Công ty mẹ cho công ty con vay 50 tỷ đồng lãi suất 0% — “tiền trong nhà, cho vay không lãi có sao đâu?” Có sao: cơ quan thuế ấn định thu nhập lãi theo lãi suất thị trường và truy thu thuế TNDN.
Vì sao cho vay 0% bị ấn định?
Giao dịch giữa các bên liên kết phải tuân thủ nguyên tắc giá thị trường độc lập (arm’s length). Cho vay lãi suất 0% giữa công ty mẹ – con là giao dịch không theo giá thị trường: không có ngân hàng hay bên độc lập nào cho vay 0%. Khi thanh tra, cơ quan thuế xác định lại lãi suất cho vay theo mặt bằng lãi suất độc lập (tham chiếu lãi suất ngân hàng, lãi suất các khoản vay độc lập tương đồng), ấn định thu nhập tính thuế = số tiền vay × lãi suất ấn định × thời gian vay, và truy thu thuế TNDN trên khoản thu nhập này, cộng phạt và chậm nộp.
Khung pháp lý giao dịch liên kết hiện hành
Nghị định 255/2026/NĐ-CP (hiệu lực 01/7/2026, thay thế Nghị định 132/2020 và 20/2025) quy định về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết. Doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải kê khai giao dịch liên kết và chuẩn bị tài liệu giao dịch liên kết (Hồ sơ quốc gia – Local file, Hồ sơ toàn cầu – Master file, Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia – CbCR). Khoản vay 0% phải được kê khai và giải trình — không kê khai là thêm một vi phạm.
Cách xử lý an toàn
- Đặt lãi suất theo thị trường ngay từ đầu (tham chiếu lãi suất ngân hàng tại thời điểm vay), có hợp đồng vay đầy đủ.
- Nếu đã cho vay 0%: điều chỉnh hợp đồng, tính lại lãi và tự kê khai bổ sung trước khi bị thanh tra.
- Chuẩn bị phân tích so sánh (benchmark) lãi suất các khoản vay độc lập tương đồng.
- Lưu ý chiều ngược lại: công ty con cho công ty mẹ vay 0% cũng bị ấn định tương tự.
Câu hỏi thường gặp
Cho vay 0% giữa hai công ty độc lập có bị ấn định?
Ít rủi ro hơn vì không phải bên liên kết, nhưng nếu giá giao dịch bất thường cơ quan thuế vẫn có thể ấn định theo quy định quản lý thuế. Giao dịch độc lập thực sự với lãi suất 0% rất hiếm nên vẫn có thể bị chất vấn.
Lãi suất bao nhiêu thì được coi là 'thị trường'?
Không có con số cố định. Phải dựa trên phân tích so sánh: lãi suất cho vay của ngân hàng, các khoản vay độc lập có điều kiện tương đồng (kỳ hạn, tiền tệ, tín nhiệm) tại cùng thời điểm.
Khoản vay 0% đã tồn tại nhiều năm thì xử lý thế nào?
Rà soát toàn bộ thời gian vay, tính lại thu nhập lãi theo lãi suất thị trường từng năm, kê khai bổ sung và nộp thuế + tiền chậm nộp. Tự khắc phục trước thanh tra thì tránh được phạt nặng.