Anh là một trong những nước đi đầu thế giới về điện gió ngoài khơi, còn Việt Nam đặt mục tiêu chuyển dịch năng lượng đầy tham vọng trong Quy hoạch điện VIII. Nhưng giá FIT ưu đãi đã hết thời, Luật Điện lực 2024 thay đổi toàn bộ cuộc chơi. Nhà đầu tư Anh cần nắm khung pháp lý hiện hành trước khi rót vốn.
Khung pháp lý điện lực Việt Nam đã thay đổi căn bản
Luật Điện lực 2024 (Quốc hội thông qua 30/11/2024, hiệu lực 01/02/2025) là khung pháp lý cao nhất hiện nay, thay thế Luật Điện lực 2004. Luật phân định rõ các loại hình phát điện, truyền tải, phân phối và thị trường điện cạnh tranh. Mọi dự án điện gió, điện mặt trời mới đều phải tuân thủ luật này cùng các nghị định hướng dẫn.
Quy hoạch điện VIII (QĐ 500/QĐ-TTg ngày 15/05/2023, đã được điều chỉnh năm 2025) xác định danh mục và quy mô nguồn điện tái tạo đến 2030, tầm nhìn 2050. Dự án của nhà đầu tư nước ngoài muốn triển khai phải nằm trong quy hoạch hoặc được bổ sung theo trình tự — đây là điều kiện tiên quyết, không thể bỏ qua.
Cơ chế giá: từ FIT sang đàm phán và DPPA
Thời kỳ giá FIT cố định ưu đãi cho điện mặt trời, điện gió đã kết thúc. Hiện nay dự án mới áp dụng cơ chế đàm phán giá với bên mua điện hoặc tham gia đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư theo quy định. Điều này có nghĩa bài toán tài chính dự án phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng đàm phán và chi phí vốn của nhà đầu tư.
Điểm sáng là cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) theo NĐ 80/2024/NĐ-CP (03/07/2024): nhà máy điện tái tạo được bán điện trực tiếp cho khách hàng tiêu thụ lớn qua đường dây riêng hoặc lưới quốc gia. Với nhà đầu tư Anh có sẵn khách hàng công nghiệp (nhà máy cần chứng chỉ năng lượng tái tạo), DPPA mở ra kênh doanh thu không phụ thuộc EVN.
Điều kiện dành cho nhà đầu tư Anh
Về đầu tư, dự án điện của nhà đầu tư Anh phải xin IRC theo Luật Đầu tư 143/2025 (hiệu lực 01/3/2026). Điện năng thuộc danh mục dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư của Thủ tướng hoặc cơ quan có thẩm quyền tùy quy mô — đây là cửa ải quan trọng nhất, quyết định dự án có được triển khai hay không.
Về thương mại, UKVFTA (hiệu lực 01/05/2021) cam kết mở cửa thị trường dịch vụ liên quan đến năng lượng, tạo thuận lợi cho nhà thầu, tư vấn kỹ thuật Anh tham gia chuỗi dự án. Tuy nhiên, cơ chế CfD (Contracts for Difference) nổi tiếng của Anh — nhà nước bảo đảm giá điện qua đấu thầu — không áp dụng tại Việt Nam; nhà đầu tư không thể kỳ vọng một cơ chế tương đương.
Rủi ro pháp lý cần lường trước
- Rủi ro quy hoạch: dự án ngoài quy hoạch phải chờ bổ sung, kéo dài 1–2 năm.
- Rủi ro giá: không còn FIT, giá đàm phán chịu sức ép giảm; hợp đồng mua bán điện (PPA) mẫu do Bộ Công Thương ban hành có điều khoản bất khả kháng và chấm dứt cần rà soát kỹ.
- Rủi ro lưới điện: khả năng giải tỏa công suất tại một số khu vực (Ninh Thuận, Bình Thuận) từng quá tải — phải có ý kiến của đơn vị vận hành lưới.
- Rủi ro tỷ giá: doanh thu bằng VND trong khi vốn vay ngoại tệ — cần cơ chế phòng ngừa trong cấu trúc tài chính.
Câu hỏi thường gặp
Giá FIT điện gió, điện mặt trời tại Việt Nam còn áp dụng không?
Không. Các quyết định giá FIT ưu đãi đã hết thời hạn áp dụng. Dự án mới áp dụng cơ chế đàm phán giá hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư theo quy định hiện hành.
Nhà đầu tư Anh có được bán điện trực tiếp cho nhà máy không?
Được, theo cơ chế DPPA tại NĐ 80/2024/NĐ-CP: nhà máy điện tái tạo được bán điện trực tiếp cho khách hàng tiêu thụ lớn, qua đường dây riêng hoặc lưới điện quốc gia.
Dự án điện gió của nhà đầu tư nước ngoài có cần chấp thuận chủ trương không?
Có. Dự án điện thuộc danh mục phải chấp thuận chủ trương đầu tư (Thủ tướng hoặc cơ quan có thẩm quyền tùy quy mô) trước khi cấp IRC, theo Luật Đầu tư 143/2025.
Cơ chế CfD của Anh có áp dụng tại Việt Nam không?
Không. CfD là cơ chế riêng của thị trường điện Anh. Việt Nam không có cơ chế bảo đảm giá tương đương; nhà đầu tư phải đàm phán PPA theo khung pháp luật Việt Nam.
Liên hệ FLAT Law Firm
FLAT Law Firm tư vấn cho nhà đầu tư Anh trong toàn bộ vòng đời dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam: rà soát quy hoạch, chấp thuận chủ trương, đàm phán PPA/DPPA và cấu trúc đầu tư. Liên hệ để đánh giá tính khả thi pháp lý của dự án.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng