Tình huống: kế toán trưởng một nhà máy thấy hóa đơn tiền điện tăng mà không hiểu vì sao — vì biểu giá bán lẻ điện không còn là “một giá” từ lâu. Hiểu cách tính giá điện cho sản xuất là kỹ năng tài chính cơ bản mà nhiều doanh nghiệp vẫn bỏ qua.
Cách tính hiện nay: giá theo giờ và theo cấp điện áp
Biểu giá bán lẻ điện cho sản xuất được tính theo khung giờ sử dụng: giờ cao điểm (giá cao nhất), giờ bình thường và giờ thấp điểm (giá rẻ nhất, thường là ban đêm). Đồng thời giá khác nhau theo cấp điện áp sử dụng — dùng điện ở cấp điện áp càng cao (110 kV so với 22 kV hay 0,4 kV) thì giá càng rẻ (vì tổn thất và chi phí truyền tải thấp hơn). Hai biến số này — giờ dùng + cấp điện áp — quyết định phần lớn hóa đơn. Ngoài ra, giá bán lẻ điện bình quân được điều chỉnh theo biến động chi phí đầu vào (giá nhiên liệu, tỷ giá) theo cơ chế giá điện — doanh nghiệp phải theo dõi các đợt điều chỉnh như theo dõi tỷ giá.
Đề xuất giá điện 2 thành phần: trả tiền cho cả “công suất”
Đang được nghiên cứu: giá điện 2 thành phần — tách hóa đơn thành giá công suất (trả cho công suất cực đại đăng ký, dù có dùng hết hay không) và giá điện năng (trả theo kWh thực dùng). Triết lý: hệ thống điện phải đầu tư công suất để phục vụ đỉnh phụ tải của bạn — chi phí đó phải được trả dù bạn dùng ít. Tác động: doanh nghiệp có phụ tải đỉnh cao nhưng hệ số sử dụng thấp sẽ trả đắt hơn nhiều — buộc phải san phẳng phụ tải (giảm đỉnh, dịch chuyển sang giờ thấp điểm).
Chiến lược tiết kiệm: 4 đòn bẩy
Một — dịch chuyển phụ tải: đưa các công đoạn tốn điện sang giờ thấp điểm (giá rẻ nhất). Hai — nâng cấp điện áp: đầu tư trạm biến áp để dùng điện ở cấp điện áp cao hơn nếu sản lượng đủ lớn — giá rẻ hơn bù đắp vốn đầu tư. Ba — kiểm toán năng lượng: theo Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả 50/2010/QH12, cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải kiểm toán năng lượng định kỳ — đây không chỉ là nghĩa vụ mà là công cụ tìm “lỗ rò” tiền điện. Bốn — điện mặt trời mái nhà + DPPA: tự sản một phần (Nghị định 135/2024) hoặc mua trực tiếp điện tái tạo (Nghị định 57/2025) để giảm lượng điện mua giá cao.
Hành động khuyến nghị
1. Phân tích hóa đơn 12 tháng theo giờ/cấp điện áp — tìm “điểm đau”. 2. Đánh giá khả thi dịch chuyển phụ tải sang giờ thấp điểm. 3. Thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ (vừa tuân thủ vừa tiết kiệm). 4. Theo dõi đề xuất giá điện 2 thành phần — chuẩn bị san phẳng phụ tải từ bây giờ.
Câu hỏi thường gặp
Cách tính tiền điện sản xuất (giờ cao/thấp điểm) thế nào?
Biểu giá bán lẻ điện cho sản xuất tính theo khung giờ: giờ cao điểm (giá cao nhất), giờ bình thường, giờ thấp điểm (giá rẻ nhất, thường ban đêm); đồng thời phân theo cấp điện áp — dùng ở cấp điện áp càng cao giá càng rẻ. Hai biến số giờ dùng + cấp điện áp quyết định phần lớn hóa đơn.
Đề xuất giá điện 2 thành phần (công suất, điện năng) là gì?
Đang được nghiên cứu: tách hóa đơn thành giá công suất (trả cho công suất cực đại đăng ký, dù dùng hết hay không) và giá điện năng (trả theo kWh thực dùng). Doanh nghiệp có phụ tải đỉnh cao nhưng hệ số sử dụng thấp sẽ trả đắt hơn — buộc phải san phẳng phụ tải.
Chiến lược dịch chuyển phụ tải, tiết kiệm điện?
Bốn đòn bẩy: (1) dịch chuyển công đoạn tốn điện sang giờ thấp điểm; (2) nâng cấp điện áp sử dụng (đầu tư trạm biến áp) nếu sản lượng đủ lớn; (3) kiểm toán năng lượng định kỳ tìm “lỗ rò”; (4) điện mặt trời mái nhà tự sản (NĐ 135/2024) hoặc DPPA mua điện tái tạo trực tiếp (NĐ 57/2025).
Kiểm toán năng lượng bắt buộc với đối tượng nào?
Theo Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả 50/2010/QH12, cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải kiểm toán năng lượng định kỳ — vừa là nghĩa vụ pháp lý vừa là công cụ tiết kiệm chi phí điện.
Vì sao hóa đơn tiền điện tăng dù sản lượng không đổi?
Các nguyên nhân phổ biến: giá bán lẻ điện bình quân được điều chỉnh theo chi phí đầu vào; cơ cấu giờ dùng lệch sang giờ cao điểm; phụ tải đỉnh tăng; hoặc thay đổi cấp điện áp/thỏa thuận mua bán. Phân tích hóa đơn 12 tháng theo giờ và cấp điện áp để xác định nguyên nhân.
Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì cho giá điện 2 thành phần?
San phẳng phụ tải từ bây giờ: giảm công suất đỉnh (peak shaving), dịch chuyển phụ tải sang giờ thấp điểm, và đánh giá lại hợp đồng công suất đăng ký — vì giá công suất trả theo đỉnh đăng ký dù có dùng hết hay không.
