Thông tin quan trọng nhất về thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường là một đính chính: đây không còn là đề xuất. Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 66/2025/QH15 (đã sửa đổi bởi Luật 09/2026/QH15) đã đưa nước giải khát có hàm lượng đường trên 5g/100ml vào diện chịu thuế với thuế suất 8% từ ngày 01/01/2027 và 10% từ ngày 01/01/2028. Tại thời điểm viết bài (tháng 10/2026), doanh nghiệp còn hơn một năm chuẩn bị — khoảng thời gian đủ để reformulation sản phẩm, nhưng không đủ để chờ đợi thêm một vòng “xem chính sách có thông qua không”.
Đồ uống nào vào diện chịu thuế: ngưỡng 5g/100ml là ranh giới
Tiêu chí chịu thuế gắn với hàm lượng đường của sản phẩm: đồ uống thuộc nhóm nước giải khát có đường theo quy định của luật mà có hàm lượng đường trên 5g trong 100ml thuộc diện chịu thuế TTĐB. Phần lớn nước ngọt có ga, nước tăng lực, trà và cà phê đóng chai có đường, nước trái cây pha chế có bổ sung đường trên thị trường hiện nay đều nằm trên ngưỡng này. Một số nhóm đồ uống được đặt ngoài diện chịu thuế theo quy định chi tiết của luật và văn bản hướng dẫn (như sữa và các sản phẩm từ sữa, một số đồ uống dùng cho mục đích dinh dưỡng đặc thù) — doanh nghiệp cần đối chiếu danh mục sản phẩm của mình với quy định chi tiết thay vì suy đoán theo tên gọi thương mại, vì cùng gọi là “trà đóng chai” nhưng hàm lượng đường và phân loại sản phẩm khác nhau sẽ cho kết quả chịu thuế khác nhau.
Phương pháp tính thuế là thuế suất tỷ lệ trên giá tính thuế TTĐB (giá bán ra của cơ sở sản xuất chưa gồm thuế GTGT, hoặc giá tính thuế nhập khẩu cộng thuế nhập khẩu với hàng nhập khẩu) — không phải thuế tuyệt đối theo mỗi gram đường. Hệ quả là sản phẩm giá cao chịu thuế tuyệt đối cao hơn sản phẩm giá rẻ ở cùng hàm lượng đường, và việc giảm hàm lượng đường xuống dưới ngưỡng 5g/100ml là cách duy nhất để ra khỏi diện chịu thuế hoàn toàn qua công thức sản phẩm.
Reformulation hay chiến lược giá: bài toán lựa chọn
Doanh nghiệp có ba lựa chọn không loại trừ nhau. Một là reformulation — giảm đường xuống dưới ngưỡng 5g/100ml bằng giảm đường trực tiếp hoặc thay thế một phần bằng chất tạo ngọt — để sản phẩm ra khỏi diện chịu thuế; đổi lại là rủi ro thay đổi vị, chi phí nghiên cứu công thức, đăng ký lại nhãn và công bố sản phẩm, cùng thời gian kiểm nghiệm độ ổn định. Hai là giữ công thức và xây dựng chiến lược giá: chuyền một phần hoặc toàn bộ thuế vào giá bán, kết hợp thu nhỏ dung tích hoặc tái cấu trúc danh mục để giữ các điểm giá tâm lý. Ba là chiến lược danh mục hỗn hợp: dòng sản phẩm chủ lực giảm đường để giữ giá, dòng cao cấp giữ nguyên công thức và giá phản ánh thuế, và phát triển dòng không đường mới đón xu hướng tiêu dùng.
Quyết định cần dữ liệu, không phải cảm tính: độ co giãn giá của từng dòng sản phẩm, tỷ lệ người tiêu dùng nhạy cảm với vị ngọt, chi phí reformulation cho từng mã hàng và thời gian thu hồi, cùng hành vi của đối thủ cạnh tranh (nếu toàn ngành cùng tăng giá, rủi ro mất thị phần của việc chuyền thuế thấp hơn nhiều so với khi chỉ một mình tăng). Doanh nghiệp nên bắt đầu kiểm nghiệm hàm lượng đường thực tế của toàn bộ danh mục ngay trong năm 2026 — nhiều sản phẩm “tưởng dưới ngưỡng” thực tế nằm sát hoặc trên ngưỡng khi đo theo phương pháp chuẩn.
Lộ trình hiệu lực và việc cần làm trong năm 2026
Lộ trình đã ban hành: thuế suất 8% từ 01/01/2027 và 10% từ 01/01/2028. Hàng hoá sản xuất, nhập khẩu trước mốc hiệu lực không thuộc diện chịu thuế của sắc thuế mới này; hàng hoá thuộc diện chịu thuế kê khai và nộp TTĐB ở khâu sản xuất hoặc nhập khẩu như các mặt hàng TTĐB khác. Doanh nghiệp cần chú ý quản trị tồn kho quanh mốc 01/01/2027 và cách ghi nhãn hàm lượng đường trên bao bì — nhãn dinh dưỡng ghi hàm lượng đường là một trong các căn cứ đối chiếu khi cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường kiểm tra diện chịu thuế.
Danh mục việc của năm 2026 gồm: kiểm nghiệm và xác nhận hàm lượng đường của toàn bộ danh mục theo phương pháp chuẩn; quyết định chiến lược cho từng mã hàng (reformulation, tăng giá hay hỗn hợp) trước quý cuối năm; chuẩn bị hồ sơ đăng ký, công bố lại sản phẩm với mã hàng reformulation; cập nhật hệ thống tính giá, hoá đơn và đăng ký kê khai TTĐB cho các mã hàng vào diện chịu thuế; và truyền thông với hệ thống phân phối về thay đổi giá từ 01/01/2027 đủ sớm để tránh xung đột hợp đồng phân phối đầu năm.
Câu hỏi thường gặp
1. Đồ uống nào có thể bị áp thuế (nước ngọt, trà, cà phê đóng chai)?
Theo Luật TTĐB 66/2025/QH15, đồ uống thuộc nhóm nước giải khát có hàm lượng đường trên 5g/100ml thuộc diện chịu thuế — bao phủ phần lớn nước ngọt có ga, nước tăng lực, trà và cà phê đóng chai có đường trên thị trường. Một số nhóm như sữa và sản phẩm từ sữa, đồ uống dinh dưỡng đặc thù nằm ngoài diện theo quy định chi tiết; doanh nghiệp phải đối chiếu theo hàm lượng đường đo chuẩn và phân loại sản phẩm, không theo tên thương mại.
2. Mức thuế đề xuất là bao nhiêu và tính theo phương pháp nào?
Không còn là đề xuất: mức thuế đã ban hành là 8% từ 01/01/2027 và 10% từ 01/01/2028, tính theo phương pháp thuế suất tỷ lệ trên giá tính thuế TTĐB (giá bán của nhà sản xuất hoặc giá nhập khẩu cộng thuế nhập khẩu), không phải thuế tuyệt đối theo gram đường. Giảm hàm lượng đường xuống không quá 5g/100ml là cách ra khỏi diện chịu thuế qua công thức.
3. Doanh nghiệp nên chuẩn bị reformulation (giảm đường) hay chiến lược giá?
Không nhất thiết chọn một: chiến lược thường là hỗn hợp — reformulation cho dòng chủ lực nhạy cảm về giá để ra khỏi diện chịu thuế, giữ công thức và điều chỉnh giá cho dòng cao cấp ít nhạy cảm, và phát triển dòng không đường mới. Quyết định theo từng mã hàng dựa trên độ co giãn giá, chi phí thay đổi công thức và hành vi đối thủ, sau khi đã kiểm nghiệm hàm lượng đường thực tế của toàn bộ danh mục.
4. Khi nào chính sách dự kiến có hiệu lực nếu được thông qua?
Đã có mốc chính thức vì chính sách đã được thông qua: hiệu lực từ 01/01/2027 với thuế suất 8%, nâng lên 10% từ 01/01/2028, theo Luật TTĐB 66/2025/QH15 (sửa đổi bởi Luật 09/2026/QH15). Tại thời điểm tháng 10/2026 nghĩa vụ chưa phát sinh — doanh nghiệp đang ở trong cửa sổ chuẩn bị cuối cùng trước hiệu lực.