NFT khiến nhiều người mua tin rằng họ đã mua “tác phẩm”, trong khi thứ họ thật sự nắm thường chỉ là một mã định danh trên chuỗi khối gắn với một tệp do người khác giữ quyền. Khi nội dung số đi vào metaverse và game, câu hỏi bản quyền tách thành ba: tác phẩm nền được bảo hộ thế nào, token chứng nhận điều gì, và pháp luật Việt Nam đang công nhận tài sản số đến đâu. Bài viết này trả lời cả ba theo trạng thái pháp luật tại thời điểm viết.
Căn cứ pháp lý
Nền bản quyền không thay đổi vì môi trường thay đổi: hình ảnh, âm nhạc, mô hình 3D, đoạn phim trong game và metaverse là các loại hình tác phẩm theo Luật Sở hữu trí tuệ 50/2005/QH11, sửa đổi bởi Luật 131/2025/QH15, và quyền phát sinh khi tác phẩm được sáng tạo, không phụ thuộc việc chúng tồn tại trên chuỗi khối hay máy chủ. Việc đúc một NFT từ tác phẩm của người khác mà không được phép vẫn là sao chép, phân phối xâm phạm quyền như mọi hành vi trên môi trường số.
Về tài sản, Điều 105 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 quan niệm tài sản gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Tài sản mã hóa đang được khung hóa bởi Nghị định 284/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 01/9/2026, về thị trường tài sản mã hóa — một bước công nhận quản lý nhà nước với loại tài sản này, nhưng không biến mọi token thành chứng khoán hay tiền. Tiền ảo vẫn không phải phương tiện thanh toán hợp pháp tại Việt Nam theo pháp luật ngân hàng và thanh toán không dùng tiền mặt tại Nghị định 52/2024/NĐ-CP.
Phân tích áp dụng
Khác biệt cốt lõi khi mua NFT là hợp đồng mua bán chuyển giao quyền sở hữu đối với token — một quyền tài sản dạng dữ liệu — còn quyền tài sản thuộc bản quyền như sao chép, phân phối, trưng bày tác phẩm chỉ chuyển giao khi có thỏa thuận bằng văn bản theo pháp luật quyền tác giả. Điều khoản bán hàng của sàn hoặc của dự án quyết định người mua nhận thêm quyền gì: có dự án cấp quyền sử dụng thương mại cho hình ảnh gắn với token, đa số chỉ cấp quyền hiển thị cá nhân. Đọc điều khoản này quan trọng hơn đọc giá.
Trong metaverse, một hành vi có thể chạm nhiều quyền cùng lúc: dựng lại công trình kiến trúc ảo sao chép thiết kế có bản quyền, dùng nhãn hiệu thật trong không gian ảo cho hàng hóa ảo, và phát trực tiếp nội dung game. Bên bị xâm phạm thường xử lý theo lớp: yêu cầu nền tảng gỡ nội dung theo cơ chế khiếu nại bản quyền của nền tảng, đồng thời bảo lưu quyền xử lý theo Luật Sở hữu trí tuệ nếu xác định được chủ thể vi phạm và thiệt hại tại Việt Nam.
Khuyến nghị hành động
Nhà phát hành game và dự án metaverse nên: kiểm tra quyền trên mọi tài sản đưa vào đúc token — kể cả tài sản do nhà thầu thiết kế; ghi trong điều khoản bán NFT phạm vi quyền người mua nhận được một cách minh bạch; và đăng ký nhãn hiệu cho dấu hiệu dùng trong môi trường ảo nếu thương hiệu là tài sản cốt lõi. Người mua tổ chức thì cần kiểm tra chuỗi quyền của dự án trước khi ghi nhận NFT như tài sản trên sổ sách.
Khi có tranh chấp, đừng bắt đầu bằng tranh luận công nghệ: hãy bắt đầu bằng việc xác định quyền nền nào bị chạm — bản quyền, nhãn hiệu hay hợp đồng — vì mỗi quyền mở một diễn đàn và một bộ biện pháp khác nhau, như phần hỏi đáp dưới đây làm rõ.
Câu hỏi thường gặp
Tài sản số trong metaverse, game NFT có được bảo hộ bản quyền không?
Có, ở lớp tác phẩm nền. Hình ảnh, âm thanh, mô hình 3D và nội dung khác trong metaverse, game NFT là tác phẩm được bảo hộ bản quyền theo Luật Sở hữu trí tuệ khi đáp ứng tính sáng tạo, bất kể chúng hiển thị trong môi trường ảo hay được gắn với token. Bản thân token là dữ liệu ghi nhận trên chuỗi khối; việc đúc, bán token chứa tác phẩm của người khác khi chưa được phép vẫn là hành vi xâm phạm quyền sao chép, phân phối. Quyền trên thế giới ảo vì vậy không “ảo”: nó là quyền thật trên tác phẩm thật, chỉ khác kênh khai thác.
Mua NFT thì có được bản quyền tác phẩm không?
Không mặc nhiên. Mua NFT cho người mua quyền sở hữu đối với token đó, còn quyền tài sản thuộc bản quyền — sao chép, phân phối, trưng bày, làm tác phẩm phái sinh — chỉ chuyển giao khi có thỏa thuận rõ ràng, theo nguyên tắc chuyển giao quyền của pháp luật quyền tác giả. Thực tế từng dự án khác nhau: điều khoản của dự án có thể cấp cho chủ token quyền sử dụng thương mại hình ảnh đi kèm, hoặc chỉ cho phép hiển thị cá nhân. Người mua cần đọc điều khoản cấp quyền của chính dự án thay vì giả định mua token là mua bản quyền.
Pháp luật Việt Nam hiện công nhận tài sản số thế nào?
Pháp luật Việt Nam đang trong quá trình khung hóa tài sản số. Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 Điều 105 nhìn tài sản gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản — token có thể được phân tích như một quyền tài sản khi có cơ chế xác lập và chuyển giao rõ ràng. Nghị định 284/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 01/9/2026, thiết lập khung quản lý thị trường tài sản mã hóa, đánh dấu sự công nhận ở cấp quản lý nhà nước. Tuy nhiên tiền ảo không phải phương tiện thanh toán hợp pháp, và việc một token cụ thể có bị coi là chứng khoán hay không phải xét theo cấu trúc quyền của chính token đó, không suy từ nhãn NFT.
Tranh chấp IP trong metaverse giải quyết ở đâu?
Tùy thuộc vào quyền bị xâm phạm và chủ thể vi phạm. Bước đầu tiên thường là khiếu nại lên nền tảng metaverse hoặc sàn NFT để gỡ nội dung theo chính sách bản quyền của nền tảng. Nếu xác định được người vi phạm và yếu tố Việt Nam, tranh chấp được đưa ra tòa án Việt Nam hoặc trọng tài theo thỏa thuận, áp dụng Luật Sở hữu trí tuệ cho phần quyền nền. Khó khăn thực tiễn là tính xuyên biên giới và ẩn danh của người vi phạm; vì vậy chứng cứ điện tử và việc xác định ví, tài khoản, dòng tiền là phần việc quyết định, đôi khi quan trọng hơn cả lập luận pháp lý.