Chất thải y tế là nghĩa vụ tuân thủ hằng ngày chứ không phải hạng mục xử lý một lần khi mở phòng khám. Thông tư 20/2021/TT-BYT quy định toàn bộ chuỗi quản lý chất thải trong cơ sở y tế: phân loại ngay tại nguồn phát sinh, đóng gói theo mã màu, lưu giữ trong khu vực riêng có thời hạn, và chuyển giao cho đơn vị có giấy phép xử lý phù hợp. Với phòng khám và bệnh viện có vốn FDI, chuẩn vận hành quốc tế của tập đoàn không thay thế được quy định Việt Nam về phân loại và chứng từ chuyển giao, và đây chính là điểm các đoàn kiểm tra soi kỹ nhất.
Phân loại tại nguồn: bước đầu tiên quyết định tính hợp pháp của cả chuỗi
Theo Thông tư 20/2021/TT-BYT, chất thải trong cơ sở y tế phải được phân loại ngay tại nơi và ngay khi phát sinh thành các nhóm chính: chất thải nguy hại gồm nhóm lây nhiễm, chất thải sắc nhọn, chất thải hóa học và chất thải phóng xạ; chất thải thông thường; và chất thải có thể tái chế. Mỗi nhóm có bao bì, thùng chứa và màu sắc nhận diện riêng theo quy định, trong đó vật sắc nhọn phải đựng trong hộp kháng thủng chuyên dụng. Phân loại sai ngay từ đầu, ví dụ bỏ bông băng dính máu vào thùng rác thông thường, làm nhiễm chéo cả túi rác và biến một vi phạm nhỏ thành vi phạm về quản lý chất thải nguy hại.
Trách nhiệm phân loại thuộc về người trực tiếp làm phát sinh chất thải trong từng thủ thuật, vì vậy cơ sở phải đào tạo và kiểm tra định kỳ thay vì chỉ dán sơ đồ phân loại trên tường. Với cơ sở FDI có đội ngũ nhân viên và bác sĩ nước ngoài, tài liệu đào tạo nội bộ cần có phiên bản song ngữ và bảng phân loại đặt tại từng điểm phát sinh chất thải, từ phòng thủ thuật đến phòng xét nghiệm. Hồ sơ đào tạo và kiểm tra nội bộ là bằng chứng tuân thủ đầu tiên mà đoàn thanh tra yêu cầu xem.
Lưu giữ, chuyển giao và hợp đồng với đơn vị xử lý có giấy phép
Chất thải sau phân loại được thu gom về khu vực lưu giữ riêng của cơ sở: khu vực phải tách biệt, có biển cảnh báo, bảo đảm vệ sinh và chất thải nguy hại chỉ được lưu giữ trong thời hạn ngắn theo quy định trước khi chuyển giao, đặc biệt chất thải lây nhiễm cần được xử lý sớm để tránh nguy cơ phát sinh mùi và mầm bệnh. Cơ sở y tế nhỏ không tự xử lý chất thải nguy hại tại chỗ theo cách đốt hoặc chôn lấp tùy tiện; việc tự ý đốt, chôn chất thải y tế là hành vi bị cấm và là vi phạm nghiêm trọng trong quản lý chất thải nguy hại.
Con đường hợp pháp tiêu chuẩn là ký hợp đồng chuyển giao với đơn vị có giấy phép môi trường bao gồm chức năng xử lý chất thải nguy hại phù hợp, và mỗi đợt chuyển giao phải có chứng từ chất thải nguy hại theo quy định quản lý chất thải nguy hại, lưu trữ để đối chiếu khi kiểm tra. Khi chọn nhà thầu, bệnh viện FDI cần kiểm tra phạm vi giấy phép của đơn vị xử lý có bao phủ đúng mã chất thải y tế của mình hay không, vì hợp đồng với đơn vị không đủ phạm vi giấy phép không bảo vệ được bên giao chất thải khi xảy ra sự cố trên đường vận chuyển hoặc tại nơi xử lý.
Vi phạm thường gặp và cách xây dựng hệ thống tuân thủ bền vững
Các vi phạm lặp lại trong thực tế gồm: không phân loại hoặc phân loại sai nhóm; lưu giữ chất thải nguy hại quá thời hạn; không có khu vực lưu giữ riêng; chuyển giao cho đơn vị không có giấy phép phù hợp; và thiếu chứng từ chuyển giao để chứng minh chất thải đã đi đâu. Mỗi hành vi có thể bị xử phạt hành chính theo pháp luật bảo vệ môi trường và pháp luật y tế, với mức phạt phụ thuộc loại chất thải, khối lượng và tính chất hành vi theo biểu mức hiện hành; vi phạm nghiêm trọng còn có thể kéo theo đình chỉ hoạt động của bộ phận phát sinh chất thải.
Hệ thống tuân thủ bền vững gồm bốn thành phần có thể kiểm chứng: quy trình phân loại viết thành văn bản tại từng khoa phòng; hợp đồng xử lý còn hiệu lực với đơn vị đủ giấy phép; sổ theo dõi khối lượng và chứng từ chuyển giao đầy đủ theo từng đợt; và người phụ trách quản lý chất thải được chỉ định rõ trong cơ cấu của cơ sở. Bốn thành phần này cũng chính là nội dung liên quan đến chất thải trong hồ sơ giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường của cơ sở, vì vậy xây dựng chúng cùng lúc giúp cơ sở FDI tránh tình trạng giấy tờ môi trường một đằng, vận hành thực tế một nẻo.
FAQ (Câu hỏi thường gặp)
Chất thải y tế của phòng khám, bệnh viện vốn FDI phải xử lý thế nào?
Theo Thông tư 20/2021/TT-BYT: phân loại ngay tại nguồn phát sinh theo nhóm nguy hại, thông thường và tái chế; đóng gói đúng bao bì, màu sắc quy định; lưu giữ ở khu vực riêng trong thời hạn cho phép; và chuyển giao cho đơn vị có giấy phép xử lý phù hợp kèm chứng từ chất thải nguy hại. Cơ sở không tự đốt hoặc chôn lấp chất thải y tế.
Có phải ký hợp đồng với đơn vị xử lý chất thải không?
Có, với phần chất thải nguy hại: cơ sở y tế phải chuyển giao cho đơn vị có giấy phép bao gồm chức năng xử lý chất thải nguy hại đúng phạm vi, thông qua hợp đồng và chứng từ chuyển giao từng đợt. Đây là căn cứ chứng minh chất thải đã được xử lý hợp pháp khi cơ quan quản lý kiểm tra.
Phân loại chất thải y tế ra sao?
Phân loại tại nguồn thành chất thải nguy hại (lây nhiễm, sắc nhọn, hóa học, phóng xạ), chất thải thông thường và chất thải tái chế, dùng bao bì và màu sắc nhận diện riêng cho từng nhóm theo Thông tư 20/2021/TT-BYT. Vật sắc nhọn phải chứa trong hộp kháng thủng chuyên dụng.
Vi phạm thì bị phạt bao nhiêu?
Vi phạm quản lý chất thải y tế bị xử phạt hành chính theo pháp luật bảo vệ môi trường và y tế, mức phạt tùy thuộc loại chất thải, khối lượng và tính chất hành vi theo biểu mức hiện hành; trường hợp nghiêm trọng có thể bị đình chỉ hoạt động của bộ phận vi phạm. Cần đối chiếu biểu mức tại thời điểm vi phạm cho từng trường hợp cụ thể.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng