FLAT LAW FIRM
Yêu cầu tư vấn

Đầu tư nước ngoài

Đấu thầu mua sắm công tại EU: doanh nghiệp Việt Nam tham gia theo EVFTA

7 phút đọcFLAT LAW FIRM

Cờ Liên minh châu Âu
Ảnh: Cờ Liên minh châu Âu — Nguồn: Pexels, tác giả: Viktorya Sergeeva (giấy phép Pexels).

Thị trường nghìn tỷ mà ít doanh nghiệp Việt Nam để ý

Khi nhắc đến EVFTA, doanh nghiệp thường nghĩ ngay đến xuất khẩu hàng hóa: dệt may, giày dép, nông sản. Ít người để ý rằng EVFTA còn mở ra một “sân chơi” khác có quy mô không kém phần hấp dẫn: thị trường mua sắm công của Liên minh châu Âu — nơi các cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương và đơn vị sự nghiệp của 27 nước thành viên mua sắm hàng hóa, dịch vụ và xây lắp với tổng giá trị hàng nghìn tỷ euro mỗi năm.

EVFTA bao gồm các cam kết về mua sắm chính phủ, theo đó Việt Nam và EU mở cửa một phần thị trường mua sắm công của mình cho nhà thầu của nhau, trên nguyên tắc đối xử quốc gia và không phân biệt đối xử. Với doanh nghiệp Việt Nam, đây là cơ hội tiếp cận các gói thầu tại EU mà trước đây gần như đóng kín. Nhưng “cửa mở” không có nghĩa là “đường bằng” — bài viết này phác thảo những gì doanh nghiệp cần biết trước khi bước vào.

EVFTA mở cửa ở mức nào?

Cam kết mua sắm chính phủ trong EVFTA được xây dựng trên nền tảng của Hiệp định Mua sắm chính phủ (GPA) của WTO, với phạm vi bao phủ gồm các cơ quan mua sắm trung ương, cơ quan cấp dưới trung ương và một số đơn vị sự nghiệp, áp dụng cho các gói thầu hàng hóa, dịch vụ và xây lắp vượt ngưỡng giá trị nhất định.

Điểm doanh nghiệp cần hiểu đúng:

  • Không phải mọi gói thầu đều mở. Cam kết chỉ bao phủ các gói thầu thuộc phạm vi điều chỉnh (đúng loại cơ quan mua sắm, đúng lĩnh vực, vượt ngưỡng giá trị). Các gói thầu quốc phòng, an ninh và một số lĩnh vực nhạy cảm thường nằm ngoài phạm vi.
  • Nguyên tắc không phân biệt đối xử. Với các gói thầu thuộc phạm vi cam kết, nhà thầu Việt Nam phải được đối xử không kém thuận lợi hơn nhà thầu EU. Nhưng điều này không có nghĩa là được “ưu tiên” — nhà thầu Việt Nam vẫn phải cạnh tranh sòng phẳng về giá, chất lượng và năng lực.
  • Minh bạch hóa. Các bên cam kết công khai thông tin về gói thầu, điều kiện tham dự và tiêu chí đánh giá — đây chính là cơ sở để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thông tin từ xa.

Tìm gói thầu EU ở đâu?

Kênh thông tin chính thức và quan trọng nhất là hệ thống đấu thầu điện tử của EU, nơi các gói thầu vượt ngưỡng của các nước thành viên được đăng tải công khai. Doanh nghiệp nên:

  1. Theo dõi cổng thông tin đấu thầu của EU để lọc gói thầu theo lĩnh vực, quốc gia và giá trị.
  2. Đăng ký nhận thông báo theo từ khóa ngành nghề của mình (xây lắp, thiết bị, dịch vụ tư vấn…).
  3. Nghiên cứu hồ sơ mời thầu mẫu của từng nước — dù khung pháp lý chung là chỉ thị đấu thầu của EU, mỗi nước thành viên có cách thức triển khai và biểu mẫu riêng.

Ngoài ra, các hiệp hội ngành hàng, thương vụ Việt Nam tại EU và mạng lưới đối tác địa phương là kênh hỗ trợ đắc lực trong giai đoạn đầu.

Bốn rào cản thực tế và cách vượt qua

Rào cản 1: Tiêu chuẩn kỹ thuật và chứng nhận. Hồ sơ mời thầu tại EU thường yêu cầu sản phẩm, dịch vụ đáp ứng các tiêu chuẩn châu Âu (tiêu chuẩn hài hòa, dấu CE cho hàng hóa…). Doanh nghiệp cần đầu tư chứng nhận phù hợp từ trước, vì không thể “làm gấp” khi đã thấy gói thầu.

Rào cản 2: Năng lực tài chính và kinh nghiệm. Bên mời thầu thường yêu cầu báo cáo tài chính, danh mục hợp đồng tương tự đã thực hiện. Doanh nghiệp Việt Nam chưa có dự án tại EU có thể bắt đầu từ vai trò nhà thầu phụ cho đối tác EU để tích lũy hồ sơ năng lực.

Rào cản 3: Rào cản ngôn ngữ và pháp lý. Hồ sơ dự thầu phải lập theo ngôn ngữ và biểu mẫu của nước mời thầu; hợp đồng thực hiện chịu sự điều chỉnh của pháp luật nước đó. Thuê tư vấn pháp lý địa phương là chi phí gần như bắt buộc.

Rào cản 4: Bảo lãnh dự thầu và bảo lãnh thực hiện. Các gói thầu EU thường yêu cầu bảo lãnh ngân hàng theo chuẩn quốc tế. Doanh nghiệp cần làm việc sớm với ngân hàng về hạn mức bảo lãnh ngoại.

Lộ trình chuẩn bị gợi ý cho nhà thầu Việt

Thay vì “nhảy” ngay vào một gói thầu lớn, doanh nghiệp nên đi theo lộ trình:

  • Giai đoạn 1 (6–12 tháng): nghiên cứu thị trường, hoàn thiện chứng nhận sản phẩm/dịch vụ theo tiêu chuẩn EU, xây dựng hồ sơ năng lực song ngữ.
  • Giai đoạn 2: tham gia với vai trò nhà thầu phụ hoặc liên danh với đối tác EU để học cách lập hồ sơ dự thầu và tích lũy kinh nghiệm.
  • Giai đoạn 3: dự thầu độc lập các gói thầu vừa và nhỏ tại một vài nước thành viên có rào cản ngôn ngữ thấp, rồi mở rộng dần.

Song song, doanh nghiệp cần lưu ý các quy định liên quan có thể ảnh hưởng đến khả năng dự thầu và thực hiện hợp đồng: quy định về bảo vệ dữ liệu (GDPR) khi xử lý dữ liệu trong quá trình thực hiện, các yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng được đưa vào tiêu chí đánh giá, và quy định về kiểm soát trợ cấp nước ngoài trong mua sắm công của EU.

Kết luận

EVFTA đã mở cánh cửa thị trường mua sắm công EU cho doanh nghiệp Việt Nam trên nguyên tắc không phân biệt đối xử — nhưng bước qua cánh cửa đó đòi hỏi sự chuẩn bị bài bản về tiêu chuẩn, năng lực, pháp lý và tài chính. Với lộ trình đi từ nhà thầu phụ lên nhà thầu chính, từ gói nhỏ đến gói lớn, thị trường mua sắm công EU hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột tăng trưởng mới, bên cạnh xuất khẩu hàng hóa truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp Việt Nam có được dự thầu mọi gói thầu tại EU không?
Không. Chỉ các gói thầu thuộc phạm vi cam kết mua sắm chính phủ trong EVFTA (đúng cơ quan mua sắm, đúng lĩnh vực, vượt ngưỡng giá trị) mới áp dụng nguyên tắc không phân biệt đối xử với nhà thầu Việt Nam.

Tìm thông tin gói thầu EU ở đâu?
Qua hệ thống đấu thầu điện tử công khai của EU, nơi các gói thầu vượt ngưỡng được đăng tải. Doanh nghiệp nên đăng ký theo dõi theo lĩnh vực và quốc gia mục tiêu.

Có cần thành lập công ty tại EU mới được dự thầu không?
Không bắt buộc theo cam kết EVFTA, nhưng trên thực tế việc có hiện diện hoặc đối tác tại địa phương giúp rất nhiều trong khâu lập hồ sơ, bảo lãnh và thực hiện hợp đồng.

Hồ sơ dự thầu có thể nộp bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh không?
Phải tuân thủ yêu cầu về ngôn ngữ trong hồ sơ mời thầu của từng gói, thường là ngôn ngữ chính thức của nước mời thầu. Tiếng Anh được chấp nhận ở một số nước nhưng không phải tất cả.

Rủi ro lớn nhất khi lần đầu dự thầu tại EU là gì?
Không đáp ứng yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật/chứng nhận và thiếu hồ sơ năng lực tương tự tại thị trường EU. Nên bắt đầu từ vai trò nhà thầu phụ để tích lũy kinh nghiệm trước khi dự thầu độc lập.

Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng

Bài viết liên quan