Công trình của chủ đầu tư FDI đang thi công thì nhà thầu phụ gây tai nạn chết người. Chủ đầu tư nước ngoài lập tức đặt câu hỏi: "Tôi ký với nhà thầu chính, thầu phụ là do họ thuê — tôi có liên quan gì?" Câu trả lời: có thể có, tùy vào việc chủ đầu tư đã làm tròn nghĩa vụ của mình hay chưa.
1. Chuỗi trách nhiệm: thầu phụ → nhà thầu chính → chủ đầu tư
Luật Xây dựng thiết lập chuỗi trách nhiệm rõ ràng: nhà thầu phụ chịu trách nhiệm trước nhà thầu chính về phần việc mình thực hiện; nhà thầu chính chịu trách nhiệm trước chủ đầu tư về toàn bộ công việc, kể cả phần đã giao cho thầu phụ — không được đổ lỗi "việc đó của thầu phụ". Về an toàn lao động, nhà thầu chính phải quản lý an toàn cho cả công trường, bao gồm công nhân của thầu phụ. Tai nạn do thầu phụ gây ra trước hết là trách nhiệm của nhà thầu chính trong quan hệ với chủ đầu tư.
2. Khi nào chủ đầu tư FDI phải liên đới?
Chủ đầu tư — dù là doanh nghiệp FDI hay trong nước, pháp luật áp dụng như nhau vì công ty dự án là pháp nhân Việt Nam — có các nghĩa vụ độc lập mà vi phạm sẽ dẫn đến liên đới: lựa chọn nhà thầu chính không đủ điều kiện năng lực; biết nhà thầu chính giao thầu phụ trái quy định (vượt tỷ lệ, giao cho thầu phụ không đủ năng lực) mà không ngăn chặn; ép tiến độ, ép giá đến mức nhà thầu buộc phải cắt xén biện pháp an toàn; không tổ chức giám sát hoặc phát hiện nguy cơ mất an toàn mà không đình chỉ. Ngược lại, chủ đầu tư đã chọn nhà thầu đủ năng lực, thực hiện giám sát đầy đủ và không có lỗi thì không phải chịu trách nhiệm cho tai nạn do thầu phụ gây ra.
3. Trách nhiệm với nạn nhân: ba tầng bảo vệ
Tầng 1: người lao động của thầu phụ bị tai nạn được hưởng chế độ từ người sử dụng lao động trực tiếp (thầu phụ) theo Điều 38 Luật ATVSLĐ 2015. Tầng 2: thiệt hại ngoài hợp đồng (người đi đường, công trình lân cận) được bồi thường theo Điều 584 BLDS 2015 từ bên có lỗi. Tầng 3: trách nhiệm hình sự theo Điều 295 BLHS 2015 nhắm vào cá nhân có lỗi cụ thể — chỉ huy trưởng, cán bộ an toàn của nhà thầu chính hoặc thầu phụ — chứ không "phạt" pháp nhân chủ đầu tư một cách tự động.
4. Điều khoản hợp đồng chủ đầu tư FDI nên có
Hợp đồng tổng thầu nên quy định: nhà thầu chính không được giao thầu phụ khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận; danh sách thầu phụ và năng lực của họ phải được phê duyệt; nhà thầu chính chịu trách nhiệm toàn diện về an toàn trên công trường; quyền đình chỉ thi công của chủ đầu tư khi phát hiện vi phạm an toàn; và cơ chế báo cáo tai nạn ngay lập tức. Quản trị bằng hợp đồng tốt giúp chủ đầu tư FDI chứng minh mình "không có lỗi" khi sự cố xảy ra.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.
Câu hỏi thường gặp
Chủ đầu tư FDI có bị áp dụng luật khác với chủ đầu tư trong nước không?
Không. Công ty dự án FDI là pháp nhân Việt Nam, tuân thủ cùng một hệ thống pháp luật xây dựng, lao động, hình sự như mọi chủ đầu tư khác.
Nhà thầu chính có được tự ý giao thầu phụ không?
Phải tuân thủ hợp đồng với chủ đầu tư và quy định pháp luật về giao thầu phụ (phạm vi, tỷ lệ, năng lực thầu phụ); giao thầu phụ trái quy định là vi phạm và nhà thầu chính vẫn chịu trách nhiệm toàn bộ.
Công nhân của thầu phụ bị tai nạn thì đòi ai?
Đòi người sử dụng lao động trực tiếp là nhà thầu phụ theo Điều 38 Luật ATVSLĐ 2015; nếu thầu phụ không thực hiện, nhà thầu chính và chủ đầu tư có lỗi trong quản lý có thể bị liên đới theo mức độ lỗi.
Chủ đầu tư làm gì ngay khi tai nạn do thầu phụ xảy ra?
Yêu cầu dừng ngay hạng mục nguy hiểm; phối hợp điều tra, cấp cứu; rà soát lại năng lực thầu phụ và biện pháp an toàn của nhà thầu chính; lưu toàn bộ hồ sơ chứng minh mình đã thực hiện nghĩa vụ lựa chọn và giám sát.