Hàng hóa nhập khẩu giá rẻ đột biến có thể đẩy doanh nghiệp sản xuất trong nước ra khỏi thị trường chỉ trong vài quý. Công cụ pháp lý để xử lý tình huống này là phòng vệ thương mại (trade remedies). Từ 01/7/2025, khung pháp lý về phòng vệ thương mại của Việt Nam đã thay đổi căn bản với Nghị định 86/2025/NĐ-CP. Bài viết tóm tắt những điểm mới mà doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và xuất khẩu cần nắm.
1. Khung pháp lý hiện hành: Luật Quản lý ngoại thương + NĐ 86/2025/NĐ-CP + TT 26/2025
Phòng vệ thương mại tại Việt Nam được điều chỉnh bởi:
- Luật Quản lý ngoại thương 05/2017/QH14, Chương IV — khung gốc về phòng vệ thương mại, có hiệu lực từ 01/01/2018;
- Nghị định 86/2025/NĐ-CP (ban hành 11/4/2025, hiệu lực 01/7/2025) — gồm 6 chương, 117 điều, thay thế Nghị định 10/2018/NĐ-CP;
- Thông tư 26/2025/TT-BCT (ban hành 15/5/2025, hiệu lực 01/7/2025) — thay thế Thông tư 37/2019/TT-BCT và Thông tư 42/2023/TT-BCT.
Lưu ý quan trọng: không còn “Pháp lệnh phòng vệ thương mại” nào còn hiệu lực — doanh nghiệp không được trích Pháp lệnh 42/2002/PL-UBTVQH10 làm căn cứ pháp lý hiện hành nữa.
2. Bốn loại vụ việc phòng vệ thương mại
Theo khoản 2 Điều 3 Nghị định 86/2025/NĐ-CP, có 4 loại vụ việc phòng vệ thương mại:
- Chống bán phá giá — áp dụng với hàng nhập khẩu bán phá giá gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước;
- Chống trợ cấp — áp dụng với hàng nhập khẩu được trợ cấp gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước;
- Tự vệ — áp dụng khi hàng hóa nhập khẩu tăng đột biến gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước;
- Chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại — áp dụng khi có hành vi lẩn tránh các biện pháp đã được áp dụng.
3. Vụ việc mới nhất: gia hạn chống bán phá giá sợi polyester
Một minh họa thực tế cho việc vận hành khung mới là Quyết định 2652/QĐ-BCT (13/10/2026) của Bộ Công Thương về gia hạn áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với sợi polyester thêm 5 năm (16/10/2026 – 15/10/2031). Thuế suất áp dụng:
- Ấn Độ: 54,9%;
- Indonesia: 21,94%;
- Malaysia: 21,45%;
- Trung Quốc: từ 3,36% đến 17,45%.
Doanh nghiệp nhập khẩu sợi polyester từ các thị trường này cần tính toán lại chi phí nhập khẩu và rà soát hợp đồng cung ứng cho giai đoạn 2026–2031.
4. Hệ thống cảnh báo sớm của Bộ Công Thương
Song song với khung điều tra, Bộ Công Thương vận hành hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại: theo dõi nguy cơ hàng Việt Nam bị điều tra ở nước ngoài và nguy cơ hàng nhập khẩu gây thiệt hại cho sản xuất trong nước. Doanh nghiệp nên:
- Theo dõi các thông báo cảnh báo liên quan đến mặt hàng mình sản xuất, nhập khẩu hoặc xuất khẩu;
- Chuẩn bị số liệu sản xuất – kinh doanh đầy đủ để có thể phối hợp điều tra khi có yêu cầu;
- Đối với hàng xuất khẩu: rà soát chính sách giá và trợ cấp nhận được để giảm nguy cơ trở thành đối tượng điều tra ở thị trường nhập khẩu.
5. Doanh nghiệp cần làm gì trong khung mới
- Doanh nghiệp sản xuất trong nước bị hàng nhập khẩu cạnh tranh không lành mạnh: có thể nộp hồ sơ yêu cầu điều tra áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại theo trình tự Nghị định 86/2025/NĐ-CP;
- Doanh nghiệp nhập khẩu: kiểm tra mặt hàng của mình có đang thuộc diện áp dụng hoặc rà soát biện pháp phòng vệ thương mại không; cập nhật thuế suất chống bán phá giá/chống trợ cấp khi có quyết định mới;
- Doanh nghiệp xuất khẩu: chủ động theo dõi cảnh báo sớm để ứng phó khi hàng Việt Nam bị điều tra ở nước ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Nghị định 86/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ khi nào?
Từ 01/7/2025, thay thế Nghị định 10/2018/NĐ-CP.
Có bao nhiêu loại vụ việc phòng vệ thương mại?
Bốn loại theo khoản 2 Điều 3 Nghị định 86/2025/NĐ-CP: chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ và chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.
Còn Pháp lệnh phòng vệ thương mại nào hiệu lực không?
Không. Không được trích Pháp lệnh 42/2002 làm căn cứ pháp lý hiện hành.
Biện pháp chống bán phá giá sợi polyester được gia hạn đến khi nào?
Theo Quyết định 2652/QĐ-BCT (13/10/2026), gia hạn 5 năm, từ 16/10/2026 đến 15/10/2031.
Nguồn trích dẫn
- Luật Quản lý ngoại thương 05/2017/QH14, Chương IV (hiệu lực 01/01/2018);
- Nghị định 86/2025/NĐ-CP (11/4/2025, hiệu lực 01/7/2025) — thay thế Nghị định 10/2018/NĐ-CP;
- Thông tư 26/2025/TT-BCT (15/5/2025, hiệu lực 01/7/2025) — thay thế Thông tư 37/2019/TT-BCT và Thông tư 42/2023/TT-BCT;
- Quyết định 2652/QĐ-BCT (13/10/2026) — gia hạn chống bán phá giá sợi polyester.
Kết luận
Từ 01/7/2025, phòng vệ thương mại tại Việt Nam vận hành theo khung mới: Nghị định 86/2025/NĐ-CP (thay NĐ 10/2018/NĐ-CP) và Thông tư 26/2025/TT-BCT (thay TT 37/2019, TT 42/2023), với 4 loại vụ việc được quy định rõ tại khoản 2 Điều 3. Vụ gia hạn chống bán phá giá sợi polyester theo Quyết định 2652/QĐ-BCT cho thấy các biện pháp này đang được áp dụng thực chất, tác động trực tiếp đến chi phí của doanh nghiệp nhập khẩu. Doanh nghiệp cần cập nhật khung mới và theo dõi hệ thống cảnh báo sớm của Bộ Công Thương.
Doanh nghiệp của bạn đang nhập khẩu, sản xuất hoặc xuất khẩu mặt hàng có nguy cơ phòng vệ thương mại? Liên hệ FLAT Law Firm để được tư vấn.
Thông tin tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI soạn thảo, sẽ được AI Legal Council của FLAT Law Firm kiểm tra chất lượng trước khi xem xét đăng tải; không phải ý kiến tư vấn của luật sư người thật. Quy định pháp luật có thể thay đổi; bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành trước khi áp dụng.
