Trả lời ngắn: Nguyên tắc vàng là thỏa thuận của các bên quyết định: điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng logistics được ưu tiên. Đa số vụ việc phải đi tìm “giải quyết ở đâu” đều vì điều khoản này viết ẩu hoặc bỏ trống. Khi không có thỏa thuận hợp lệ, có thể khởi kiện tại Tòa án Việt Nam theo thẩm quyền chung (Điều 469 BLTTDS 2015) hoặc thỏa thuận đưa ra trọng tài sau khi tranh chấp phát sinh (khoản 1 Điều 5 Luật Trọng tài thương mại 2010). Lưu ý quan trọng: hợp đồng vận chuyển không thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam (Điều 470 BLTTDS 2015 không bao gồm hợp đồng vận chuyển) — các bên được thỏa thuận chọn trọng tài hoặc tòa án nước ngoài.
1. Nguyên tắc vàng: thỏa thuận của các bên quyết định
Trước khi tranh cãi về tòa án hay trọng tài, hãy mở hợp đồng logistics ra đọc điều khoản giải quyết tranh chấp. Điều khoản này — chọn tòa án nước nào, hay chọn trọng tài nào — được pháp luật tôn trọng trước tiên (Điều 11 Luật Thương mại 2005 về tự do thỏa thuận). Vì vậy bài toán thực tế không phải “luật buộc đi đâu” mà là điều khoản của bạn viết có đủ rõ để thực thi không. Điều khoản mập mờ kiểu “trọng tài quốc tế” mà không ghi rõ tổ chức trọng tài, địa điểm (seat), luật áp dụng và ngôn ngữ là nguồn gốc của phần lớn tranh cãi về thẩm quyền.
2. Vận chuyển đường biển quốc tế
Theo quy định về giải quyết tranh chấp hàng hải (Chương XIX Bộ luật Hàng hải 2015, số 95/2015/QH13 — đối chiếu số điều cụ thể trên VBHN 52/VBHN-VPQH): hợp đồng vận chuyển biển có yếu tố nước ngoài thì các bên được thỏa thuận đưa tranh chấp ra trọng tài hoặc tòa án nước ngoài. Trường hợp các bên đều là tổ chức, cá nhân nước ngoài và thỏa thuận bằng văn bản chọn trọng tài Việt Nam, trọng tài Việt Nam có thẩm quyền ngay cả khi tranh chấp xảy ra ngoài lãnh thổ Việt Nam. Tranh chấp cũng có thể giải quyết tại Tòa án Việt Nam nếu quan hệ được xác lập theo pháp luật Việt Nam hoặc tài sản liên quan tại Việt Nam.
3. Vận chuyển hàng không quốc tế: nguyên đơn được chọn tòa
Việt Nam là thành viên Công ước Montreal 1999 (hiệu lực với Việt Nam từ 26/11/2018). Điều 28 Công ước cho nguyên đơn quyền lựa chọn tòa án khi vận chuyển quốc tế theo định nghĩa của Công ước: tòa án nơi người vận chuyển có trụ sở chính, nơi có cơ sở kinh doanh nơi hợp đồng được ký kết, hoặc tòa án nơi đến. Đây là lợi thế thủ tục đáng kể cho bên khởi kiện trong tranh chấp hàng không.
4. Không có thỏa thuận: còn những cửa nào?
- Tòa án Việt Nam: khởi kiện theo thẩm quyền chung đối với vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài (Điều 469 BLTTDS 2015) hoặc thẩm quyền riêng biệt (Điều 470 — nhưng như đã nhấn mạnh, không bao gồm hợp đồng vận chuyển).
- Thỏa thuận trọng tài sau tranh chấp: khoản 1 Điều 5 Luật Trọng tài thương mại 2010 cho phép các bên thỏa thuận đưa tranh chấp ra trọng tài ngay cả sau khi tranh chấp đã phát sinh — cửa thoát khi hợp đồng ban đầu bỏ trống điều khoản.
- Tòa án từ chối thụ lý nếu đã có thỏa thuận trọng tài hợp lệ hoặc vụ việc đã được giải quyết ở nước ngoài (Điều 472 BLTTDS).
5. Phân biệt vai trò: carrier hay forwarder?
Xác định đúng tư cách của đối tác quyết định chế độ trách nhiệm áp dụng. Người vận chuyển (carrier) chịu trách nhiệm theo chế độ vận chuyển của phương thức tương ứng. Người giao nhận (forwarder) hành động với tư cách đại lý chỉ chịu trách nhiệm về lỗi của mình trong phạm vi ủy quyền — nhưng nếu forwarder ký hợp đồng với tư cách người vận chuyển (contracting carrier) thì chịu trách nhiệm như người vận chuyển. Tranh chấp thực tế (ví dụ: hàng hư hỏng chặng quốc tế, hợp đồng ký với forwarder Singapore) thường bắt đầu từ việc xác định sai vai trò này.
6. Chọn trọng tài ở đâu, luật nào áp dụng?
Thực tiễn thường chọn: VIAC (trong nước, chi phí hợp lý), SIAC, HKIAC, ICC (trung lập, kinh nghiệm tranh chấp phức hợp), LMAA (chuyên sâu hàng hải). Về luật áp dụng: theo thỏa thuận của các bên; nếu không thỏa thuận, hội đồng trọng tài quyết định luật phù hợp nhất (khoản 2 Điều 14 Luật Trọng tài thương mại 2010) và được áp dụng tập quán quốc tế nếu không trái nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Bản án của tòa án nước ngoài chỉ được công nhận tại Việt Nam khi có điều ước quốc tế hoặc trên nguyên tắc có đi có lại — khó hơn trọng tài nhiều, nên thực tiễn ưu tiên trọng tài.
7. Thi hành phán quyết nước ngoài tại Việt Nam
Phán quyết trọng tài nước ngoài được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam theo Công ước New York 1958 (Việt Nam gia nhập theo Quyết định 453/QĐ-CTN ngày 28/7/1995, với 3 bảo lưu: chỉ áp dụng với nước thành viên trên nguyên tắc có đi có lại; chỉ quan hệ pháp luật thương mại; giải thích theo Hiến pháp và pháp luật Việt Nam) kết hợp BLTTDS 2015 (Điều 424, 451, 452, 459). Thời hạn yêu cầu công nhận là 03 năm. Phán quyết trọng tài trong nước là chung thẩm, thi hành qua cơ quan thi hành án dân sự (Luật Thi hành án dân sự 106/2025/QH15).
8. Checklist soạn điều khoản giải quyết tranh chấp
Để không phải đi tìm “giải quyết ở đâu” khi tranh chấp đã nổ ra, điều khoản trong hợp đồng logistics cần ghi rõ: trung tâm trọng tài + bộ quy tắc tố tụng + địa điểm trọng tài (seat) + luật áp dụng + ngôn ngữ, và cân nhắc khả năng thi hành (phán quyết có thi hành được ở nơi tài sản của đối tác không — Công ước New York là điểm tựa). Tránh mọi cách diễn đạt mập mờ.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng logistics không có điều khoản trọng tài, có đưa ra trọng tài được không? Được — các bên có thể thỏa thuận trọng tài sau khi tranh chấp phát sinh (khoản 1 Điều 5 Luật Trọng tài thương mại 2010).
Tranh chấp vận chuyển quốc tế có bắt buộc giải quyết tại Tòa án Việt Nam không? Không. Điều 470 BLTTDS không bao gồm hợp đồng vận chuyển trong thẩm quyền riêng biệt — các bên được chọn trọng tài hoặc tòa án nước ngoài.
Phán quyết trọng tài Singapore có thi hành được tại Việt Nam không? Được, qua thủ tục công nhận theo Công ước New York và BLTTDS, trong thời hạn 03 năm.
Doanh nghiệp đang vướng tranh chấp logistics quốc tế, điều khoản giải quyết tranh chấp mập mờ hoặc cần thi hành phán quyết nước ngoài tại Việt Nam? Liên hệ qua trang Liên hệ của FLAT Law Firm để được hỗ trợ.
Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý.
Nội dung pháp lý của bài viết do AI Legal Council của FLAT soát xét và trình chủ sở hữu phê duyệt trước khi công bố; đây không phải ý kiến của luật sư người thật và không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.
