Trong các thương vụ M&A tại Việt Nam, “mua cổ phần chi phối” là khái niệm then chốt quyết định giao dịch có phải xin chấp thuận trước hay không. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài lầm tưởng rằng cứ mua cổ phần là phải đăng ký — hoặc ngược lại, ký hợp đồng chuyển nhượng xong mới đi làm thủ tục. Cả hai cách hiểu đều có thể dẫn đến vi phạm.
1. “Cổ phần chi phối” được hiểu thế nào?
Theo điểm b khoản 3 Điều 21 Luật Đầu tư 2025 (143/2025/QH15, hiệu lực từ 01/3/2026), giao dịch góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp dẫn đến nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ của tổ chức kinh tế thuộc diện phải đăng ký, trong hai trường hợp:
- Tăng tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của nhà đầu tư nước ngoài từ dưới hoặc bằng 50% lên trên 50%;
- Tăng tỷ lệ sở hữu khi nhà đầu tư nước ngoài đã sở hữu trên 50%.
Nói cách khác, ngưỡng trên 50% là “lằn ranh đỏ”: vượt qua (hoặc tăng thêm khi đã vượt qua) là phải đăng ký trước với cơ quan đăng ký đầu tư.
2. Các trường hợp bắt buộc đăng ký trước
Khoản 3 Điều 21 Luật Đầu tư 2025 quy định hai trường hợp phải thực hiện thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp:
- Trường hợp (a): nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp vào tổ chức kinh tế kinh doanh ngành, nghề có điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài;
- Trường hợp (b): việc góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp dẫn đến nắm giữ từ trên 50% vốn điều lệ như phân tích ở trên.
Chỉ cần rơi vào một trong hai trường hợp là phải đăng ký. Ví dụ: mua 60% cổ phần của một công ty sản xuất thông thường (không thuộc ngành có điều kiện) vẫn phải đăng ký vì vượt ngưỡng trên 50%.
3. Hồ sơ đăng ký (Điều 75 Nghị định 96/2026/NĐ-CP)
Nghị định 96/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 31/3/2026) quy định hồ sơ gồm:
- Văn bản đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp, nêu rõ: thông tin đăng ký doanh nghiệp của tổ chức kinh tế; ngành, nghề kinh doanh; danh sách chủ sở hữu, thành viên, cổ đông; tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của nhà đầu tư nước ngoài trước và sau giao dịch; giá trị giao dịch dự kiến; thông tin về dự án đầu tư của tổ chức kinh tế (nếu có);
- Tài liệu về tư cách pháp lý của nhà đầu tư nước ngoài và của tổ chức kinh tế;
- Văn bản thỏa thuận nguyên tắc về việc góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp giữa các bên;
- Thông tin về tài liệu chứng minh quyền sử dụng đất để cơ quan nhà nước tra cứu (hoặc bản sao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) — đối với trường hợp tổ chức kinh tế có đất tại khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.
4. Thời hạn xử lý và luồng thẩm định quốc phòng – an ninh
Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký đầu tư xem xét việc đáp ứng điều kiện góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp và thông báo cho nhà đầu tư.
Điểm mới đáng chú ý của Nghị định 96/2026/NĐ-CP: trường hợp tổ chức kinh tế có quyền sử dụng đất tại khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh (đảo, xã/phường biên giới, ven biển…), cơ quan đăng ký đầu tư sẽ lấy ý kiến của Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh và Công an cấp tỉnh:
- Trong 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký đầu tư gửi văn bản lấy ý kiến;
- Trong 05 ngày làm việc, các cơ quan được lấy ý kiến phải trả lời; quá hạn không trả lời được coi là đồng ý.
Đây là điểm mà các thương vụ M&A trước đây hay bỏ sót: một giao dịch tưởng chỉ liên quan đến cổ phần lại có thể phát sinh yêu cầu thẩm định về đất đai, quốc phòng, an ninh.
5. Sau khi được chấp thuận
- Tổ chức kinh tế thực hiện thủ tục thay đổi thành viên, cổ đông tại cơ quan đăng ký kinh doanh theo pháp luật doanh nghiệp (Nghị định 168/2025/NĐ-CP);
- Quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư nước ngoài với tư cách thành viên/cổ đông được xác lập khi hoàn tất thủ tục thay đổi;
- Thanh toán giá trị chuyển nhượng qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (Thông tư 06/2019/TT-NHNN);
- Bên chuyển nhượng thực hiện kê khai thuế thu nhập cá nhân/thu nhập doanh nghiệp theo quy định.
Lưu ý cập nhật: Nghị định 296/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 23/7/2026) đã sửa đổi, bổ sung Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp. Một số điểm mới đáng chú ý: cấm đứng tên hộ để góp vốn thành lập doanh nghiệp; quy định về xác thực điện tử trong đăng ký doanh nghiệp; xác định chủ sở hữu hưởng lợi (ngưỡng 25%).
6. Trường hợp không phải đăng ký
Theo Điều 76 Nghị định 96/2026/NĐ-CP, đối với trường hợp không thuộc diện phải đăng ký (không rơi vào hai trường hợp tại khoản 3 Điều 21), các bên thực hiện giao dịch rồi làm thủ tục đăng ký thay đổi thành viên, cổ đông trực tiếp tại cơ quan đăng ký kinh doanh — không cần qua cơ quan đăng ký đầu tư.
7. Rủi ro thường gặp
- Ký hợp đồng chuyển nhượng và thanh toán trước khi được chấp thuận;
- Không kiểm tra ngành nghề có điều kiện tiếp cận thị trường của doanh nghiệp mục tiêu;
- Bỏ qua yếu tố đất đai tại khu vực ảnh hưởng quốc phòng, an ninh;
- Thanh toán không qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp;
- Nhầm lẫn giữa “đăng ký góp vốn, mua cổ phần” với “đăng ký thay đổi thành viên, cổ đông” — đây là hai thủ tục khác nhau.
Bài viết do FLAW AI Legal Council biên soạn. Nội dung đang chờ Hội đồng QA rà soát trước khi trình phê duyệt.
