Xi măng không đủ mác, thép không đúng chủng loại, gạch nung non — vật liệu kém chất lượng lọt vào công trình không chỉ gây chậm tiến độ mà còn đe dọa an toàn cả công trình. Khi phát hiện, chủ đầu tư và nhà thầu có trong tay một bộ công cụ pháp lý đầy đủ để buộc nhà cung cấp đổi trả, phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.
1. Phát hiện và lập bằng chứng: nhanh là thắng
Ngay khi nghi ngờ, dừng sử dụng lô hàng, cách ly và niêm phong mẫu; mời đơn vị giám định độc lập kiểm tra chất lượng theo tiêu chuẩn, quy chuẩn đã thỏa thuận trong hợp đồng; lập biên bản hiện trường có chữ ký của các bên (mời nhà cung cấp cùng chứng kiến — nếu họ từ chối, ghi rõ vào biên bản). Mọi bước chậm trễ đều có thể bị nhà cung cấp lập luận "hàng hóa đã bị đánh tráo" hoặc "hư hỏng do bảo quản".
2. Các quyền của bên mua theo pháp luật
Theo BLDS 2015 về hợp đồng mua bán tài sản và Luật Thương mại 2005, bên mua có quyền yêu cầu: đổi hàng kém chất lượng lấy hàng đúng chất lượng; giảm giá tương ứng nếu chấp nhận dùng; hủy bỏ hợp đồng với lô hàng vi phạm; phạt vi phạm theo mức thỏa thuận trong hợp đồng; và bồi thường thiệt hại — gồm chi phí tháo dỡ phần đã thi công bằng vật liệu kém, chi phí mua vật liệu thay thế chênh lệch, thiệt hại do chậm tiến độ, và trong trường hợp xấu nhất là chi phí khắc phục sự cố công trình. Điều kiện tiên quyết: hợp đồng phải quy định tiêu chuẩn chất lượng rõ ràng (mác, TCVN, chứng chỉ CO/CQ).
3. Khi nhà cung cấp không hợp tác
Gửi văn bản khiếu nại chính thức nêu rõ vi phạm, yêu cầu và thời hạn giải quyết; nếu không đáp ứng, đưa tranh chấp ra trọng tài hoặc Tòa án theo thỏa thuận hợp đồng. Song song, nếu vật liệu kém chất lượng đã gây mất an toàn công trình, phải báo ngay cho cơ quan quản lý xây dựng và dừng thi công phần việc liên quan — tiếp tục thi công khi biết vật liệu kém là tự biến mình thành bên có lỗi. Trường hợp nhà cung cấp cố ý gian lận (làm giả CO/CQ, trà trộn hàng kém), có thể tố giác hành vi lừa dối khách hàng hoặc sản xuất, buôn bán hàng giả để xem xét trách nhiệm hình sự.
4. Phòng ngừa: kiểm soát đầu vào chặt chẽ
Hợp đồng mua vật liệu phải ghi rõ tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu CO/CQ từng lô hàng; quy định quyền kiểm tra, thí nghiệm trước khi nhận hàng và từ chối nhận hàng không đạt; với vật liệu quan trọng (thép, xi măng, bê tông), thí nghiệm độc lập định kỳ thay vì tin hoàn toàn vào giấy tờ của nhà cung cấp. Chi phí thí nghiệm luôn rẻ hơn chi phí đập bỏ làm lại.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.
Câu hỏi thường gặp
Đã đưa vật liệu kém vào thi công một phần thì xử lý thế nào?
Dừng ngay phần việc liên quan, giám định mức độ ảnh hưởng; phần đã thi công bằng vật liệu kém phải tháo dỡ làm lại — chi phí này đòi nhà cung cấp bồi thường.
Nhà cung cấp nói hàng kém do bên mua bảo quản sai thì sao?
Bên nào đưa ra lập luận thì bên đó phải chứng minh: giám định sẽ xác định nguyên nhân (bản chất hàng hóa hay bảo quản); vì vậy việc cách ly, niêm phong mẫu ngay từ đầu là then chốt.
Có được phạt vi phạm và đòi bồi thường cùng lúc không?
Được. Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại là hai chế tài độc lập theo Luật Thương mại 2005 và BLDS 2015, có thể áp dụng đồng thời nếu hợp đồng không loại trừ.
Thời hiệu khiếu nại, khởi kiện là bao lâu?
Khiếu nại theo thời hạn hợp đồng (thường rất ngắn, cần hành động ngay); khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại trong 03 năm theo Điều 429 BLDS 2015.