Tình huống: bệnh nhân tử vong sau ca phẫu thuật. Gia đình cho rằng bác sĩ tắc trách, yêu cầu bệnh viện bồi thường 2 tỷ đồng. Bệnh viện nói đây là “tai biến y khoa ngoài ý muốn”, từ chối bồi thường. Làm thế nào để xác định đây là tai biến hay sai sót chuyên môn, và ai chịu trách nhiệm?
Tai biến y khoa vs sai sót chuyên môn: phân biệt quyết định
Luật Khám bệnh, chữa bệnh 15/2023/QH15 phân biệt tai biến y khoa (biến chứng, rủi ro xảy ra dù đã tuân thủ đúng quy trình chuyên môn) với sai sót chuyên môn (vi phạm quy trình, quy định chuyên môn gây hậu quả). Phân biệt này quyết định trách nhiệm: tai biến y khoa ngoài ý muốn — không ai có lỗi — thì không phát sinh trách nhiệm bồi thường do lỗi; sai sót chuyên môn gây thiệt hại thì người hành nghề, cơ sở khám chữa bệnh phải bồi thường. Việc xác định thuộc về Hội đồng chuyên môn — không phải gia đình bệnh nhân, cũng không phải bệnh viện tự kết luận. Thông tư 32/2023/TT-BYT quy định quy chế tổ chức, hoạt động của Hội đồng chuyên môn và trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp khi xảy ra tai biến y khoa (theo khoản 6 Điều 101 Luật Khám bệnh, chữa bệnh).
Trách nhiệm bồi thường: bệnh viện hay bác sĩ?
Nguyên tắc chung: cơ sở khám chữa bệnh (bệnh viện) chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người hành nghề của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao — người bệnh khiếu nại, khởi kiện bệnh viện chứ không phải kiện cá nhân bác sĩ. Bệnh viện sau khi bồi thường có quyền yêu cầu người hành nghề có lỗi hoàn trả một phần hoặc toàn bộ theo mức độ lỗi và quy định nội bộ, pháp luật lao động. Bác sĩ chịu trách nhiệm kỷ luật, hành chính (đình chỉ, thu hồi giấy phép hành nghề trong trường hợp nghiêm trọng) và trách nhiệm hình sự nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm (ví dụ tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh gây hậu quả nghiêm trọng theo Bộ luật Hình sự 2015). Trong tình huống trên, gia đình đúng khi yêu cầu bệnh viện trả lời — bệnh viện không thể “đá” trách nhiệm cho bác sĩ cá nhân; đồng thời gia đình có quyền yêu cầu thành lập Hội đồng chuyên môn để xác định bản chất sự việc.
Quyền của người bệnh và gia đình khi xảy ra sự cố
Một là, quyền được thông tin: bệnh viện phải thông báo trung thực về sự cố, nguyên nhân, hướng xử lý — che giấu sự cố y khoa là vi phạm. Hai là, quyền yêu cầu thành lập Hội đồng chuyên môn xác định tai biến hay sai sót. Ba là, quyền khiếu nại tới bệnh viện, Sở Y tế, Bộ Y tế; khởi kiện ra Tòa án yêu cầu bồi thường thiệt hại (chi phí điều trị, thu nhập mất đi, tổn thất tinh thần, chi phí mai táng…). Bốn là, quyền tố cáo tới cơ quan công an nếu nghi ngờ có dấu hiệu tội phạm. Lưu ý: gia đình nên thu thập, bảo quản chứng cứ sớm (hồ sơ bệnh án — có quyền sao chụp theo quy định, đơn thuốc, hóa đơn) vì hồ sơ bệnh án là chứng cứ then chốt và phải được niêm phong khi có tranh chấp.
Câu hỏi thường gặp
Hội đồng chuyên môn kết luận “tai biến” nhưng gia đình không đồng ý?
Gia đình có quyền khiếu nại kết luận, yêu cầu Hội đồng chuyên môn cấp trên xem xét lại, hoặc khởi kiện ra Tòa án — Tòa án sẽ trưng cầu giám định độc lập. Kết luận của Hội đồng chuyên môn là chứng cứ quan trọng nhưng không phải là phán quyết cuối cùng.
Bệnh viện tư có trách nhiệm như bệnh viện công?
Có. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong khám chữa bệnh không phân biệt công, tư. Bệnh viện tư, FDI chịu cùng khung trách nhiệm với bệnh viện công.
Bác sĩ có phải xin lỗi khi xảy ra sự cố?
Pháp luật khuyến khích cơ sở, người hành nghề giải thích, chia sẻ với người bệnh, gia đình khi xảy ra sự cố — đây là nghĩa vụ đạo đức nghề nghiệp và giúp giảm leo thang tranh chấp. Lời xin lỗi, chia sẻ không đồng nghĩa với thừa nhận lỗi về mặt pháp lý trong mọi trường hợp, nhưng che giấu, chối bỏ thì luôn bất lợi.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.
