Trách nhiệm cá nhân của người đại diện theo pháp luật khi giải thể công ty FDI

Ông là tổng giám đốc người Hàn Quốc của một công ty sản xuất ở Bình Dương. Công ty thua lỗ ba năm liền, hội đồng thành viên quyết định đóng cửa. Ông hỏi luật sư một câu rất thẳng: “Tôi ký giấy giải thể xong thì về nước được không? Nợ thuế của công ty có dính tới tôi không?”

Đây là câu hỏi chúng tôi nghe nhiều nhất từ những người đại diện theo pháp luật là người nước ngoài. Bài viết này trả lời đúng câu hỏi đó: khi giải thể công ty FDI, trách nhiệm nào dừng ở công ty, trách nhiệm nào “dính” tới cá nhân ông — và ông cần làm gì trước ngày ra sân bay.

Nguyên tắc nền: công ty chịu nợ, không phải cá nhân ông

Công ty là pháp nhân độc lập. Nợ thuế, nợ nhà cung cấp, nợ lương người lao động — tất cả là nghĩa vụ của công ty, trả bằng tài sản của công ty. Người đại diện theo pháp luật là cá nhân đại diện cho công ty thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của công ty (khoản 1 Điều 12 Luật Doanh nghiệp 2020). Ông ký hợp đồng, ký tờ khai thuế, ký hồ sơ giải thể — nhưng là ký nhân danh công ty, không phải nhân danh cá nhân mình.

Nói cách khác: công ty nợ 2 tỷ đồng tiền thuế không có nghĩa ông phải lấy 2 tỷ đồng trong tài khoản cá nhân ra trả. Pháp luật không bắt ông làm vậy.

Nhưng nguyên tắc này có ngoại lệ. Và khi giải thể, các ngoại lệ đó xuất hiện nhiều hơn lúc công ty còn hoạt động bình thường. Dưới đây là 5 “điểm chạm” mà trách nhiệm có thể dừng ở cá nhân ông.

1. Ký hồ sơ giải thể không trung thực: ông chịu trách nhiệm cá nhân

Luật Doanh nghiệp 2020 đặt ra ba yêu cầu bắt buộc đối với người đại diện theo pháp luật: thực hiện quyền và nghĩa vụ được giao một cách trung thực, cẩn trọng, tốt nhất nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp; trung thành với lợi ích của doanh nghiệp, không lạm dụng địa vị để tư lợi; và thông báo đầy đủ về xung đột lợi ích. Ai vi phạm thì chịu trách nhiệm cá nhân đối với thiệt hại gây ra cho doanh nghiệp (Điều 13; khoản 2 Điều 13 đã được sửa đổi theo khoản 4 Điều 1 Luật số 76/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2025).

Khi giải thể, yêu cầu này “nặng” hơn bình thường vì ông là người ký toàn bộ hồ sơ: báo cáo thanh lý, danh sách chủ nợ, phương án xử lý nợ, cam kết đã thanh toán hết nghĩa vụ. Điều 210 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định người quản lý doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của hồ sơ giải thể. Nếu hồ sơ có nội dung gian dối, giả mạo, những người này phải chịu trách nhiệm liên đới về các khoản nợ chưa thanh toán của doanh nghiệp.

Thực tế hay gặp: kế toán đưa số liệu “đã dọn sạch” nhưng thực ra còn nợ nhà cung cấp chưa lên sổ; hoặc tài sản đã bán thanh lý nhưng không ghi nhận đầy đủ. Ông ký vào hồ sơ mà không kiểm tra — chữ ký đó là của ông, trách nhiệm đó cũng là của ông. Quy tắc an toàn: chỉ ký khi số liệu đã được đối chiếu với sổ sách kế toán và xác nhận bởi người phụ trách tài chính; mọi cam kết “đã thanh toán hết” phải có chứng từ đi kèm.

2. Bị tạm hoãn xuất cảnh vì nợ thuế của công ty

Đây là rủi ro khiến nhiều người đại diện “vỡ kế hoạch” nhất: vé máy bay đã đặt, đến sân bay mới biết mình không được xuất cảnh.

Cơ chế hiện hành như sau. Theo điểm b khoản 1 Điều 28 Nghị định 252/2026/NĐ-CP (nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế 2025, có hiệu lực từ 01/7/2026), người đại diện theo pháp luật và chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp đang bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế, có số tiền thuế nợ từ 500 triệu đồng trở lên và đã quá thời hạn nộp từ 120 ngày trở lên, thuộc diện bị xem xét tạm hoãn xuất cảnh. Cùng điều này còn áp dụng với trường hợp doanh nghiệp bị ghi nhận không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký quá 120 ngày mà không khôi phục mã số thuế hoặc không chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Thẩm quyền ra thông báo thuộc về cơ quan quản lý thuế đang quản lý trực tiếp doanh nghiệp (khoản 2 Điều 28). Khi doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế, cơ quan thuế ban hành thông báo hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh (khoản 5 Điều 28).

Với người đại diện là người nước ngoài, còn một lớp quy định nữa. Điểm c khoản 1 Điều 28 Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam 2014 quy định người nước ngoài chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế có thể bị tạm hoãn xuất cảnh. Thời hạn tạm hoãn không quá 03 năm và có thể gia hạn (khoản 3 Điều 28). Người ra quyết định trong trường hợp này là thủ trưởng cơ quan quản lý thuế (khoản 2 Điều 29).

Lưu ý quan trọng: ông không bị tạm hoãn xuất cảnh chỉ vì “làm giám đốc”. Điều kiện kích hoạt luôn gắn với tình trạng nợ thuế cụ thể của doanh nghiệp — nợ đến ngưỡng, quá hạn đủ lâu, doanh nghiệp thuộc diện cưỡng chế. Vì vậy việc cần làm không phải là lo lắng, mà là biết chắc tình trạng thuế của công ty trước khi đặt vé: đề nghị cơ quan thuế xác nhận bằng văn bản về tình trạng hoàn thành nghĩa vụ thuế, hoặc ít nhất là bảng đối chiếu nợ thuế đến thời điểm hiện tại.

3. Về nước mà không ủy quyền: trách nhiệm không “đi theo” ông ra sân bay

Luật Doanh nghiệp 2020 bắt buộc: doanh nghiệp phải luôn có ít nhất một người đại diện theo pháp luật cư trú tại Việt Nam. Khi chỉ còn một người như vậy mà người đó xuất cảnh, thì phải ủy quyền bằng văn bản cho một cá nhân khác đang cư trú tại Việt Nam để thực hiện quyền và nghĩa vụ của người đại diện. Và điểm mấu chốt: người ủy quyền vẫn phải chịu trách nhiệm về việc thực hiện quyền và nghĩa vụ đã ủy quyền (khoản 3 Điều 12).

Nhiều người hiểu sai chỗ này. Họ nghĩ: “Tôi đã ủy quyền cho anh A ở lại lo, từ nay việc gì cũng là của anh A.” Không phải. Pháp luật nói rõ trách nhiệm vẫn gắn với ông đối với những việc đã ủy quyền. Ủy quyền đúng cách giúp công ty không rơi vào tình trạng “không có người đại diện” — nhưng không phải là cách để ông phủi tay.

Hệ quả thực tế: nếu ông về nước khi công ty còn đang dở dang thủ tục giải thể, mọi văn bản cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh gửi đến — ông vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng về mặt pháp lý. Giải pháp đúng không phải là “ủy quyền rồi quên”, mà là ủy quyền cho người đủ năng lực, theo dõi tiến độ định kỳ, và chỉ coi như xong khi đã cầm được văn bản xác nhận hoàn tất của từng cơ quan.

4. Trách nhiệm hình sự: không tự động chỉ vì ông giữ chức danh

Cần nói rõ điều này vì nhiều người lo sợ quá mức: giữ chức danh người đại diện theo pháp luật không tự động biến ông thành bị can khi công ty có sai phạm. Trách nhiệm hình sự chỉ phát sinh khi có đủ ba yếu tố: hành vi vi phạm cụ thể do chính ông thực hiện hoặc chỉ đạo, yếu tố lỗi, và hành vi đó cấu thành một tội phạm được Bộ luật Hình sự quy định.

Ví dụ thường được nhắc đến là tội trốn thuế (Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017): áp dụng khi có hành vi gian dối cụ thể như lập hai sổ sách, xuất hóa đơn khống, che giấu doanh thu — với ngưỡng định lượng từ 100 triệu đồng tiền thuế trốn và khung hình phạt cao nhất đến 7 năm tù. Một công ty thua lỗ thật, nộp thuế đầy đủ theo khả năng, giải thể đúng trình tự thì không có “hành vi” nào để cấu thành tội phạm cả.

Ngược lại, những việc như chỉ đạo kế toán “làm đẹp” số liệu để qua mặt cơ quan thuế trong quá trình quyết toán giải thể, tẩu tán tài sản công ty trước khi thanh toán nợ — đó là hành vi của cá nhân ông, và ông phải chịu trách nhiệm về chính hành vi đó. Ranh giới rất rõ: công ty nợ thuế là chuyện của công ty; ông gian dối để trốn nghĩa vụ đó là chuyện của ông.

5. Bảo lãnh cá nhân: tờ giấy nhiều người quên mình đã ký

Một điểm chạm cuối cùng, ít người để ý: khi công ty vay vốn ngân hàng hoặc ký hợp đồng lớn, ngân hàng và đối tác đôi khi yêu cầu chính người đại diện ký bảo lãnh cá nhân cho nghĩa vụ của công ty. Nếu ông từng ký một văn bản như vậy — dù là từ nhiều năm trước, dù lúc ký nghĩ “chỉ là thủ tục” — thì khi công ty không trả được nợ, chủ nợ có quyền đòi thẳng vào tài sản cá nhân của ông theo đúng cam kết bảo lãnh đó.

Trước khi giải thể, hãy lục lại toàn bộ hồ sơ tín dụng và các hợp đồng lớn của công ty, kiểm tra xem ông (hoặc bất kỳ cá nhân nào trong ban điều hành) có từng ký bảo lãnh, cam kết trả nợ thay, hay thư hỗ trợ có nội dung ràng buộc cá nhân hay không. Đây là việc rà soát đơn giản nhưng nhiều người bỏ qua cho đến khi chủ nợ gõ cửa.

Checklist: 7 việc cần xong trước khi ông rời Việt Nam

Chốt tình trạng thuế bằng văn bản. Đề nghị cơ quan thuế xác nhận tình trạng hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế, hoặc bảng đối chiếu số thuế còn nợ đến thời điểm hiện tại. Đừng dựa vào lời nói miệng của kế toán.
Kiểm tra nguy cơ tạm hoãn xuất cảnh. Đối chiếu số nợ thuế với ngưỡng 500 triệu đồng và thời gian quá hạn từ 120 ngày trở lên (Điều 28 Nghị định 252/2026/NĐ-CP). Nếu công ty đang bị cưỡng chế, xử lý dứt điểm trước khi đặt vé.
Ủy quyền bằng văn bản cho người cư trú tại Việt Nam nếu ông xuất cảnh trong khi thủ tục giải thể chưa xong (khoản 3 Điều 12 Luật Doanh nghiệp 2020) — và theo dõi tiến độ định kỳ, vì trách nhiệm vẫn gắn với ông.
Chỉ ký hồ sơ giải thể khi số liệu đã được xác minh. Mọi cam kết “đã thanh toán hết nợ” phải có chứng từ đối chiếu; đừng ký theo bản thảo kế toán đưa mà chưa đọc.
Bàn giao và thu hồi công cụ pháp lý: con dấu, chữ ký số, tài khoản ngân hàng, quyền truy cập hệ thống khai thuế. Trên thực tế đã ghi nhận trường hợp kẻ gian dùng chữ ký số của công ty “treo” để xuất hóa đơn khống — đây là rủi ro cần chủ động phòng ngừa, không nên xem nhẹ.
Rà soát bảo lãnh cá nhân trong hồ sơ tín dụng và các hợp đồng lớn đã ký nhân danh công ty.
Lưu trữ đầy đủ hồ sơ giải thể, quyết toán thuế, chứng từ thanh toán nợ — cả bản cứng và bản mềm, ở nơi ông truy cập được dù đã về nước.

Khi nào ông nhất định cần luật sư

Công ty có nợ thuế lớn, đang bị cưỡng chế, hoặc ông đã nhận được thông báo liên quan đến tạm hoãn xuất cảnh.
Có tranh chấp với cổ đông/thành viên khác về phương án giải thể, định giá tài sản, phân chia phần còn lại.
Ông từng ký bảo lãnh cá nhân hoặc không chắc mình có từng ký hay không.
Công ty có dấu hiệu bị điều tra về thuế, hóa đơn, hoặc có đơn tố cáo từ người lao động, đối tác.

Giải thể công ty FDI là một quy trình nhiều bước, trong đó trách nhiệm của người đại diện theo pháp luật không kết thúc ở chữ ký cuối cùng — nó kết thúc khi mọi nghĩa vụ đã được xử lý xong và có văn bản xác nhận của cơ quan nhà nước. Tìm hiểu toàn bộ quy trình giải thể doanh nghiệp FDI, quy trình chấm dứt dự án đầu tư, và những rủi ro khi bỏ mặc công ty không hoạt động. Checklist 12 bước đầy đủ tại đây.

Ông đang là người đại diện theo pháp luật và chuẩn bị giải thể công ty? Đừng để một chữ ký thiếu kiểm tra hay một khoản nợ thuế chưa rõ trở thành vấn đề cá nhân của ông nhiều năm sau. FLAT LAW FIRM rà soát toàn diện trách nhiệm của người đại diện trước giải thể: tình trạng thuế, hồ sơ pháp lý, bảo lãnh cá nhân, và phương án ủy quyền khi ông rời Việt Nam.

Điền form ngắn dưới đây — 0988424851 — 0988424851 — 0988424851. Tư vấn 30 phút đầu MIỄN PHÍ — FLAT phản hồi trong 4 giờ làm việc.