Tình huống thực tế: Chị Mai (người Việt Nam) kết hôn với anh James (người Úc). Hai năm trước anh James về nước hẳn, từ đó mất liên lạc. Chị Mai muốn ly hôn để ổn định cuộc sống nhưng không biết nộp đơn ở đâu: nghe người nói phải lên tòa tỉnh vì “có yếu tố nước ngoài”, người khác bảo nộp ở tòa gần nhà. Nộp sai tòa thì sao, và quy định mới nhất hiện nay là gì?
Điểm mới quan trọng từ 01/7/2025: tòa án khu vực thụ lý
Trước hết cần cập nhật một thay đổi lớn mà nhiều nguồn hướng dẫn cũ chưa kịp sửa. Từ ngày 01/7/2025, theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 được sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15, Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm các tranh chấp, yêu cầu về hôn nhân và gia đình — kể cả vụ việc có yếu tố nước ngoài. Tòa án nhân dân cấp tỉnh chỉ còn giải quyết phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm.
Nói cách khác, quan niệm cũ “ly hôn có yếu tố nước ngoài thì phải lên tòa tỉnh” đã không còn đúng ở cấp sơ thẩm. Vụ ly hôn của chị Mai, dù chồng là người nước ngoài đang ở ngoài Việt Nam, vẫn được nộp và giải quyết sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền. Nắm được điểm này giúp bạn tránh mất hàng tháng đi nhầm cửa.
Xác định tòa án theo nơi cư trú: ba tình huống thường gặp
Sau khi biết “cấp” tòa, việc tiếp theo là xác định tòa án khu vực cụ thể nào. Quy tắc chung của Bộ luật Tố tụng dân sự là tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết.
Tình huống một: bị đơn (người bị yêu cầu ly hôn) đang cư trú, làm việc tại Việt Nam. Đơn nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc. Đây là trường hợp đơn giản nhất — ví dụ chồng ngoại quốc vẫn sống ở Việt Nam thì nộp đơn tại tòa khu vực nơi anh ta cư trú.
Tình huống hai: bị đơn không còn nơi cư trú, làm việc ở Việt Nam, như anh James đã về Úc hẳn. Khi đó nguyên đơn nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nơi mình cư trú, làm việc. Chị Mai nộp đơn ngay tại tòa khu vực nơi chị đang sống, không cần phải tìm cách gửi đơn sang Úc.
Tình huống ba: ly hôn thuận tình mà một bên đang ở nước ngoài. Hai vợ chồng có thể thỏa thuận lựa chọn Tòa án nhân dân khu vực nơi một trong hai bên cư trú, làm việc để nộp đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn. Quy định này tạo thuận lợi đáng kể cho các cặp đôi chỉ còn một người ở Việt Nam.
Trường hợp đặc biệt ở khu vực biên giới
Có một quy định riêng ít người biết tại khoản 3 Điều 123 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: việc ly hôn giữa công dân Việt Nam cư trú ở khu vực biên giới với công dân nước láng giềng cùng cư trú ở khu vực biên giới thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực nơi công dân Việt Nam cư trú. Quy định này dành cho các cặp vợ chồng Việt – Lào, Việt – Campuchia, Việt – Trung Quốc sinh sống dọc biên giới.
Nộp sai tòa thì điều gì xảy ra?
Nộp đơn không đúng thẩm quyền không làm mất quyền ly hôn của bạn, nhưng sẽ khiến hồ sơ bị chuyển lòng vòng giữa các tòa án, mỗi lần chuyển mất thêm nhiều tuần. Trong các vụ việc có yếu tố nước ngoài — vốn đã tốn thời gian cho khâu tống đạt giấy tờ ra nước ngoài — việc nộp sai tòa ngay từ đầu có thể kéo dài vụ việc thêm hàng tháng.
Vì vậy, trước khi nộp đơn, hãy xác định rõ ba yếu tố: vụ việc của mình có yếu tố nước ngoài ở điểm nào (đương sự hay tài sản ở nước ngoài), bị đơn hiện cư trú ở đâu, và hai bên là ly hôn thuận tình hay đơn phương. Trả lời đúng ba câu hỏi này thì việc chọn tòa gần như tự động hiện ra.
Căn cứ pháp lý
- Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2025) — Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm vụ việc hôn nhân gia đình, kể cả có yếu tố nước ngoài.
- Điều 39, Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 — Thẩm quyền của Tòa án theo lãnh thổ: nơi bị đơn cư trú; trường hợp bị đơn ở nước ngoài.
- Khoản 3 Điều 123 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 — Thẩm quyền riêng cho ly hôn ở khu vực biên giới.
Lưu ý quan trọng
- Từ 01/7/2025, sơ thẩm ly hôn có yếu tố nước ngoài thuộc Tòa án nhân dân khu vực, không còn ở tòa cấp tỉnh.
- Nguyên tắc chung: nộp đơn tại tòa nơi bị đơn cư trú, làm việc.
- Bị đơn đã về nước ngoài hẳn thì nộp tại tòa nơi nguyên đơn cư trú.
- Ly hôn thuận tình: hai bên được thỏa thuận chọn tòa nơi một trong hai bên cư trú.
Câu hỏi thường gặp
1. Chồng tôi đã về nước ngoài hẳn, không còn địa chỉ ở Việt Nam, tôi nộp đơn ở đâu?
Bạn nộp đơn ly hôn đơn phương tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bạn đang cư trú, làm việc tại Việt Nam. Đây là trường hợp bị đơn không còn nơi cư trú ở Việt Nam nên thẩm quyền thuộc về tòa nơi nguyên đơn cư trú. Tòa án sẽ thực hiện thủ tục tống đạt giấy tờ ra nước ngoài theo quy định.
2. Ly hôn thuận tình mà một người đang ở nước ngoài thì nộp đơn thế nào?
Hai vợ chồng có thể thỏa thuận lựa chọn Tòa án nhân dân khu vực nơi một trong hai bên cư trú, làm việc để nộp đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn. Người ở nước ngoài cần chuẩn bị giấy tờ tùy thân và văn bản thể hiện sự tự nguyện, có thể phải hợp pháp hóa lãnh sự tùy trường hợp.
3. Có thể nộp đơn ly hôn online không?
Bộ luật Tố tụng dân sự cho phép nộp đơn bằng các phương thức trực tiếp, qua bưu điện hoặc qua cổng thông tin điện tử của Tòa án. Tuy nhiên với vụ việc có yếu tố nước ngoài, hồ sơ thường phức tạp và cần bổ sung nhiều lần, nên nộp trực tiếp hoặc có luật sư hỗ trợ sẽ chủ động hơn.
FLAT Law Firm tư vấn và đại diện cho người Việt Nam và người nước ngoài trong các vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài: xác định đúng tòa án có thẩm quyền, chuẩn bị hồ sơ và theo đuổi vụ việc đến cùng. Liên hệ để được đánh giá vụ việc của bạn trước khi nộp đơn.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng