Không đóng BHXH cho lao động nước ngoài hiếm khi là quyết định công khai — nó thường bắt đầu bằng việc để quý sau tính rồi kéo dài nhiều năm. Khi bị phát hiện, doanh nghiệp đối mặt đồng thời ba tầng: truy thu toàn bộ số chưa đóng, tiền chậm đóng tính theo ngày, và ở mức nghiêm trọng là trách nhiệm hình sự.
Tầng một và hai: truy thu và xử phạt hành chính
Cơ quan bảo hiểm xã hội có quyền truy thu toàn bộ số tiền BHXH, BHYT chưa đóng hoặc đóng không đủ cho lao động nước ngoài, kèm tiền chậm đóng tính theo ngày trên số tiền và thời gian chậm. Song song, hành vi không đóng hoặc đóng không đủ cho người lao động bị xử phạt hành chính trong lĩnh vực lao động và bảo hiểm xã hội theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP (thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP từ ngày 10/09/2026), với mức phạt leo thang theo số lao động bị ảnh hưởng và biện pháp buộc nộp đủ số tiền chưa đóng cùng khoản lãi phát sinh. Đáng chú ý là khoản nợ này không biến mất khi chuyên gia đã về nước — nghĩa vụ thuộc về doanh nghiệp và vẫn bị truy thu khi thanh tra.
Tầng ba: khi nào thành tội trốn đóng bảo hiểm
Điều 216 Bộ luật Hình sự quy định tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động: gian dối hoặc thủ đoạn khác để không đóng hoặc đóng không đầy đủ, với quy mô từ mười người lao động trở lên hoặc số tiền trốn đóng chạm ngưỡng luật định, sau khi đã bị xử phạt hành chính về hành vi này. Với doanh nghiệp FDI, rủi ro hình sự thường không đến từ một kỳ sót đóng mà từ mô hình hệ thống: tách lương thành phụ cấp để hạ căn cứ đóng, đăng ký thiếu người, hoặc duy trì hai sổ sách — những dấu hiệu cho thấy yếu tố gian dối thay vì nhầm lẫn hành chính.
Khắc phục trước khi cơ quan nhà nước gõ cửa
- Tự rà soát toàn bộ nhân sự nước ngoài theo ba nguồn đối chiếu — hợp đồng lao động, bảng lương, tờ khai BHXH — để lượng hóa số chưa đóng trước khi bị thanh tra.
- Khai bổ sung và nộp truy thu tự nguyện: việc tự khắc phục trước khi có quyết định kiểm tra là tình tiết giảm nhẹ quan trọng ở cả tầng hành chính và hình sự.
- Sửa cấu trúc lương về đúng bản chất (gộp các khoản phụ cấp cố định vào căn cứ đóng theo quy định) để chặn phát sinh vi phạm mới.
Câu hỏi thường gặp
Không đóng BHXH cho LĐNN bị phạt?
Có. Doanh nghiệp bị truy thu toàn bộ số chưa đóng kèm tiền chậm đóng, đồng thời bị phạt hành chính theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP với mức phạt theo số lao động bị vi phạm và buộc nộp đủ phần còn thiếu cùng lãi phát sinh.
Truy thu?
Truy thu áp dụng cho toàn bộ giai đoạn chưa đóng hoặc đóng thiếu, kèm tiền chậm đóng tính theo ngày ở mức 0,03% mỗi ngày theo cơ chế của Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024; nghĩa vụ này không chấm dứt khi người lao động đã rời Việt Nam.
Hình sự?
Có thể. Điều 216 Bộ luật Hình sự xử lý tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN khi có yếu tố gian dối, quy mô từ mười người lao động hoặc số tiền chạm ngưỡng luật định và đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi tương tự.
Khắc phục?
Tự rà soát, khai bổ sung và nộp đủ số truy thu trước khi bị kiểm tra là hướng khắc phục hiệu quả nhất; đồng thời chuẩn hóa căn cứ đóng từ kỳ lương hiện tại để không phát sinh thêm vi phạm trong lúc xử lý phần quá khứ.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng