Trả lời ngắn gọn: dù công ty Việt Nam không có văn phòng tại Đức, Luật chuỗi cung ứng Đức (LkSG) vẫn có thể chạm tới quý khách qua hợp đồng với khách hàng. Từ 01/01/2024, LkSG áp dụng cho doanh nghiệp có ít nhất 1.000 lao động tại Đức (từ 01/01/2023 là 3.000), buộc họ thực hiện thẩm định nhân quyền và môi trường trên toàn chuỗi cung ứng — và đẩy nghĩa vụ này xuống nhà cung cấp trực tiếp bằng điều khoản hợp đồng. Từ chối ký quy tắc ứng xử hay điều khoản audit của khách hàng đồng nghĩa mất đơn hàng.
LkSG bắt khách hàng Đức làm gì
LkSG (Luật về nghĩa vụ thẩm định của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, Quốc hội Đức thông qua 11/6/2021) đặt ra các nghĩa vụ thẩm định: hệ thống quản lý rủi ro, phân tích rủi ro định kỳ, biện pháp phòng ngừa trong hoạt động của chính doanh nghiệp và đối với nhà cung cấp trực tiếp, hành động khắc phục khi phát hiện vi phạm, thủ tục khiếu nại và lưu trữ hồ sơ. Nhà cung cấp gián tiếp bị cuốn vào khi có thông tin cụ thể, có căn cứ về vi phạm. Cơ quan giám sát là BAFA (Cục Liên bang về Kinh tế và Kiểm soát xuất khẩu); mức phạt tới 8 triệu EUR hoặc 2% doanh thu toàn cầu hằng năm với doanh nghiệp doanh thu trên 400 triệu EUR. Năm 2025, Đức bắt đầu nới luật — bỏ nghĩa vụ báo cáo hằng năm, giảm chế tài — để chuẩn bị thay thế bằng Chỉ thị thẩm định bền vững doanh nghiệp của EU (CSDDD, có hiệu lực 25/7/2024) khi chuyển hóa vào luật nội địa.
Áp lực đổ xuống nhà cung cấp Việt Nam bằng cách nào
Cơ chế là “thác hợp đồng”: khách hàng Đức thuộc diện LkSG thường yêu cầu nhà cung cấp ký quy tắc ứng xử nhà cung cấp, điền bảng tự đánh giá, chấp nhận audit (của họ hoặc bên thứ ba), thực hiện kế hoạch khắc phục đúng hạn và duy trì kênh khiếu nại cho người lao động. Các dấu hiệu rủi ro điển hình tại nhà máy Việt Nam: thu phí tuyển dụng của người lao động, giữ giấy tờ tùy thân, làm thêm giờ quá mức, khấu trừ lương tạo lệ thuộc và thiếu sót an toàn vệ sinh lao động. Nhà cung cấp trượt audit hiếm khi được cứu bằng giá rẻ — khắc phục thường là điều kiện giữ đơn hàng.
Chuẩn bị gì trước khi bảng câu hỏi tới
Nhà cung cấp vượt qua audit theo LkSG thường có sẵn bốn thứ: chính sách nhân quyền và môi trường bằng văn bản do lãnh đạo ký; sổ đăng ký rủi ro bao phủ chính cơ sở mình và các nhà cung cấp phụ then chốt; kiểm soát giờ làm việc, tiền lương và phí tuyển dụng có hồ sơ; cơ chế khiếu nại của người lao động hoạt động thực chất. Giữ hồ sơ lương, chấm công và tuyển dụng sẵn sàng cho audit ít nhất trong các kỳ khách hàng sẽ lấy mẫu. Nếu dùng môi giới lao động, phải chứng minh được người lao động có/không phải trả phí — phí tuyển dụng là một trong những lỗi audit phổ biến nhất.
CSRD: làn sóng yêu cầu dữ liệu tiếp theo
Ngoài LkSG, khách hàng Đức thuộc diện Chỉ thị báo cáo bền vững doanh nghiệp của EU (CSRD) ngày càng yêu cầu nhà cung cấp cung cấp dữ liệu phát thải, lao động và quản trị để đưa vào báo cáo bền vững của họ. Các yêu cầu này chưa có chế tài mạnh như LkSG, nhưng đang trở thành điều kiện thực tế trong đấu thầu. Xây dựng sẵn một hồ sơ dữ liệu cơ bản — tiêu thụ năng lượng, cơ cấu lao động, tỷ lệ tai nạn — rẻ hơn nhiều so với chạy đôn chạy đáo theo từng khách hàng.
Checklist
- Ban hành chính sách nhân quyền và môi trường do lãnh đạo ký.
- Lập sổ đăng ký rủi ro cho cơ sở mình và nhà cung cấp phụ then chốt; cập nhật định kỳ.
- Xác minh không thu phí tuyển dụng của người lao động; giữ hồ sơ lương, chấm công sẵn sàng audit.
- Thiết lập kênh khiếu nại của người lao động hoạt động thực chất và lưu hồ sơ xử lý.
- Chuẩn bị hồ sơ dữ liệu ESG cơ bản (năng lượng, lao động, an toàn) cho yêu cầu từ CSRD.
Câu hỏi thường gặp
LkSG có áp dụng trực tiếp cho nhà máy Việt Nam không?
Không — nghĩa vụ trực tiếp thuộc về doanh nghiệp có hiện diện và quy mô lao động đủ ngưỡng tại Đức. Nhưng luật được thiết kế để lan tỏa: khách hàng Đức phải áp nghĩa vụ thẩm định xuống quý khách bằng hợp đồng.
Có thể từ chối điều khoản audit của khách hàng không?
Về pháp lý thì được, về thương mại thường không — từ chối đồng nghĩa mất thầu. Thay vì từ chối, hãy đàm phán phạm vi, thời gian báo trước và bảo mật thông tin.
Lỗi audit phổ biến nhất ở Việt Nam là gì?
Thu phí tuyển dụng của người lao động, làm thêm giờ vượt giới hạn luật định, hồ sơ chấm công thiếu và tài liệu an toàn vệ sinh lao động yếu.
Nhà cung cấp phụ gián tiếp có bị soi không?
Có, khi khách hàng có thông tin cụ thể, có căn cứ về vi phạm sâu trong chuỗi. Hãy lập bản đồ ít nhất các nhà cung cấp phụ then chốt và thực tiễn lao động của họ.
LkSG có bị bãi bỏ không?
Không bãi bỏ: Đức nới lỏng năm 2025 (bỏ báo cáo hằng năm, giảm chế tài) và sẽ thay thế khi chuyển hóa CSDDD của EU. Yêu cầu thẩm định từ khách hàng không biến mất.
Cung ứng cho khách hàng Đức? FLAT Law Firm giúp nhà cung cấp Việt Nam chuẩn bị chính sách, hồ sơ audit và phương án đàm phán hợp đồng theo chuẩn LkSG — trước khi bảng câu hỏi tới.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng