Việt Nam vẫn cấp ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp dưới 15% — nhưng với tập đoàn đa quốc gia lớn, phần lợi ích dưới sàn tối thiểu không còn “về túi” nhà đầu tư nữa. Nghị quyết 107/2023/QH15 áp dụng thuế bổ sung tối thiểu nội địa (QDMTT): thuế suất hiệu dụng tại Việt Nam thấp hơn 15% bao nhiêu thì nộp bổ sung bấy nhiêu vào ngân sách Việt Nam. Bài viết giải thích cơ chế này, quan hệ của nó với ưu đãi trong nước theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025, và cách doanh nghiệp FDI xác định mình có thuộc diện hay không.
Căn cứ pháp lý
- Nghị quyết 107/2023/QH15 ngày 29/11/2023 về áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu (GloBE): áp dụng từ năm tài chính 2024 đối với đơn vị hợp thành của tập đoàn đa quốc gia có doanh thu trong báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất 02 của 04 năm tài chính liền trước năm tính thuế.
- Quy định QDMTT trong Nghị quyết 107/2023/QH15: đơn vị hợp thành tại Việt Nam của tập đoàn thuộc diện áp dụng phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung tại Việt Nam khi thuế suất hiệu dụng tại Việt Nam thấp hơn mức tối thiểu 15%, tính trên thu nhập vượt mức theo quy tắc GloBE.
- Nghị định 236/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về kê khai, xác định và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo Nghị quyết 107/2023/QH15 — doanh nghiệp thuộc diện thực hiện đăng ký, kê khai tờ khai thuế bổ sung và nộp theo hướng dẫn này.
- Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15 không thay thế Nghị quyết 107/2023/QH15: ưu đãi thuế trong nước vẫn được xác định theo luật thuế; cơ chế thuế bổ sung vận hành song song để bảo đảm tổng mức thuế tại Việt Nam không dưới sàn 15% đối với tập đoàn thuộc diện GloBE.
Phân tích áp dụng
Cơ chế vận hành có thể tóm gọn trong một phép tính: với mỗi quốc gia, tập đoàn xác định thuế suất hiệu dụng (ETR) — tổng thuế thu nhập đã nộp chia cho thu nhập theo quy tắc GloBE tại quốc gia đó. Nếu ETR tại Việt Nam là 15% trở lên, không có thuế bổ sung. Nếu ETR dưới 15% — tình trạng điển hình của dự án FDI đang trong kỳ miễn thuế hoặc hưởng thuế suất ưu đãi 10% — phần chênh lệch (15% trừ ETR) nhân với thu nhập vượt mức tại Việt Nam (thu nhập GloBE sau khi trừ phần khấu trừ dựa trên tài sản hữu hình và chi phí tiền lương theo quy tắc) là số thuế bổ sung phải nộp. Nhờ Việt Nam áp dụng QDMTT, số thuế bổ sung này nộp vào ngân sách Việt Nam thay vì để nước đặt trụ sở công ty mẹ thu qua cơ chế IIR của họ.
Quan hệ giữa ưu đãi trong nước và QDMTT là “cấp vẫn cấp, thu vẫn thu — nhưng thu tại Việt Nam”. Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 tiếp tục quy định ưu đãi thuế suất 10%, miễn, giảm cho dự án thuộc diện; các ưu đãi đó vẫn có giá trị đầy đủ với doanh nghiệp ngoài diện GloBE (tập đoàn nhỏ hơn ngưỡng 750 triệu EUR, doanh nghiệp nội địa). Với tập đoàn thuộc diện GloBE, ưu đãi làm giảm thuế TNDN thông thường nhưng đồng thời làm tăng tương ứng thuế bổ sung QDMTT — tổng gánh nặng tại Việt Nam hướng về sàn 15% trên thu nhập vượt mức. Hệ quả chiến lược: doanh nghiệp thuộc diện GloBE khi đánh giá địa điểm đầu tư không nên nhìn mức ưu đãi danh nghĩa, mà phải mô hình hoá ETR và thuế bổ sung; đồng thời các hỗ trợ ngoài thuế (đất đai, hạ tầng, đào tạo) trở nên quan trọng hơn vì chúng không bị cơ chế tối thiểu “vô hiệu hoá”.
Xác định thuộc diện hay không bắt đầu ở cấp tập đoàn, không phải ở công ty con: điều kiện tiên quyết là doanh thu hợp nhất của công ty mẹ tối cao đạt từ 750 triệu EUR trong ít nhất 2 của 4 năm tài chính liền trước. Nếu tập đoàn không chạm ngưỡng này trong cửa sổ xét, đơn vị tại Việt Nam hoàn toàn ngoài phạm vi QDMTT dù đang hưởng ưu đãi sâu. Nếu thuộc diện, nghĩa vụ tại Việt Nam gồm: xác định đơn vị hợp thành và ETR tại Việt Nam theo quy tắc GloBE, đăng ký và kê khai thuế bổ sung theo Nghị định 236/2025/NĐ-CP, phối hợp với công ty mẹ về dữ liệu báo cáo theo quốc gia (CbCR) và phân bổ nghĩa vụ trong tập đoàn. Doanh nghiệp cần làm việc sớm với bộ phận thuế của tập đoàn vì số liệu GloBE khác biệt đáng kể với số liệu thuế thông thường (điều chỉnh theo chuẩn mực báo cáo tài chính của công ty mẹ).
Về tránh đánh thuế hai lần: kiến trúc GloBE thiết kế QDMTT của nước sở tại được ưu tiên — thuế bổ sung đã nộp tại Việt Nam theo QDMTT làm giảm tương ứng nghĩa vụ IIR tại nước của công ty mẹ trên cùng phần thu nhập tại Việt Nam, nên cùng một khoản thu nhập không bị thu thuế bổ sung hai lần ở hai nước. Rủi ro đánh thuế hai lần thực tế phát sinh chủ yếu từ sai lệch dữ liệu và thời điểm: tập đoàn không khai báo nhất quán giữa các nước, hoặc công ty mẹ áp IIR trước khi số liệu QDMTT tại Việt Nam được chốt. Biện pháp phòng ngừa là thống nhất một bộ số liệu GloBE cho Việt Nam dùng chung cho cả kê khai QDMTT trong nước và hồ sơ của công ty mẹ, kèm chứng từ nộp thuế bổ sung tại Việt Nam để bên mẹ khấu trừ tương ứng.
Khuyến nghị hành động
- Xác định vị thế GloBE của tập đoàn trước mọi quyết định ưu đãi: doanh thu hợp nhất của công ty mẹ tối cao có đạt 750 triệu EUR trong ít nhất 2/4 năm gần nhất không.
- Nếu thuộc diện: xây dựng mô hình ETR tại Việt Nam theo quy tắc GloBE cho từng kỳ (tách bạch với ETR theo thuế thông thường), định lượng thuế bổ sung QDMTT dự kiến trước khi quyết toán.
- Thực hiện đăng ký, kê khai thuế bổ sung theo Nghị quyết 107/2023/QH15 và Nghị định 236/2025/NĐ-CP; thống nhất một bộ số liệu GloBE với công ty mẹ để tránh sai lệch giữa kê khai tại Việt Nam và hồ sơ IIR ở nước mẹ.
- Khi đánh giá dự án mới: mô hình hoá tổng gánh nặng sau QDMTT thay vì ưu đãi danh nghĩa; cân nhắc các hỗ trợ ngoài thuế vì chúng không bị sàn 15% vô hiệu hoá.
Câu hỏi thường gặp
Ưu đãi thuế nội địa thấp hơn 15% thì doanh nghiệp thuộc tập đoàn lớn phải nộp thuế bổ sung QDMTT thế nào?
Đơn vị hợp thành tại Việt Nam nộp thuế bổ sung ngay tại Việt Nam theo cơ chế QDMTT của Nghị quyết 107/2023/QH15: khi thuế suất hiệu dụng (ETR) tại Việt Nam dưới 15% — thường do dự án đang hưởng ưu đãi — thuế bổ sung bằng phần trăm chênh lệch giữa 15% và ETR, nhân với thu nhập vượt mức tại Việt Nam xác định theo quy tắc GloBE. Việc nộp tại Việt Nam thay thế cho việc nước của công ty mẹ thu qua cơ chế IIR trên cùng phần thu nhập.
Luật TNDN 2025 điều chỉnh quan hệ giữa ưu đãi trong nước và thuế tối thiểu toàn cầu ra sao?
Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 giữ nguyên hệ thống ưu đãi trong nước (thuế suất ưu đãi, miễn, giảm) và không thay thế Nghị quyết 107/2023/QH15; hai cơ chế chạy song song. Với tập đoàn thuộc diện GloBE, ưu đãi vẫn làm giảm thuế TNDN thông thường nhưng thuế bổ sung QDMTT tăng tương ứng để tổng mức thuế tại Việt Nam đạt sàn 15% trên thu nhập vượt mức. Với doanh nghiệp ngoài diện GloBE, ưu đãi trong nước giữ nguyên toàn bộ giá trị.
Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam xác định mình thuộc diện QDMTT theo ngưỡng doanh thu tập đoàn nào?
Theo ngưỡng của Nghị quyết 107/2023/QH15: tập đoàn đa quốc gia có doanh thu trong báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất 02 của 04 năm tài chính liền trước năm tính thuế. Đơn vị hợp thành tại Việt Nam của tập đoàn đạt ngưỡng này thuộc diện áp dụng thuế bổ sung; tập đoàn dưới ngưỡng thì đơn vị tại Việt Nam không thuộc diện QDMTT, bất kể mức ưu đãi đang hưởng.
Phần thuế bổ sung nộp tại Việt Nam hay tại nước của công ty mẹ, tránh đánh thuế hai lần thế nào?
Phần thuế bổ sung trên thu nhập tại Việt Nam nộp tại Việt Nam theo QDMTT — đây là cơ chế ưu tiên của nước sở tại trong kiến trúc GloBE: số thuế QDMTT đã nộp tại Việt Nam được tính giảm tương ứng khi xác định nghĩa vụ IIR tại nước của công ty mẹ trên cùng phần thu nhập, nên không bị đánh thuế bổ sung hai lần. Để cơ chế khấu trừ vận hành, tập đoàn phải dùng một bộ số liệu GloBE nhất quán cho cả kê khai tại Việt Nam và hồ sơ tại nước mẹ, kèm chứng từ đã nộp QDMTT tại Việt Nam.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
