Xếp dỡ là một trong các dịch vụ tại cảng biển kinh doanh có điều kiện, và điều kiện thay đổi theo loại hàng: container có giới hạn vốn nước ngoài riêng qua liên doanh, còn hàng rời và hàng lỏng đi theo khung điều kiện chung của dịch vụ cảng — nhưng khi hàng lỏng là hóa chất nguy hiểm, một tầng pháp luật thứ hai của Luật Hóa chất 69/2025/QH15 được kích hoạt và đây mới là phần doanh nghiệp hay bỏ sót khi lập dự án.
Doanh nghiệp FDI được cung cấp dịch vụ xếp dỡ ở mức nào
Dịch vụ xếp dỡ hàng hóa tại cảng biển thuộc nhóm dịch vụ tại cảng biển theo Nghị định 37/2017/NĐ-CP, đã sửa đổi bởi Nghị định 147/2018/NĐ-CP: doanh nghiệp phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ tại cảng biển do Cục Hàng hải Việt Nam cấp (thời hạn xử lý 10 ngày làm việc), trên nền điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị, bộ phận an ninh hàng hải với cán bộ có chứng chỉ an ninh cảng biển theo Bộ luật ISPS (Điều 6) và tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, an toàn lao động, phòng cháy trong vận hành (Điều 7). Khung xếp dỡ container được trình bày tại FDI-LC-0840 và chỉ dẫn chéo ở đây.
Giới hạn vốn đặc thù cần phân biệt: theo Điều 5 Nghị định 37/2017/NĐ-CP, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chỉ được cung cấp dịch vụ xếp dỡ container thông qua liên doanh với đối tác trong nước, với tỷ lệ vốn nước ngoài không quá 50% vốn điều lệ. Giới hạn liên doanh 50% này gắn cụ thể với xếp dỡ container — loại hàng chiếm phần lớn sản lượng cảng — trong khi xếp dỡ hàng rời và hàng lỏng không bị điều khoản đó khóa theo cùng cách, nhưng vẫn phải đáp ứng đầy đủ khung điều kiện dịch vụ cảng kể trên và cam kết mở cửa thị trường theo ngành nghề khi đăng ký đầu tư. Việc dự án thuộc loại hàng nào vì thế phải được xác định ngay từ hồ sơ đăng ký, tránh thiết kế cơ cấu vốn theo hàng rời rồi vận hành sang container.
Hàng lỏng, hàng hóa chất: tầng yêu cầu riêng được kích hoạt
Hàng lỏng thông thường (xăng dầu, dầu thực vật, khí hóa lỏng) và hàng rời (than, quặng, xi măng, nông sản rời) dùng cùng khung điều kiện dịch vụ cảng, cộng thêm yêu cầu chuyên biệt theo tính chất hàng: bồn chứa, đường ống và thiết bị bơm rót cho hàng lỏng phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật và an toàn phòng nổ, khu vực hàng lỏng phải có giải pháp thu gom tràn đổ; hàng rời bụi phải có biện pháp chống phát tán và bảo vệ môi trường tại bãi. Đây là các yêu cầu kỹ thuật vận hành được kiểm tra trong điều kiện cơ sở vật chất của Giấy chứng nhận dịch vụ cảng.
Khi hàng là hóa chất — nhiều loại hàng lỏng và một phần hàng rời thuộc diện này — tầng pháp luật hóa chất được áp dụng: Luật Hóa chất 69/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và thay thế Luật Hóa chất 06/2007/QH12, đặt các yêu cầu an toàn hóa chất cho hoạt động xếp dỡ, lưu giữ hóa chất tại cảng, gồm phân loại và nhãn hóa chất, phương án phòng ngừa và ứng phó sự cố hóa chất, huấn luyện an toàn hóa chất cho nhân lực trực tiếp và điều kiện an toàn của kho bãi chứa hóa chất. Hàng nguy hiểm vận chuyển bằng đường biển còn chịu quy định riêng về vận chuyển hàng nguy hiểm. Doanh nghiệp xếp dỡ dự kiến phục vụ khách hàng hóa chất vì vậy phải cộng thêm chi phí tuân thủ hóa chất vào mô hình kinh doanh ngay từ đầu — đặc biệt lưu ý hiệu lực 01/01/2026 của Luật Hóa chất mới khi lập hồ sơ trong giai đoạn chuyển tiếp.
Thiết bị xếp dỡ có phải đăng kiểm, kiểm định an toàn không
Có, ở lớp an toàn lao động: thiết bị nâng hạ dùng trong xếp dỡ — cần trục cảng, cần cẩu, xe nâng hàng, thiết bị nâng chuyên dùng — thuộc danh mục máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, phải được kiểm định kỹ thuật an toàn trước khi đưa vào sử dụng và kiểm định định kỳ trong quá trình vận hành bởi tổ chức kiểm định được chỉ định; thiết bị không có tem, phiếu kiểm định còn hiệu lực không được đưa vào xếp dỡ. Nghĩa vụ này độc lập với Giấy chứng nhận điều kiện kinh doanh dịch vụ cảng: một giấy trả lời câu hỏi ‘doanh nghiệp có đủ điều kiện kinh doanh không’, còn kiểm định trả lời câu hỏi ‘chiếc cần trục cụ thể này có an toàn để nâng hôm nay không’.
Ngoài kiểm định an toàn lao động, thiết bị xếp dỡ chuyên dùng tại cảng còn phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng về thiết bị nâng và an toàn cảng theo Điều 7 Nghị định 37/2017/NĐ-CP, và doanh nghiệp phải duy trì hồ sơ bảo trì, nhật ký vận hành cho từng thiết bị. Với nhà đầu tư mua lại đội thiết bị cũ từ một đơn vị xếp dỡ hiện hữu, hồ sơ kiểm định của từng thiết bị là hạng mục thẩm định bắt buộc: một chiếc cần trục hết hạn kiểm định không chỉ là rủi ro tai nạn mà còn là điểm nghẽn pháp lý khiến toàn bộ dây chuyền xếp dỡ có thể bị đình chỉ.
Câu hỏi thường gặp
Công ty FDI làm xếp dỡ tại cảng cần giấy phép gì?
Được trong khung điều kiện: xếp dỡ là dịch vụ tại cảng biển theo Nghị định 37/2017/NĐ-CP (sửa đổi bởi 147/2018), cần Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ tại cảng biển do Cục Hàng hải Việt Nam cấp (10 ngày làm việc), đáp ứng điều kiện cơ sở vật chất, an ninh ISPS và quy chuẩn an toàn. Riêng xếp dỡ container, doanh nghiệp FDI chỉ được làm qua liên doanh với đối tác trong nước và vốn nước ngoài không quá 50% vốn điều lệ (Điều 5) — giới hạn đó không khóa hàng rời, hàng lỏng theo cùng cách.
Xếp dỡ hàng lỏng, hóa chất có yêu cầu riêng?
Hàng lỏng, hàng rời thêm yêu cầu kỹ thuật theo tính chất hàng (bồn chứa, chống tràn đổ cho hàng lỏng; chống phát tán bụi cho hàng rời). Khi hàng là hóa chất, áp dụng thêm Luật Hóa chất 69/2025/QH15 hiệu lực 01/01/2026 (thay Luật 06/2007): an toàn hóa chất trong xếp dỡ, lưu giữ, phương án phòng ngừa và ứng phó sự cố hóa chất, nhân lực được huấn luyện an toàn hóa chất; hàng nguy hiểm đường biển còn theo quy định vận chuyển hàng nguy hiểm.
Thiết bị xếp dỡ phải đăng kiểm?
Có: thiết bị nâng hạ xếp dỡ (cần trục, cần cẩu, xe nâng) thuộc danh mục có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, phải kiểm định kỹ thuật an toàn trước khi sử dụng và định kỳ bởi tổ chức kiểm định được chỉ định; thiết bị hết hạn kiểm định không được vận hành. Kiểm định này độc lập với Giấy chứng nhận điều kiện kinh doanh dịch vụ cảng và là hạng mục thẩm định bắt buộc khi mua lại thiết bị cũ.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng