụ an sinh trực tiếp lên vai nền tảng số, thay vì chỉ trông chờ vào quan hệ lao động truyền thống.
Bối cảnh: lưới an sinh đang mở rộng nhưng vẫn thiếu nhóm phi truyền thống
Luật BHXH năm 2024 và các văn bản hướng dẫn đã mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Tính đến 8 tháng đầu năm 2025, cả nước có hơn 22,4 triệu người tham gia BHXH, đạt 46,7% lực lượng lao động. Tuy nhiên, lãnh đạo BHXH Việt Nam thừa nhận các hình thức việc làm phi truyền thống đặt ra yêu cầu tiếp tục nghiên cứu cơ chế về tiền lương, thủ tục và phương thức xác định mức đóng phù hợp với đặc điểm nhóm này.
Các hướng được chuyên gia và Ngân hàng Thế giới (kinh nghiệm Indonesia) gợi ý: mức đóng và phương thức đóng linh hoạt theo thu nhập và tần suất làm việc; cơ chế chia sẻ trách nhiệm đóng góp giữa người lao động – nền tảng – Nhà nước; bảo đảm quyền lợi BHXH được duy trì khi người lao động chuyển đổi việc làm; và ứng dụng dữ liệu từ nền tảng số để nhận diện người lao động, xác định thu nhập, đơn giản hóa thủ tục.
Doanh nghiệp nền tảng và người lao động cần chuẩn bị gì
- Doanh nghiệp nền tảng: rà soát mô hình hợp đồng với tài xế/shipper; chuẩn bị hệ thống dữ liệu (giờ hoạt động, số chuyến, thu nhập) vì đây sẽ là căn cứ tính mức đóng nếu chính sách mới thông qua; theo dõi dự thảo Luật Chuyển đổi số.
- Tài xế, gig worker: tham gia BHXH tự nguyện ngay từ bây giờ để không bị gián đoạn quá trình đóng — thời gian đóng được bảo lưu khi chuyển sang diện bắt buộc sau này; giữ lại lịch sử giao dịch trên app làm bằng chứng thu nhập.
- Cả hai bên: lưu ý các đề xuất hiện vẫn ở giai đoạn thảo luận — chưa có nghĩa vụ pháp lý mới nào phát sinh cho đến khi luật được Quốc hội thông qua và có văn bản hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Tài xế công nghệ hiện có phải đóng BHXH bắt buộc không?
Chưa. Tại thời điểm viết bài, tài xế công nghệ ký hợp đồng hợp tác với nền tảng chưa thuộc diện BHXH bắt buộc theo Luật BHXH 2024 — họ chỉ có thể tham gia BHXH tự nguyện. Đề xuất đưa nhóm này vào diện bắt buộc vẫn đang trong giai đoạn thảo luận.
Cơ chế đóng 3 bên cho BHXH tài xế công nghệ là gì?
Là đề xuất của đại biểu Quốc hội Trần Thị Diệu Thúy: tài xế đóng một phần, doanh nghiệp nền tảng khấu trừ và đóng thêm phần trách nhiệm của mình, Nhà nước hỗ trợ nhóm thu nhập thấp trong giai đoạn chuyển đổi từ tự nguyện sang bắt buộc.
Dự thảo Luật Chuyển đổi số quy định gì về lao động nền tảng?
Khoản 5 Điều 40 dự thảo yêu cầu đơn vị vận hành nền tảng minh bạch thuật toán và thù lao, bảo đảm quyền nghỉ ngơi, và đóng góp hoặc phối hợp đóng góp BHXH, BHYT, bảo hiểm thương tật lao động cho người lao động nền tảng nếu thuộc diện bắt buộc hoặc theo thỏa thuận.
Gig worker chạy nhiều app thì đóng BHXH thế nào?
Đây chính là điểm chính sách chưa giải quyết xong. Hướng được đề xuất: dùng dữ liệu tổng hợp từ các nền tảng (giờ hoạt động, số chuyến) để xác định đối tượng và mức đóng, tránh tình trạng mỗi nền tảng tính riêng gây trùng lặp hoặc bỏ sót.
Tham gia BHXH tự nguyện bây giờ có lợi gì khi chính sách mới ra?
Thời gian đã đóng BHXH tự nguyện được bảo lưu và cộng dồn khi chuyển sang diện bắt buộc, giúp người lao động không mất quá trình đóng và sớm đủ điều kiện hưởng các chế độ dài hạn như hưu trí.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng