Rút vốn khỏi một hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) khác căn bản với rút vốn khỏi một công ty: BCC không tạo ra pháp nhân, không có vốn điều lệ và cổ phần để bán — thứ tồn tại duy nhất là một HỢP ĐỒNG và khối tài sản, quyền lợi hình thành trong quá trình thực hiện hợp đồng đó. Thanh lý BCC vì vậy là một bài toán hợp đồng và tài sản, không phải bài toán thủ tục doanh nghiệp.
Bài viết này trình bày việc rút vốn khỏi BCC: thủ tục thanh lý diễn ra theo cơ chế nào khi một bên rút hoặc hợp đồng chấm dứt; tài sản chung hình thành từ hợp tác được phân chia ra sao; mỗi bên có phải quyết toán thuế phần của mình không; và tranh chấp thanh lý BCC — vốn không có ‘cơ quan chủ quản doanh nghiệp’ để phân xử — được giải quyết ở đâu.
Khung pháp lý áp dụng
Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) là hình thức đầu tư theo Luật Đầu tư 2025 (143/2025/QH15): hợp đồng được ký giữa nhà đầu tư trong nước với nhà đầu tư nước ngoài, hoặc giữa các nhà đầu tư nước ngoài với nhau, để hợp tác kinh doanh và phân chia lợi nhuận/sản phẩm mà KHÔNG thành lập tổ chức kinh tế mới. Nội dung hợp đồng BCC theo luật định bao gồm các điều khoản về điều kiện, thời điểm chấm dứt và thanh lý hợp đồng khi chấm dứt — đây chính là văn bản điều chỉnh quá trình rút vốn/thanh lý về sau. Dự án đầu tư thực hiện theo BCC được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho hợp đồng và việc chấm dứt dự án tuân theo Điều 36 Luật Đầu tư 2025.
Hệ quả cấu trúc quan trọng nhất của việc không có pháp nhân: mỗi bên BCC vẫn là một chủ thể độc lập trong toàn bộ quá trình — các bên tự kê khai và nộp thuế đối với phần thu nhập được phân chia của mình theo pháp luật quản lý thuế (cơ chế thực hiện nghĩa vụ thuế của các bên BCC, bao gồm trường hợp các bên thỏa thuận một bên thay mặt thực hiện một số nghĩa vụ theo quy định); tài sản do mỗi bên đưa vào hợp tác vẫn thuộc sở hữu của bên đó trừ khi hợp đồng quy định khác, và tài sản hình thành chung trong quá trình hợp tác được phân chia hoàn toàn theo thỏa thuận trong hợp đồng. Khi BCC có nhà đầu tư nước ngoài, các bên thành lập ban điều phối để thực hiện hợp đồng — ban này là đầu mối vận hành chứ không phải một pháp nhân, và việc giải thể ban điều phối là một phần của thanh lý.
Trả lời chi tiết từng câu hỏi thực tế
Rút vốn khỏi hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) thì thủ tục thanh lý thế nào?
Thanh lý BCC chạy theo ba lớp: điều khoản hợp đồng, nghĩa vụ nhà nước, và đối chiếu tài chính giữa các bên. Lớp một — kích hoạt và điều khoản hợp đồng: việc rút của một bên hoặc chấm dứt toàn bộ hợp đồng được thực hiện theo đúng điều khoản chấm dứt/thanh lý mà hợp đồng BCC đã quy định (đây là lý do luật bắt buộc hợp đồng BCC phải có điều khoản này ngay từ khi ký): thông báo rút theo thời hạn báo trước trong hợp đồng, xác định sự kiện chấm dứt (hết hạn, thỏa thuận, một bên vi phạm, điều kiện chấm dứt xảy ra), và triệu tập cơ chế thanh lý mà hợp đồng đặt ra (ban điều phối thực hiện thanh lý hoặc một bên được chỉ định làm bên thanh lý). Lớp hai — nghĩa vụ với nhà nước: dự án đầu tư theo BCC được chấm dứt tại cơ quan đăng ký đầu tư theo Điều 36 Luật Đầu tư 2025 tương tự mọi dự án (thông báo chấm dứt, báo cáo tình hình thực hiện, thu hồi IRC của hợp đồng); các giấy phép ngành nghề gắn với hoạt động hợp tác được kết thúc tại cơ quan cấp; nghĩa vụ báo cáo đầu tư của các bên được hoàn tất đến kỳ cuối. Lớp ba — thanh lý tài chính và bàn giao: kiểm kê toàn bộ tài sản và quan hệ hình thành từ hợp tác (tài sản chung, hàng tồn, công nợ với bên thứ ba phát sinh nhân danh hợp tác, hợp đồng đang chạy với khách hàng/nhà cung cấp của hoạt động hợp tác), hoàn thành hoặc chuyển giao các hợp đồng đang dở theo thỏa thuận, thu hồi công nợ, thanh toán các khoản nợ của hoạt động hợp tác cho bên thứ ba, phân chia phần còn lại theo hợp đồng, và ký biên bản thanh lý cuối cùng có chữ ký của tất cả các bên xác nhận không còn quyền nghĩa vụ chưa xử lý giữa các bên (trừ các điều khoản sống sót theo hợp đồng như bảo mật, bồi hoàn và giải quyết tranh chấp). Điểm khác biệt cốt lõi so với giải thể công ty phải ghi nhớ: không có thứ tự thanh toán luật định Điều 208 (vì không có pháp nhân và chủ nợ của pháp nhân), mọi phân chia đi theo HỢP ĐỒNG, và nợ của hoạt động hợp tác với bên thứ ba được xử lý theo trách nhiệm mà từng bên đã cam kết trong hợp đồng và theo pháp luật dân sự về nghĩa vụ liên đới nếu các bên cùng đứng tên trong giao dịch với bên thứ ba đó.
Tài sản chung của hợp đồng BCC phân chia ra sao khi một bên rút?
Việc phân chia đi qua ba nhóm tài sản có số phận khác nhau, và mọi tranh cãi thanh lý BCC đều bùng lên từ việc các bên không phân biệt ba nhóm này ngay từ khi ký hợp đồng. Nhóm một — tài sản mỗi bên ĐƯA VÀO hợp tác: máy móc, thiết bị, quyền sử dụng đất, công nghệ mà một bên góp vào hoạt động hợp tác theo hợp đồng. Theo nguyên tắc của chế định BCC (không thành lập pháp nhân chung), tài sản đưa vào vẫn thuộc sở hữu của bên đưa vào trừ khi hợp đồng chuyển quyền sở hữu khác đi; khi hợp đồng chấm dứt, nhóm tài sản này quay về bên sở hữu của nó (bên đó nhận lại tài sản hoặc giá trị còn lại của nó theo thỏa thuận khấu hao/sử dụng trong hợp đồng). Nhóm hai — tài sản HÌNH THÀNH từ hoạt động hợp tác: tài sản mua sắm bằng quỹ chung của hoạt động, sản phẩm tồn kho, quyền và lợi ích phát sinh từ các hợp đồng của hoạt động hợp tác. Nhóm này là ‘tài sản chung’ theo nghĩa thực chất và được phân chia theo tỷ lệ/cơ chế phân chia lợi nhuận đã quy định trong hợp đồng — bằng hiện vật nếu chia được và các bên đồng ý, hoặc định giá và một bên nhận tài sản thanh toán phần chênh cho bên kia. Nhóm ba — công nợ và nghĩa vụ với bên thứ ba: các khoản phải thu của hoạt động được thu hồi và phân chia cùng tỷ lệ; các khoản phải trả cho bên thứ ba được thanh toán từ khối tài sản chung TRƯỚC khi phân chia phần còn lại — thứ tự bắt buộc về mặt logic và thường được hợp đồng ghi rõ, vì không bên nào được nhận phần chia của mình trong khi nợ chung với bên thứ ba còn treo trên khối tài sản đó. Kịch bản một bên rút GIỮA CHỪNG (hợp đồng còn tiếp tục giữa các bên còn lại): phần của bên rút được xác định theo cách tính giá trị quyền lợi của họ tại thời điểm rút theo điều khoản hợp đồng (giá trị tài sản ròng của phần hợp tác × tỷ lệ tham gia, điều chỉnh các khoản bên rút còn nợ hoạt động), và được thanh toán bằng tiền hoặc hiện vật theo thỏa thuận rút — đồng thời bên rút thoát khỏi các nghĩa vụ PHÁT SINH SAU thời điểm rút, còn các nghĩa vụ đã phát sinh trước đó được xử lý theo biên bản thanh lý từng phần tại thời điểm rút. Mọi cơ chế trên đều chỉ vận hành tốt khi hợp đồng gốc đã viết rõ — vì vậy phần FAQ của bài này quay lại điểm thiết kế hợp đồng quan trọng nhất cho nhà đầu tư đang CÂN NHẮC ký BCC.
Rút khỏi BCC thì có phải quyết toán thuế không?
Có — nhưng theo cấu trúc thuế riêng của BCC chứ không phải quyết toán của một pháp nhân. Vì BCC không phải người nộp thuế độc lập như một tổ chức kinh tế, nghĩa vụ thuế của hoạt động hợp tác được thực hiện bởi CHÍNH CÁC BÊN theo phần thu nhập của mình: mỗi bên BCC tự kê khai, quyết toán và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên phần doanh thu/lợi nhuận được phân chia thuộc về mình theo hợp đồng, cùng các nghĩa vụ thuế liên quan đến các giao dịch mà bên đó đứng tên. Khi một bên rút hoặc hợp đồng chấm dứt, việc quyết toán gồm ba việc cụ thể. Việc một — chốt phân chia đến thời điểm chấm dứt: các bên đối chiếu và xác nhận bằng văn bản tổng doanh thu, chi phí, lợi nhuận của hoạt động hợp tác đến ngày thanh lý và tỷ lệ phân chia cho từng bên — văn bản này là căn cứ kê khai của mọi bên, và sự không nhất quán giữa các bên trong con số phân chia là điểm cơ quan thuế soi đầu tiên. Việc hai — quyết toán phần của từng bên: mỗi bên đưa phần thu nhập cuối cùng từ BCC vào quyết toán thuế của chính mình tại cơ quan thuế quản lý bên đó (bên nước ngoài không có cơ sở thường trú thực hiện nghĩa vụ qua cơ chế kê khai áp dụng cho họ theo quy định quản lý thuế đối với hợp đồng hợp tác kinh doanh); các khoản thuế liên quan đến giao dịch của hoạt động (thuế nhà thầu cho các khoản chi trả ra nước ngoài thuộc hoạt động, thuế TNCN của người lao động làm việc cho ban điều phối) được khép tại bên được phân công thực hiện theo hợp đồng và quy định. Việc ba — hậu quả của thanh lý tài sản: việc phân chia/bán tài sản chung và hoàn trả tài sản đưa vào có thể phát sinh nghĩa vụ thuế tại từng bên tùy bản chất từng giao dịch (chuyển nhượng tài sản, phân chia lợi nhuận còn lại) — các giao dịch này phải được hồ sơ hóa trong biên bản thanh lý kèm định giá để từng bên có căn cứ kê khai. Điểm cần tránh tuyệt đối: các bên ký biên bản thanh lý ‘sạch’ về mặt thương mại nhưng không chốt được đối chiếu thuế giữa các bên — khi một bên bị kiểm tra sau đó, toàn bộ chuỗi phân chia của BCC sẽ bị mở lại cho mọi bên.
Tranh chấp thanh lý hợp đồng BCC thì giải quyết ở đâu?
Tranh chấp BCC được giải quyết theo cơ chế mà hợp đồng và Luật Đầu tư 2025 đặt ra cho tranh chấp đầu tư, với lựa chọn diễn đàn do các bên thỏa thuận trong hợp đồng ngay từ đầu. Các diễn đàn khả thi gồm: (1) thương lượng và hòa giải — bước đầu tiên trong hầu hết điều khoản tranh chấp nhiều tầng của hợp đồng BCC chuyên nghiệp; (2) Trọng tài tại Việt Nam hoặc trọng tài nước ngoài/quốc tế theo thỏa thuận của các bên — đặc biệt phổ biến trong BCC có nhà đầu tư nước ngoài vì tính trung lập và khả năng thi hành phán quyết tại nhiều quốc gia theo Công ước New York 1958; (3) Tòa án Việt Nam — diễn đàn mặc định khi các bên không có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, và là diễn đàn bắt buộc cho các tranh chấp thuộc thẩm quyền riêng của Tòa án Việt Nam theo pháp luật tố tụng. Ba đặc thù của tranh chấp thanh lý BCC cần lưu ý. Một — đối tượng tranh chấp thường là ĐỊNH GIÁ và PHÂN CHIA chứ không phải sự kiện chấm dứt: ai cũng đồng ý hợp đồng kết thúc, nhưng giá trị tài sản chung, tỷ lệ phân chia chi phí thanh lý và trách nhiệm với các khoản nợ bên thứ ba bị tranh cãi — vì vậy điều khoản thanh lý tốt phải có sẵn cơ chế định giá độc lập (thẩm định viên được chỉ định khi có tranh chấp) để phần lớn tranh chấp được giải quyết ở tầng chuyên gia thay vì tầng tố tụng. Hai — không có ‘cơ quan đăng ký’ nào phân xử thay: khác với công ty có cơ quan đăng ký kinh doanh ghi nhận trạng thái, BCC thanh lý xong hay chưa là vấn đề giữa các bên và cơ quan thuế/đầu tư ở các khâu của chúng — một bên không thể đơn phương tuyên bố thanh lý hoàn tất nếu bên kia chưa ký biên bản. Ba — tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài và phía Việt Nam trong BCC không tự động thành tranh chấp đầu tư quốc tế (ISDS): cơ chế giải quyết tranh chấp nhà đầu tư — nhà nước chỉ phát sinh khi có điều ước đầu tư áp dụng và điều kiện của nó được thỏa, với tranh chấp thuần túy giữa các bên tư nhân của hợp đồng thì diễn đàn hợp đồng là nơi giải quyết. Hệ quả thiết kế: điều khoản giải quyết tranh chấp và điều khoản thanh lý là hai điều khoản phải được đàm phán như một cặp ngay khi ký BCC — khi thanh lý đến, không ai còn vị thế để đàm phán chúng một cách bình đẳng nữa.
Checklist hành động
- Thanh lý BCC theo đúng điều khoản chấm dứt/thanh lý của hợp đồng — kích hoạt thông báo, cơ chế ban điều phối/bên thanh lý theo hợp đồng
- Chấm dứt dự án BCC tại CQĐKĐT theo Điều 36 LĐT 2025 và kết thúc giấy phép ngành của hoạt động hợp tác
- Phân chia theo 3 nhóm tài sản: tài sản đưa vào (về chủ sở hữu), tài sản hình thành chung (theo tỷ lệ hợp đồng), nợ bên thứ ba (trả trước khi chia)
- Chốt đối chiếu phân chia doanh thu/chi phí/lợi nhuận bằng văn bản — mỗi bên tự quyết toán thuế phần của mình trên cùng một bộ số
- Không áp thứ tự Điều 208 cho BCC — không có pháp nhân; mọi phân chia theo hợp đồng và trách nhiệm dân sự của từng bên
- Biên bản thanh lý cuối có chữ ký mọi bên, liệt kê điều khoản sống sót (bảo mật, bồi hoàn, giải quyết tranh chấp)
- Cơ chế định giá độc lập trong điều khoản thanh lý là lớp bảo vệ chính trước tranh chấp phân chia
Câu hỏi thường gặp
Khi ký hợp đồng BCC, điều khoản thanh lý cần quy định những gì để việc rút vốn sau này không bế tắc?
Bảy nội dung một điều khoản thanh lý BCC chuyên nghiệp phải có ngay từ khi ký. Một — các sự kiện chấm dứt và thời hạn báo trước cho từng sự kiện (hết hạn, thỏa thuận, vi phạm, một bên rút tự nguyện nếu được phép). Hai — cơ chế thanh lý: ai là bên/ban thanh lý, quyền hạn của họ, thời hạn hoàn thành thanh lý. Ba — nguyên tắc phân chia tài sản theo ba nhóm (tài sản đưa vào, tài sản hình thành, nợ bên thứ ba) và tỷ lệ áp dụng cho từng nhóm. Bốn — cơ chế định giá: cách xác định giá trị tài sản chung khi thanh lý và thẩm định viên độc lập được chỉ định thế nào khi các bên bất đồng. Năm — cách xử lý hợp đồng đang chạy với bên thứ ba (tiếp tục, chuyển giao cho một bên, hay chấm dứt) và trách nhiệm liên đới của các bên với các nghĩa vụ đó. Sáu — cơ chế rút giữa chừng của một bên: có được phép không, giá trị phần rút tính thế nào, thanh toán bằng gì và trong bao lâu. Bảy — điều khoản sống sót và giải quyết tranh chấp áp dụng cho giai đoạn thanh lý. Một hợp đồng BCC thiếu các nội dung này không phải là hợp đồng ‘đơn giản’ — nó là một tranh chấp thanh lý đã được lên lịch sẵn.
Một bên BCC phá sản hoặc mất khả năng thanh toán thì các bên còn lại xử lý thế nào?
Tình huống này phải được xử lý trên hai tầng. Tầng hợp đồng: hầu hết hợp đồng BCC chuyên nghiệp đều quy định phá sản/mất khả năng thanh toán của một bên là một sự kiện chấm dứt hoặc sự kiện cho phép các bên còn lại chấm dứt phần tham gia của bên đó — các bên còn lại kích hoạt điều khoản tương ứng, đóng băng việc phân chia mới cho bên gặp sự cố, và xác định phần quyền lợi của bên đó tại thời điểm sự kiện theo cơ chế định giá của hợp đồng; phần quyền lợi này thuộc về khối tài sản xử lý theo thủ tục phá sản của bên đó (do Tòa án/quản tài viên quản lý theo Luật Phục hồi, phá sản 2025 — 142/2025/QH15, thay thế Luật Phá sản 2014 từ 01/3/2026) chứ không tự động thuộc về các bên còn lại. Tầng nghĩa vụ với bên thứ ba: các khoản nợ của hoạt động hợp tác với bên thứ ba không biến mất — các bên còn lại vẫn phải thực hiện theo cam kết của mình với bên thứ ba rồi phân chia trách nhiệm nội bộ sau, trong đó phần của bên phá sản được đưa vào hồ sơ phá sản của họ như một khoản phải thu/phải trả tương ứng. Điểm thực hành quan trọng nhất là tốc độ: ngay khi biết một bên rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, các bên còn lại cần cố định trạng thái tài sản chung và hồ sơ phân chia bằng biên bản tại thời điểm đó — vì sau khi thủ tục phá sản mở, mọi giao dịch liên quan đến phần của bên phá sản đều bị soi xét theo pháp luật phá sản, và một biên bản hiện trạng sạch là bằng chứng bảo vệ các bên còn lại tốt nhất.
BCC có phải đăng ký thay đổi khi một bên rút và bên mới tham gia thay thế không?
Có các lớp thủ tục phải xử lý dù BCC không có ‘đăng ký doanh nghiệp’ như một pháp nhân. Về phía đầu tư: dự án thực hiện theo BCC được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ghi nhận các bên của hợp đồng — khi thành phần bên thay đổi (một bên rút, một bên mới tham gia), các bên phải thực hiện thủ tục điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư tại cơ quan đăng ký đầu tư để hồ sơ dự án khớp với hợp đồng BCC đã sửa đổi/bổ sung; bên mới là nhà đầu tư nước ngoài còn phải đáp ứng các điều kiện đầu tư áp dụng cho họ trong ngành nghề của dự án. Về phía hợp đồng: việc thay đổi bên được thực hiện bằng văn bản sửa đổi, bổ sung hợp đồng BCC hoặc hợp đồng mới thay thế có chữ ký của tất cả các bên liên quan (bao gồm bên rút xác nhận thanh lý phần của mình và bên mới chấp nhận các quyền nghĩa vụ từ thời điểm tham gia). Về phía thuế: phần của bên rút được chốt quyết toán đến thời điểm thay đổi như một đợt thanh lý từng phần, và bên mới bắt đầu nghĩa vụ của mình từ thời điểm tham gia — ranh giới thời điểm này phải được ghi trong văn bản sửa đổi để không kỳ doanh thu nào bị hai bên cùng kê khai hoặc không bên nào kê khai.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
