Từ ngày 01/3/2026, Luật Phục hồi, phá sản 2025 (số 142/2025/QH15) chính thức có hiệu lực, thay thế toàn bộ Luật Phá sản 2014 (số 51/2014/QH13). Một trong những điểm mới quan trọng nhất của Luật 142/2025/QH15 là lần đầu tiên pháp luật phá sản Việt Nam dành một cơ chế riêng, đầy đủ về hợp tác quốc tế trong phá sản — các Điều 73, 74 và 75. Trong khi đó, Luật Phá sản 2014 chỉ quy định vắn tắt về vấn đề này trong 3 điều ngắn (Điều 116–118), gần như không đủ để xử lý các vụ việc có tài sản, chi nhánh hoặc chủ nợ ở nước ngoài.
Với doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài — tài sản đặt tại nhiều quốc gia, chủ nợ là nhà đầu tư nước ngoài, hoặc bản án phá sản do Tòa án nước ngoài tuyên — ba cơ chế mới này quyết định trực tiếp khả năng thu hồi tài sản và bảo vệ quyền lợi của các bên. Bài viết tóm tắt nội dung cốt lõi của từng cơ chế theo đúng văn bản Luật 142/2025/QH15.
1. Cơ chế chủ động: Việt Nam yêu cầu nước ngoài hỗ trợ (Điều 73)
Điều 73 Luật 142/2025/QH15 trao cho Tòa án Việt Nam quyền chủ động yêu cầu cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài hỗ trợ giải quyết vụ việc phá sản có yếu tố nước ngoài. Các nội dung hỗ trợ bao gồm: xác minh tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán đang ở nước ngoài; áp dụng các biện pháp cần thiết để thu hồi tài sản; và chỉ định Quản tài viên hoặc người đại diện làm đại diện của vụ việc phá sản tại nước ngoài.
Ý nghĩa thực tiễn của cơ chế này rất lớn. Dưới thời Luật Phá sản 2014, khi tài sản của doanh nghiệp phá sản nằm ở nước ngoài, cơ chế phối hợp xuyên biên giới gần như không tồn tại — tài sản dễ bị tẩu tán trong khi thủ tục trong nước bế tắc. Từ 01/3/2026, Tòa án Việt Nam có căn cứ pháp lý rõ ràng để “vươn tay” ra ngoài biên giới, thông qua kênh hợp tác với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài.
Doanh nghiệp và chủ nợ cần lưu ý: việc yêu cầu hỗ trợ phụ thuộc vào cơ chế hợp tác song phương/đa phương và pháp luật của nước được yêu cầu — Luật không bảo đảm mọi yêu cầu đều được chấp nhận. Do đó, ngay từ khi nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, các bên nên rà soát và kê khai đầy đủ tài sản ở nước ngoài để Tòa án kịp thời áp dụng cơ chế này.
2. Việt Nam hỗ trợ vụ việc phá sản của nước ngoài (Điều 74)
Ở chiều ngược lại, Điều 74 quy định việc Tòa án Việt Nam xem xét hỗ trợ giải quyết vụ việc phá sản đang được tiến hành ở nước ngoài, khi phía nước ngoài có yêu cầu. Đây là bước tiến quan trọng thể hiện nguyên tắc có đi có lại trong hợp tác tư pháp quốc tế về phá sản.
Điểm đáng chú ý: Luật liệt kê 04 trường hợp Tòa án Việt Nam phải từ chối yêu cầu hỗ trợ. Nói cách khác, không phải mọi yêu cầu từ nước ngoài đều được chấp nhận — các trường hợp từ chối bắt buộc là “van an toàn” bảo vệ chủ quyền tư pháp, trật tự công cộng và quyền lợi của chủ nợ trong nước. Doanh nghiệp có hoạt động xuyên biên giới nên đối chiếu trực tiếp văn bản gốc Điều 74 để xác định vụ việc của mình có thuộc trường hợp bị từ chối hay không, trước khi đặt kỳ vọng vào cơ chế hỗ trợ.
3. Công nhận và cho thi hành bản án, quyết định phá sản của nước ngoài (Điều 75)
Điều 75 là cơ chế được các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm nhất: chủ nợ hoặc người có quyền, nghĩa vụ liên quan có thể yêu cầu Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành bản án, quyết định về phá sản do Tòa án nước ngoài đã tuyên, để bản án đó phát sinh hiệu lực thi hành trên lãnh thổ Việt Nam.
Luật quy định rõ điều kiện để được công nhận, đồng thời liệt kê 09 trường hợp từ chối công nhận tại khoản 3 Điều 75 (từ điểm a đến điểm i). Trong thực hành, chủ nợ nước ngoài khi đối tác Việt Nam phá sản cần chuẩn bị: (i) bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài đã có hiệu lực pháp luật; (ii) hồ sơ chứng minh vụ việc không thuộc bất kỳ trường hợp từ chối nào tại khoản 3; (iii) đặc biệt lưu ý các căn cứ từ chối liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi của chủ nợ trong nước và trật tự công cộng của Việt Nam — đây là “cửa từ chối” mà Tòa án Việt Nam có thể áp dụng.
Khuyến nghị: đừng đợi đến khi tranh chấp bùng phát mới tìm hiểu Điều 75. Ngay trong hợp đồng với đối tác Việt Nam, nhà đầu tư nước ngoài nên thỏa thuận trước về cơ chế giải quyết khi một bên mất khả năng thanh toán, bao gồm cả phương án yêu cầu công nhận bản án nước ngoài tại Việt Nam.
Quy định chuyển tiếp: vụ việc đang giải quyết áp dụng luật nào? (Điều 88)
Điều 88 Luật 142/2025/QH15 giải quyết câu hỏi chuyển tiếp: các vụ việc phá sản đã được Tòa án thụ lý trước ngày 01/3/2026 nhưng chưa giải quyết xong thì tiếp tục áp dụng theo quy định của Luật mới. Quy định này bảo đảm tính thống nhất, tránh tình trạng một vụ việc phải “chạy” song song hai khung pháp luật. Các bên trong vụ việc đang dở dang nên rà soát lại chiến lược tố tụng cho phù hợp với các cơ chế mới tại Điều 73–75 — đặc biệt là khả năng yêu cầu hỗ trợ xuyên biên giới mà Luật cũ không có.
Căn cứ pháp lý
- Luật Phục hồi, phá sản 2025, số 142/2025/QH15 — có hiệu lực từ ngày 01/3/2026 (một số nội dung theo khoản 3 Điều 38 có hiệu lực từ 01/7/2026).
- Luật Phá sản 2014, số 51/2014/QH13 — đã hết hiệu lực từ ngày 01/3/2026, hiện chỉ còn giá trị tham chiếu lịch sử; không áp dụng các Điều 116–118 của Luật này cho vụ việc phát sinh sau thời điểm chuyển đổi.
Lưu ý minh bạch về tính đầy đủ của thông tin: tại thời điểm 14/10/2026, chưa có văn bản hướng dẫn thi hành nào được công bố công khai cho các Điều 73–75; mức lệ phí áp dụng cho các yêu cầu hợp tác quốc tế được Luật quy định áp dụng bằng mức lệ phí phá sản (mức cụ thể theo văn bản hướng dẫn). Doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản gốc trước khi áp dụng.
Kết luận
Luật 142/2025/QH15 đã đưa hợp tác quốc tế trong phá sản từ 3 điều khoản vắn tắt thành một cơ chế ba trụ cột hoàn chỉnh: Việt Nam chủ động yêu cầu hỗ trợ (Điều 73), Việt Nam hỗ trợ vụ việc nước ngoài (Điều 74), và công nhận bản án phá sản nước ngoài (Điều 75) — cùng quy định chuyển tiếp rõ ràng tại Điều 88. Với doanh nghiệp và nhà đầu tư có hoạt động xuyên biên giới, đây là khung pháp lý mới cần được đưa vào quản trị rủi ro ngay từ hôm nay, thay vì chỉ tìm hiểu khi khủng hoảng đã xảy ra.
Cần hỗ trợ pháp lý về phá sản có yếu tố nước ngoài? Đội ngũ FLAT Law Firm sẵn sàng tư vấn về thủ tục yêu cầu công nhận bản án nước ngoài, bảo vệ quyền lợi chủ nợ và phối hợp xử lý tài sản xuyên biên giới. Liên hệ với chúng tôi tại /lien-he/.
Disclaimer: Bài viết cung cấp thông tin pháp lý tổng quan dựa trên văn bản Luật 142/2025/QH15, không cấu thành tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chi tiết.
Nhãn minh bạch: Nội dung bài viết do FLAW AI Legal Council biên soạn; đã được Hội đồng QA rà soát theo quy trình nội bộ (không phải luật sư người thật đã duyệt).