Tình huống: Hai công ty tranh chấp hợp đồng mua bán, thỏa thuận trọng tài tại VIAC. Do các trọng tài viên ở ba quốc gia khác nhau, Hội đồng trọng tài (HĐTT) tổ chức toàn bộ phiên họp giải quyết tranh chấp theo hình thức trực tuyến. Phán quyết được tuyên, bên thua kiện lập tức nộp đơn yêu cầu Tòa án hủy phán quyết với lý do duy nhất: “phiên họp không tổ chức trực tiếp tại một địa điểm vật lý nên vi phạm thủ tục tố tụng”. Lập luận này có đứng vững? Câu trả lời ngắn gọn: họp trực tuyến không phải căn cứ hủy phán quyết trọng tài.
1. Đáp án ngắn: hình thức trực tuyến không nằm trong căn cứ hủy
Luật Trọng tài thương mại 54/2010/QH12 (có hiệu lực 01/01/2011; sửa đổi khoản 3 Điều 7 bởi Luật 81/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2025; dự án Luật sửa đổi vẫn chưa được thông qua tại 14/10/2026) không có điều khoản nào bắt buộc phiên họp phải tổ chức trực tiếp tại một địa điểm vật lý. Ngược lại, luật thể hiện sự mở về hình thức tố tụng: Điều 11.2 (phiên họp tại địa điểm thích hợp), Điều 12.3 (thông báo bằng thư điện tử), Điều 56.3 (HĐTT có thể xét xử theo tài liệu, chứng cứ mà không cần sự có mặt của các bên).
Quan trọng hơn, Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC 2026 (có hiệu lực 01/7/2026, thay thế bản 2017) quy định rõ tại Điều 30.1: HĐTT có thể tiến hành phiên họp trực tiếp, trực tuyến, trực tiếp kết hợp trực tuyến, hoặc bất kỳ hình thức nào mà HĐTT cho là phù hợp, trừ khi các bên thỏa thuận khác. Quy tắc cũng cho phép thủ tục tố tụng trên môi trường điện tử, với giấy triệu tập gửi chậm nhất 15 ngày trước phiên họp (Điều 30.2, 30.3).
Căn cứ hủy phán quyết được liệt kê đóng tại Điều 68.2 — chỉ 5 điểm: (a) không có thỏa thuận trọng tài hoặc thỏa thuận vô hiệu; (b) thành phần HĐTT, thủ tục tố tụng không phù hợp với thỏa thuận của các bên hoặc trái với quy định của Luật này; (c) tranh chấp không thuộc thẩm quyền; (d) chứng cứ giả mạo, trọng tài viên nhận lợi ích vật chất; (đ) phán quyết trái nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Bản thân hình thức trực tuyến không thuộc bất kỳ điểm nào trong 5 căn cứ này.
2. Rủi ro duy nhất: điểm b Điều 68.2
Rủi ro không nằm ở hình thức online, mà ở chỗ thủ tục có không phù hợp thỏa thuận của các bên hoặc trái Luật hay không — tức điểm b Điều 68.2. Rủi ro phát sinh trong các trường hợp:
- Thỏa thuận trọng tài hoặc quy tắc tố tụng không cho phép họp trực tuyến mà HĐTT vẫn tự ý họp online;
- Họp online khiến một bên không thực hiện được quyền trình bày — mất kết nối kéo dài, không triệu tập hợp lệ — dẫn đến vi phạm nguyên tắc bình đẳng (Điều 4.3 Luật Trọng tài thương mại).
Lưu ý về gánh nặng chứng minh: bên yêu cầu hủy phải chứng minh các căn cứ (a)–(d); Tòa án chỉ chủ động xác minh điểm (đ) (Điều 68.3). Không thể suy đoán vi phạm thủ tục chỉ từ hình thức trực tuyến.
3. “Van an toàn” trước khi hủy: khắc phục thay vì hủy bỏ
Ngay cả khi có sai sót tố tụng, pháp luật vẫn ưu tiên cứu phán quyết:
- Điều 71.7: Tòa án có thể tạm đình chỉ tối đa 60 ngày để HĐTT khắc phục sai sót tố tụng — không phải mọi sai sót đều dẫn đến hủy phán quyết.
- Điều 13: bên bị ảnh hưởng phải phản đối kịp thời trong quá trình tố tụng; nếu biết vi phạm mà vẫn tiếp tục tham gia không phản đối thì mất quyền phản đối về sau.
Bài học thực tế: nếu thấy phiên họp trực tuyến có vấn đề (đường truyền, quyền trình bày), phải phản đối ngay trong tố tụng — im lặng rồi sau đó mới viện dẫn để xin hủy phán quyết sẽ rất khó thành công.
4. Rủi ro kỹ thuật cần lường trước: địa điểm và chữ ký
Hai điểm kỹ thuật thường bị bỏ qua khi họp online:
- Địa điểm ra phán quyết: Điều 3.8 Luật Trọng tài thương mại định nghĩa “địa điểm giải quyết tranh chấp” theo nghĩa địa lý; Điều 61.1(a)(i) yêu cầu phán quyết phải ghi “ngày, tháng, năm và địa điểm ra phán quyết” cùng chữ ký của các trọng tài viên. Khi các trọng tài viên ở nhiều nước họp online trong khi địa điểm trọng tài thỏa thuận là Việt Nam, có thể phát sinh tranh cãi về việc xác định địa điểm — ảnh hưởng khả năng công nhận, thi hành phán quyết ở nước ngoài (theo phân tích của Bộ Tư pháp).
- Hình thức chữ ký: chữ ký của trọng tài viên trên phán quyết ban hành sau phiên họp trực tuyến phải đáp ứng Luật Giao dịch điện tử 20/2023/QH15 (có hiệu lực 01/7/2024, thay thế Luật 51/2005/QH11) về giá trị thông điệp dữ liệu (Điều 12) và chữ ký điện tử/chữ ký số (Điều 22–23).
Phán quyết trọng tài là chung thẩm, có hiệu lực kể từ ngày ban hành (Điều 61.5).
5. Thủ tục yêu cầu hủy phán quyết
- Thời hạn: 30 ngày kể từ ngày nhận được phán quyết (Điều 69).
- Phạm vi xét: Tòa án không xét lại nội dung vụ tranh chấp (Điều 71) — chỉ kiểm tra 5 căn cứ tại Điều 68.2.
- Thẩm quyền: việc hủy phán quyết thuộc thẩm quyền của một số Tòa án nhân dân cấp tỉnh (Điều 7.2(g) theo Luật 81/2025/QH15) — không diễn đạt theo cách phân cấp cũ.
Câu hỏi thường gặp
Họp online có tự động làm phán quyết bị hủy không?
Không. Không có căn cứ hủy nào mang tên “phiên họp trực tuyến”; Tòa án chỉ xét 5 căn cứ đóng tại Điều 68 và không xét lại nội dung vụ tranh chấp.
Khi nào họp online trở thành rủi ro?
Khi thỏa thuận/quy tắc tố tụng không cho phép họp online mà HĐTT vẫn tự ý tổ chức, hoặc việc họp online khiến một bên không thực hiện được quyền trình bày (vi phạm nguyên tắc bình đẳng) — tức rơi vào điểm b Điều 68.2.
Phát hiện sai sót thủ tục trong phiên họp online thì làm gì?
Phản đối ngay trong quá trình tố tụng (Điều 13). Im lặng tiếp tục tham gia rồi sau đó mới viện dẫn để xin hủy phán quyết thì mất quyền phản đối.
Phán quyết sau phiên họp online có khó thi hành ở nước ngoài không?
Bản thân hình thức online không cản trở; điểm cần lưu ý là xác định địa điểm ra phán quyết (Điều 3.8, Điều 61.1(a)) và hình thức chữ ký theo Luật Giao dịch điện tử 20/2023 — ảnh hưởng khả năng công nhận, thi hành quốc tế theo Điều V(1)(d) Công ước New York 1958.
Nguồn trích dẫn
- Luật Trọng tài thương mại 54/2010/QH12 (hiệu lực 01/01/2011; sửa đổi khoản 3 Điều 7 bởi Luật 81/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2025): Điều 3.8 (địa điểm giải quyết tranh chấp theo nghĩa địa lý); Điều 4.3 (nguyên tắc bình đẳng); Điều 7.2(g) (thẩm quyền hủy phán quyết — một số TAND cấp tỉnh); Điều 11.2, 12.3, 55, 56 (thủ tục phiên họp); Điều 13 (mất quyền phản đối); Điều 61 (nội dung và hiệu lực phán quyết); Điều 68 (căn cứ hủy — 5 điểm liệt kê đóng), 68.3 (chứng minh), 69 (thời hạn 30 ngày), 71 (Tòa không xét lại nội dung; khoản 7 — tạm đình chỉ tối đa 60 ngày).
- Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC 2026 (hiệu lực 01/7/2026, thay thế bản 2017): Điều 30 (hình thức phiên họp — trực tiếp, trực tuyến, kết hợp; giấy triệu tập chậm nhất 15 ngày).
- Luật Giao dịch điện tử 20/2023/QH15 (hiệu lực 01/7/2024, thay thế Luật 51/2005/QH11): Điều 12 (giá trị thông điệp dữ liệu); Điều 22–23 (chữ ký điện tử, chữ ký số).
- Công ước New York 1958 (Việt Nam là thành viên): Điều V(1)(d) (từ chối công nhận nếu thủ tục không phù hợp thỏa thuận/pháp luật nơi tiến hành trọng tài).
- Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP hướng dẫn thi hành Luật Trọng tài thương mại (còn hiệu lực); phân tích của Bộ Tư pháp về trọng tài trực tuyến (rủi ro địa điểm và hình thức).
Phán quyết trọng tài của công ty bạn đang bị đe dọa yêu cầu hủy, hoặc bạn lo ngại thủ tục tố tụng có khiếm khuyết? Liên hệ qua trang Liên hệ của FLAT Law Firm để được đánh giá căn cứ hủy theo Điều 68 Luật Trọng tài thương mại và chiến lược bảo vệ phán quyết.
Nội dung pháp lý của bài viết do AI Legal Council của FLAT soát xét và trình chủ sở hữu phê duyệt; đây không phải ý kiến của luật sư người thật và không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.
Thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý.