Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 66/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026, đã được sửa đổi bởi Luật 09/2026/QH15) là lần hiếm hoi nhà làm luật công bố trước gần như toàn bộ lộ trình tăng thuế cho một thập kỷ: thuốc lá chuyển sang cơ chế hỗn hợp tỷ lệ cộng tuyệt đối, bia và rượu tăng dần thuế suất theo năm, và đồ uống có đường lần đầu vào diện chịu thuế từ 2027. Với doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu các mặt hàng này, lộ trình đã biết trước vừa là áp lực chi phí, vừa là lợi thế lập kế hoạch mà ít thay đổi thuế nào cho được.
Lộ trình cụ thể: thuốc lá thêm thuế tuyệt đối, bia rượu tăng theo năm
Với thuốc lá điếu, luật giữ thuế suất tỷ lệ 75% trên giá tính thuế và bổ sung khoản thuế tuyệt đối theo bao: từ 01/01/2027 thu 2.000 đồng/bao, tăng thêm 2.000 đồng mỗi năm, đạt 10.000 đồng/bao vào năm 2031. Cơ chế tuyệt đối này tác động mạnh nhất tới phân khúc thuốc lá giá rẻ — nơi 2.000 đồng trên mỗi bao chiếm tỷ trọng lớn trong giá bán — và là chủ ý chính sách nhằm thu hẹp khả năng “né thuế bằng giá rẻ”. Với bia và rượu từ 20 độ trở lên, thuế suất tỷ lệ tăng dần theo lộ trình 5 điểm phần trăm mỗi năm trong giai đoạn 2027–2031, từ mức 65% hiện hành lên 90% vào năm 2031; rượu dưới 20 độ tăng theo lộ trình tương tự từ 35% lên 60% vào năm 2031.
Đồ uống có đường là mặt hàng mới vào diện chịu thuế: nước giải khát có hàm lượng đường trên 5g/100ml chịu thuế suất 8% từ 01/01/2027 và 10% từ 01/01/2028. Tại thời điểm viết bài (tháng 10/2026), nghĩa vụ này chưa phát sinh — doanh nghiệp còn trọn một chu kỳ chuẩn bị để điều chỉnh công thức, bao bì ghi nhãn hàm lượng đường và cấu trúc giá. Cần lưu ý ngưỡng 5g/100ml là ranh giới chịu thuế: sản phẩm điều chỉnh công thức xuống dưới ngưỡng sẽ ra khỏi diện chịu thuế, và đây là đòn bẩy sản phẩm hợp pháp mà nhiều nhà sản xuất đang tính toán.
Tác động tới giá, tồn kho và kế hoạch kinh doanh
Với mặt hàng chịu thuế TTĐB ở khâu sản xuất và nhập khẩu, mỗi đợt tăng thuế chảy thẳng vào giá thành và giá bán lẻ. Chiến lược giá cần được xây theo lộ trình nhiều năm thay vì xử lý từng đợt tăng: doanh nghiệp nên mô hình hoá độ co giãn giá theo phân khúc (phân khúc giá rẻ nhạy cảm nhất với thuế tuyệt đối thuốc lá và tăng thuế bia), quyết định phần tăng thuế nào được chuyền vào giá, phần nào hấp thụ vào biên lợi nhuận, và dùng các đợt tăng đã biết trước để điều chỉnh danh mục sản phẩm về phía phân khúc ít nhạy cảm hơn hoặc giá trị cao hơn.
Về tồn kho, nguyên tắc quản trị là tránh tích trữ đầu cơ quanh mốc tăng thuế: hàng sản xuất, nhập khẩu trước mốc tăng chịu mức thuế tại thời điểm tính thuế theo quy định, nhưng cơ quan thuế theo dõi sát biến động sản lượng và tồn kho bất thường quanh các mốc điều chỉnh, và lợi ích thuế của việc đánh hàng sớm thường nhỏ hơn chi phí vốn và rủi ro lưu kho. Thay vào đó, kế hoạch sản xuất nên được làm phẳng theo lộ trình tăng, đàm phán lại điều khoản giá với nhà phân phối có gắn cơ chế điều chỉnh theo thuế suất TTĐB, và cập nhật hệ thống tính giá tự động theo từng mốc hiệu lực của luật.
Hỗ trợ chuyển đổi cho doanh nghiệp nhỏ
Luật Thuế TTĐB không chứa gói hỗ trợ chuyển đổi riêng cho doanh nghiệp nhỏ trong các ngành bia, rượu, thuốc lá — lộ trình tăng dài và công bố trước chính là cơ chế “đệm” mà nhà làm luật lựa chọn, để doanh nghiệp có 5 năm điều chỉnh sản phẩm và giá. Các hỗ trợ nếu có đến từ chính sách chung ngoài luật thuế: hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa theo pháp luật hỗ trợ DNNVV, tín dụng ưu đãi cho đổi mới công nghệ, và chính sách ngành của địa phương. Doanh nghiệp nhỏ trong chuỗi (đại lý, nhà phân phối cấp dưới) bị tác động chủ yếu qua giá nhập và sức mua, nên đàm phán điều khoản chia sẻ biến động thuế trong hợp đồng phân phối là công cụ bảo vệ thực tế nhất.
Một lưu ý tuân thủ cho cả chuỗi: thuế TTĐB tăng làm chênh lệch lợi nhuận giữa hàng hợp pháp và hàng lậu, hàng giả lớn hơn — doanh nghiệp hợp pháp nên đầu tư vào kiểm soát kênh phân phối và tem, nhãn, hoá đơn điện tử đầy đủ, vì rủi ro cạnh tranh không lành mạnh từ hàng trốn thuế tăng cùng với thuế suất.
Câu hỏi thường gặp
1. Lộ trình tăng thuế suất cụ thể từng năm ra sao?
Theo Luật TTĐB 66/2025/QH15: thuốc lá điếu giữ thuế suất 75% và cộng thuế tuyệt đối 2.000 đồng/bao từ 2027, tăng 2.000 đồng mỗi năm tới 10.000 đồng/bao năm 2031. Bia và rượu từ 20 độ trở lên tăng thuế suất 5 điểm % mỗi năm giai đoạn 2027–2031, từ 65% lên 90%; rượu dưới 20 độ từ 35% lên 60% vào 2031. Các mốc tăng đều đã được ban hành trong luật, không còn là đề xuất.
2. Đề xuất đánh thuế đồ uống có đường đã được đưa vào luật chưa?
Đã được đưa vào luật: đồ uống có đường trên 5g/100ml chịu thuế TTĐB 8% từ 01/01/2027 và 10% từ 01/01/2028 theo Luật 66/2025/QH15. Tại thời điểm tháng 10/2026 nghĩa vụ chưa phát sinh; doanh nghiệp có thời gian điều chỉnh công thức xuống dưới ngưỡng 5g/100ml hoặc xây dựng lại cấu trúc giá trước mốc hiệu lực.
3. Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu cần điều chỉnh giá và kế hoạch tồn kho thế nào?
Xây dựng chiến lược giá nhiều năm theo đúng lộ trình đã ban hành (mô hình hoá theo phân khúc, quyết định tỷ lệ chuyền thuế vào giá), tránh tích trữ đầu cơ quanh mốc tăng vì lợi ích nhỏ hơn chi phí vốn và rủi ro bị theo dõi biến động bất thường; đàm phán điều khoản điều chỉnh giá theo thuế suất TTĐB trong hợp đồng phân phối; và cập nhật hệ thống tính giá, hoá đơn theo từng mốc hiệu lực.
4. Có chính sách hỗ trợ chuyển đổi cho doanh nghiệp nhỏ?
Không có gói hỗ trợ riêng trong Luật TTĐB cho doanh nghiệp nhỏ của ngành; “đệm” chính sách là lộ trình tăng 5 năm được công bố trước. Hỗ trợ nếu cần phải tìm ở chính sách chung: pháp luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, tín dụng đổi mới công nghệ và chương trình của địa phương. Trong chuỗi phân phối, công cụ thực tế nhất là điều khoản chia sẻ biến động thuế trong hợp đồng.