Trả lương công nhân qua ví điện tử hợp pháp và đang lan nhanh ở các khu công nghiệp, nhưng mô hình chỉ đứng vững khi có một ngân hàng đứng sau chiếc ví: ví điện tử theo Nghị định 52/2024/NĐ-CP bắt buộc liên kết với tài khoản thanh toán của chính người lao động và tiền lương nằm trong tài khoản bảo đảm tại ngân hàng. Doanh nghiệp ép công nhân nhận lương qua một ví cố định, hoặc chọn mô hình ví không liên kết tài khoản, đều đang đi ra ngoài khung hợp pháp này.
Tính hợp pháp: lương qua ví là lương qua tài khoản, cần thỏa thuận
Bộ luật Lao động 2019, Điều 96 quy định lương được trả trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn cho người lao động; trường hợp trả lương qua tài khoản ngân hàng thì các bên thỏa thuận và người sử dụng lao động trả các loại phí liên quan đến việc mở tài khoản và phí chuyển tiền. Ví điện tử tại Việt Nam được thiết kế gắn với tài khoản: theo Nghị định 52/2024/NĐ-CP, ví điện tử phải liên kết với tài khoản thanh toán hoặc thẻ ghi nợ của chính khách hàng. Vì vậy, trả lương ‘qua ví’ về bản chất là trả vào hệ thống tài khoản — ví — của người lao động, hợp pháp khi có thỏa thuận với người lao động về hình thức trả lương này trong hợp đồng lao động hoặc thỏa thuận trả lương.
Giới hạn cần nhớ là tính tự nguyện: doanh nghiệp không được đơn phương ép toàn bộ công nhân mở ví tại một tổ chức trung gian thanh toán do doanh nghiệp chỉ định như điều kiện nhận lương. Mô hình vận hành chuẩn là bộ ba ngân hàng — fintech — doanh nghiệp: ngân hàng là nơi mở tài khoản và giữ tài khoản bảo đảm, tổ chức trung gian thanh toán vận hành ví và giao diện, doanh nghiệp chuyển bảng lương qua ngân hàng để ghi có đồng loạt. Hạn mức giao dịch ví cá nhân 100 triệu đồng/tháng tại một tổ chức trung gian (Điều 26 Thông tư 40/2024/TT-NHNN) cao hơn nhiều lần lương tháng của công nhân, nhưng doanh nghiệp vẫn nên tính tổng giao dịch trong tháng của người lao động khi thiết kế mô hình.
Công nhân không có tài khoản ngân hàng thì nhận lương thế nào
Đây là nút thắt thực tế nhất ở khu công nghiệp, và câu trả lời phải thẳng: ví điện tử không thể mở độc lập hoàn toàn không có tài khoản, vì pháp luật yêu cầu ví liên kết tài khoản thanh toán hoặc thẻ ghi nợ của chính chủ ví. Công nhân chưa có tài khoản cần được hỗ trợ mở tài khoản thanh toán tại ngân hàng đối tác — hiện phần lớn ngân hàng cho mở tài khoản từ xa bằng định danh điện tử (eKYC) trên điện thoại, thường miễn phí mở và duy trì — sau đó liên kết ví với tài khoản đó để nhận lương và rút tiền.
Trong giai đoạn chuyển đổi, doanh nghiệp nên duy trì song song kênh tiền mặt cho nhóm công nhân chưa kịp mở tài khoản, và ghi rõ lộ trình trong thỏa thuận với tập thể người lao động. Buộc công nhân chưa có tài khoản phải nhận lương qua ví của người khác, qua tài khoản tập trung của doanh nghiệp hoặc qua điểm đại lý không đứng tên mình là các biến tướng làm mất tính ‘trả trực tiếp cho người lao động’ mà Điều 96 Bộ luật Lao động bảo vệ.
Phí rút tiền và độ an toàn của tiền lương trong ví
Về phí, Bộ luật Lao động đặt chi phí của kênh trả lương qua tài khoản lên người sử dụng lao động đối với phí mở tài khoản và phí chuyển tiền lương. Phí rút tiền mặt từ ví về tài khoản hoặc rút tại điểm đại lý thuộc biểu phí của tổ chức trung gian thanh toán; doanh nghiệp triển khai mô hình trả lương qua ví nên đàm phán gói doanh nghiệp trong đó chi phí rút lương của công nhân được doanh nghiệp hoặc đối tác fintech chịu theo thỏa thuận, và công bố minh bạch cho người lao động trước khi áp dụng — để công nhân phải tự trả phí rút chính đồng lương của mình là điểm trừ lớn nhất khiến mô hình bị phản ứng tại nhà máy.
Về an toàn, tiền trong ví của toàn bộ khách hàng được bảo toàn bằng cơ chế tài khoản bảo đảm: tổ chức trung gian thanh toán phải duy trì tổng số dư trên các tài khoản bảo đảm thanh toán mở tại ngân hàng không thấp hơn tổng số dư tất cả ví đã phát hành cho khách hàng (Nghị định 52/2024/NĐ-CP). Nói cách khác, tiền lương trong ví không nằm trong tài sản riêng của công ty fintech và không bị dùng vào việc khác. Rủi ro còn lại thuộc lớp vận hành cá nhân — mất điện thoại, lộ mã PIN, bị lừa đảo chiếm quyền tài khoản — được xử lý bằng định danh nhiều lớp, xác thực OTP và quy trình khóa ví, tra soát của tổ chức cung ứng dịch vụ.
Câu hỏi thường gặp
Trả lương công nhân qua ví điện tử có hợp pháp?
Hợp pháp, với điều kiện có thỏa thuận với người lao động. Điều 96 Bộ luật Lao động 2019 cho phép trả lương qua tài khoản theo thỏa thuận, và ví điện tử theo Nghị định 52/2024/NĐ-CP phải liên kết với tài khoản thanh toán/thẻ ghi nợ của chính người lao động nên trả lương qua ví về bản chất là trả qua hệ thống tài khoản của người lao động. Doanh nghiệp không được ép công nhân mở ví tại một tổ chức cố định như điều kiện nhận lương.
Công nhân không có tài khoản ngân hàng thì nhận lương thế nào?
Ví không mở độc lập được nếu không có tài khoản: pháp luật yêu cầu ví liên kết tài khoản thanh toán hoặc thẻ ghi nợ của chính chủ. Công nhân cần được hỗ trợ mở tài khoản tại ngân hàng đối tác (mở từ xa bằng eKYC, thường miễn phí) rồi liên kết ví. Trong giai đoạn chuyển đổi, doanh nghiệp nên duy trì kênh tiền mặt song song cho người chưa kịp mở tài khoản.
Phí rút tiền từ ví ai chịu?
Người sử dụng lao động chịu phí mở tài khoản và phí chuyển tiền lương theo Điều 96 Bộ luật Lao động. Phí rút tiền từ ví thuộc biểu phí của tổ chức trung gian thanh toán — mô hình chuẩn là doanh nghiệp đàm phán gói trả lương trong đó phí rút lương của công nhân được doanh nghiệp hoặc đối tác fintech chịu theo thỏa thuận và công bố trước cho người lao động.
Bảo mật tiền lương trong ví thế nào?
Tiền lương trong ví được giữ tại tài khoản bảo đảm của tổ chức trung gian thanh toán ở ngân hàng: tổng số dư tài khoản bảo đảm không được thấp hơn tổng số dư mọi ví đã phát hành (Nghị định 52/2024/NĐ-CP), nên tiền không phải tài sản riêng của công ty fintech. Lớp bảo vệ còn lại là định danh, mã PIN/OTP và quy trình khóa ví, tra soát khi mất điện thoại hoặc nghi bị chiếm đoạt.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng