Tổ chức đã không còn phải có chứng chỉ năng lực, nhưng cá nhân đảm nhận chức danh hoặc hành nghề độc lập trong xây dựng thì ngược lại — chứng chỉ hành nghề (CCHN) hoạt động xây dựng vẫn bắt buộc. Từ 01/7/2026, cơ chế cấp CCHN cá nhân thay đổi toàn diện theo Nghị định 212/2026/NĐ-CP: bỏ thi sát hạch, cấp điện tử, gắn mã định danh.
Bài viết hệ thống hóa các lĩnh vực, điều kiện và thủ tục cấp chứng chỉ hành nghề cá nhân mới nhất, giúp kỹ sư, kiến trúc sư và doanh nghiệp chủ động chuẩn bị.
1. Bốn lĩnh vực được cấp chứng chỉ hành nghề
Theo Nghị định 212/2026/NĐ-CP, CCHN hoạt động xây dựng được cấp cho cá nhân trong 4 lĩnh vực:
- Khảo sát xây dựng: khảo sát địa hình; khảo sát địa chất công trình;
- Lập quy hoạch đô thị và nông thôn;
- Thiết kế xây dựng: thiết kế kiến trúc công trình (theo pháp luật về kiến trúc); thiết kế xây dựng công trình; thiết kế cơ — điện công trình;
- Giám sát thi công xây dựng: giám sát công tác xây dựng công trình; giám sát công tác lắp đặt thiết bị công trình.
2. Bỏ sát hạch — xét cấp theo hồ sơ, kinh nghiệm
Điểm mới quan trọng nhất: Luật Xây dựng 2025 (Điều 89) và Điều 33 Nghị định 212/2026/NĐ-CP đã loại bỏ quy định sát hạch kiểm tra kinh nghiệm nghề nghiệp và kiến thức pháp luật. Từ 01/7/2026, cá nhân xét điều kiện cấp CCHN không phải thi sát hạch — việc đánh giá căn cứ hồ sơ năng lực, văn bằng, kinh nghiệm thực tế.
Giảm thủ tục không đồng nghĩa nới lỏng: cơ quan cấp chứng chỉ thực hiện hậu kiểm trên Cơ sở dữ liệu quốc gia, và cá nhân chịu trách nhiệm về tính trung thực của hồ sơ.
3. Cấp điện tử, mã định danh và mã số chứng chỉ
Theo Điều 19 và khoản 6 Điều 21 Nghị định 212/2026/NĐ-CP:
- Mỗi cá nhân tham gia hoạt động xây dựng được gắn một mã định danh năng lực duy nhất — công dân Việt Nam dùng số định danh cá nhân; người nước ngoài dùng số hộ chiếu;
- Kết quả cấp chứng chỉ được trả dưới dạng điện tử, có giá trị pháp lý như bản giấy, được lưu trữ và chia sẻ trên Hệ thống thông tin về hoạt động xây dựng;
- Mỗi CCHN có một mã số gồm 08 chữ số (Điều 27.8), cấp tự động trên hệ thống và không thay đổi khi cấp mới, cấp lại hay chuyển đổi.
4. Thẩm quyền cấp: UBND cấp tỉnh
Thẩm quyền cấp CCHN nay thuộc UBND cấp tỉnh tổ chức thực hiện — không còn thẩm quyền cấp của tổ chức xã hội — nghề nghiệp như trước đây. Căn cứ tình hình thực tiễn, UBND cấp tỉnh được phân cấp hoặc ủy quyền theo pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương. Lưu ý: nhiều địa phương đã tạm dừng tiếp nhận hồ sơ cấp CCHN trong giai đoạn chuyển đổi sang cơ chế mới — cá nhân nên theo dõi thông báo của Sở Xây dựng địa phương.
5. Hai loại chứng chỉ không còn được cấp
Theo khoản 2 Điều 55 Nghị định 212/2026/NĐ-CP, từ 01/7/2026 cơ quan có thẩm quyền không thực hiện việc cấp chứng chỉ hành nghề quản lý dự án và chứng chỉ hành nghề định giá xây dựng. Quản lý dự án chuyển từ “chứng chỉ” thành “điều kiện hành nghề” — cá nhân đảm nhận công việc quản lý dự án phải đáp ứng điều kiện theo quy định mà không cần chứng chỉ riêng.
6. Trường hợp không yêu cầu chứng chỉ hành nghề (Điều 27)
Nghị định 212 liệt kê các hoạt động không yêu cầu CCHN, gồm: thiết kế, thẩm tra thiết kế sơ bộ trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi; thiết kế, thẩm tra, giám sát hệ thống thông tin liên lạc, viễn thông trong công trình; thiết kế, thẩm tra, giám sát công tác hoàn thiện (trát, ốp lát, sơn, lắp đặt cửa) và thi công các công việc không ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực; các hoạt động xây dựng đối với công viên cây xanh, chiếu sáng công cộng. Cá nhân không có CCHN chỉ được tham gia hoạt động phù hợp chuyên ngành đào tạo và không được đảm nhận chức danh phải có CCHN.
7. Hồ sơ chuyển tiếp và người nước ngoài
- Hồ sơ nộp trước 01/7/2026 được xét cấp theo Nghị định 175/2024/NĐ-CP; trường hợp đủ điều kiện sát hạch thì được cấp theo đánh giá của hội đồng mà không phải sát hạch;
- Người nước ngoài hành nghề tại Việt Nam dưới 06 tháng: văn bằng, giấy phép hành nghề nước ngoài phải hợp pháp hóa lãnh sự, kèm bản dịch tiếng Việt công chứng;
- Hành nghề từ 06 tháng trở lên: phải chuyển đổi chứng chỉ hành nghề tại cơ quan có thẩm quyền (Điều 31).
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Đã có chứng chỉ hành nghề hạng I theo luật cũ, có phải xin cấp lại?
Đáp: Chứng chỉ đã cấp vẫn có giá trị theo thời hạn ghi trên chứng chỉ; khi hết hạn hoặc có nhu cầu cấp mới/cấp lại/chuyển đổi thì thực hiện theo cơ chế mới (không sát hạch, cấp điện tử, mã số 8 chữ số không đổi).
Hỏi: Kỹ sưQS (dự toán) có cần chứng chỉ hành nghề định giá xây dựng nữa không?
Đáp: Không — từ 01/7/2026 không còn cấp chứng chỉ hành nghề định giá xây dựng. Cá nhân làm công tác định giá, dự toán cần đáp ứng điều kiện chuyên môn theo quy định mới.
Hỏi: Chỉ huy trưởng công trường có cần chứng chỉ hành nghề không?
Đáp: Từ Nghị định 175/2024/NĐ-CP đã bãi bỏ yêu cầu CCHN đối với vị trí chỉ huy trưởng, chỉ quy định điều kiện kinh nghiệm để hành nghề — Nghị định 212/2026/NĐ-CP tiếp tục tinh thần này. Hồ sơ mời thầu yêu cầu CCHN của chỉ huy trưởng là không phù hợp.
Kỹ sư, kiến trúc sư cần tư vấn về chứng chỉ hành nghề theo cơ chế mới? Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.
Bài viết do FLAW AI Legal Council biên soạn. Nội dung đang chờ Hội đồng QA rà soát trước khi trình phê duyệt; thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của quý vị.
