Tình huống: công ty đã quá hạn trả nợ 7 tháng, tài khoản gần như trống, nhưng giám đốc vẫn ký thêm hợp đồng mới và trả lương đều — «cứ cầm cự, biết đâu qua được». Dưới Luật Phục hồi, phá sản 142/2025/QH15, trạng thái này không còn là chuyện riêng của công ty: người đại diện theo pháp luật mang một nghĩa vụ pháp lý cụ thể — nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản — và việc phớt lờ nó tạo ra trách nhiệm cá nhân thật.
Khi nào doanh nghiệp bị coi là mất khả năng thanh toán?
Ngưỡng định lượng của Luật Phục hồi, phá sản 142/2025/QH15: doanh nghiệp mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày đến hạn. Đây là thay đổi đáng chú ý so với luật cũ (ngưỡng 3 tháng) và là mốc mà mọi giám đốc phải tự theo dõi: một khoản nợ đến hạn quá 6 tháng không trả được không còn là «chậm thanh toán thông thường» — nó là trạng thái pháp lý kích hoạt nghĩa vụ nộp đơn và quyền của chủ nợ được yêu cầu mở thủ tục.
Dấu hiệu thực tế đi kèm thường rõ ràng trước mốc 6 tháng: bị nhiều chủ nợ khởi kiện cùng lúc, tài khoản bị phong tỏa, nợ thuế và nợ bảo hiểm xã hội kéo dài, nhà cung cấp đồng loạt chuyển sang yêu cầu trả trước. Ban điều hành có trách nhiệm ghi nhận các dấu hiệu này bằng văn bản (biên bản họp, báo cáo tài chính) — hồ sơ đó sau này là chứng cứ về thời điểm «đã biết hoặc phải biết» tình trạng mất khả năng thanh toán.
Nghĩa vụ nộp đơn và cái giá của việc không nộp
Khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, người đại diện theo pháp luật có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản — đây là nguyên tắc xuyên suốt của pháp luật phá sản Việt Nam, được duy trì trong Luật 142/2025. Không nộp đơn, nộp chậm trong khi tài sản tiếp tục bị bào mòn, thiệt hại của chủ nợ tăng lên tương ứng với thời gian chậm trễ — và phần thiệt hại tăng thêm đó là cơ sở để chủ nợ yêu cầu người quản lý chịu trách nhiệm bồi thường cá nhân.
Nghiêm trọng hơn là hành vi trong «vùng xám» chờ đợi: ký giao dịch chuyển tài sản cho người liên quan, trả nợ chọn lọc cho chủ nợ thân thiết, hoặc thế chấp nốt tài sản cho khoản nợ cũ không bảo đảm. Tất cả đều rơi vào danh mục giao dịch bị coi là vô hiệu tại Điều 49 Luật 142/2025 (cửa sổ 06 tháng, 18 tháng với người liên quan) — tài sản bị thu hồi, và người ký đối mặt truy vấn về trách nhiệm quản lý. Tiếp tục nhận đơn hàng mới, nhận tiền ứng trước của khách hàng mới trong khi biết chắc không thể thực hiện còn đẩy rủi ro sang vùng hình sự tùy hành vi cụ thể.
Giám đốc nên làm gì khi chạm ngưỡng?
- Đánh giá trung thực bằng văn bản: lập bảng cân đối nợ đến hạn — nợ quá 6 tháng là bao nhiêu, tài sản thanh khoản còn gì — và họp ban điều hành ghi biên bản về tình trạng mất khả năng thanh toán;
- Đóng băng giao dịch bất thường: dừng mọi chuyển nhượng tài sản ngoài hoạt động thường ngày, dừng trả nợ chọn lọc; mọi khoản chi từ thời điểm này phải có căn cứ kinh doanh rõ ràng và chứng cứ giá thị trường;
- Chọn đúng thủ tục: nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phục hồi, phá sản để được cơ chế bảo vệ của tòa án và quản tài viên, hoặc đàm phán cơ cấu nợ với chủ nợ lớn trước khi chạm ngưỡng 6 tháng nếu còn cửa phục hồi thật;
- Tách bạch tài sản cá nhân: thành viên chưa góp đủ vốn điều lệ phải đối mặt nghĩa vụ góp đủ khi doanh nghiệp phá sản; tài sản cá nhân đã trộn lẫn với tài sản công ty là điểm yếu cần luật sư rà soát ngay.
Câu hỏi thường gặp
Giám đốc có bắt buộc phải nộp đơn phá sản khi công ty mất khả năng thanh toán không?
Có. Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản theo pháp luật phá sản hiện hành (Luật 142/2025/QH15). Ngưỡng mất khả năng thanh toán là không trả được khoản nợ trong 06 tháng kể từ ngày đến hạn.
Không nộp đơn phá sản thì giám đốc bị gì?
Thiệt hại của chủ nợ tăng lên do việc chậm nộp đơn là cơ sở truy trách nhiệm bồi thường cá nhân đối với người quản lý. Ngoài ra, các giao dịch tẩu tán hoặc ưu ái thực hiện trong giai đoạn này bị tuyên vô hiệu theo Điều 49 Luật 142/2025 và tài sản bị thu hồi.
Công ty mất khả năng thanh toán mà vẫn ký hợp đồng, nhận tiền khách hàng mới được không?
Rất rủi ro. Nhận ứng trước trong khi biết không thể thực hiện nghĩa vụ có thể bị xem xét ở cả mặt dân sự lẫn hình sự tùy hành vi. Về dân sự, giao dịch trong cửa sổ 06/18 tháng trước mở thủ tục thuộc diện rà soát vô hiệu theo Điều 49 Luật 142/2025.
Giám đốc có phải lấy tiền túi trả nợ công ty không?
Nguyên tắc là không — trách nhiệm hữu hạn bảo vệ tài sản cá nhân, trừ các trường hợp luật định: chưa góp đủ vốn điều lệ (phải góp đủ trong phá sản), gây thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ quản lý (như không nộp đơn đúng hạn, ký giao dịch tẩu tán), hoặc bảo lãnh cá nhân cho khoản vay của công ty.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng