Anh Nam mất đột ngột. Chị Mai khẳng định con trai 5 tuổi của chị là con của anh Nam — nhưng gia đình anh Nam không thừa nhận, và vì thế đứa trẻ không được chia di sản. Đây là tình huống mà pháp luật có cửa giải quyết: yêu cầu Tòa án xác định cha, mẹ, con. Một khi quan hệ cha con được xác định, đứa trẻ đương nhiên thuộc hàng thừa kế thứ nhất.
Xác định cha con sau khi người cha đã mất: kiện ai, kiện ở đâu?
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (số 92/2015/QH13, còn hiệu lực tại 19/10/2026), việc xác định cha, mẹ, con là việc dân sự thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân. Người mẹ (hoặc người giám hộ của trẻ) nộp đơn yêu cầu Tòa án xác định người đã mất là cha của đứa trẻ. “Bị đơn” thực tế là những người đang tranh chấp quyền thừa kế — gia đình người đã mất.
Tòa án xem xét chứng cứ: quan hệ tình cảm, thời gian chung sống, lời khai nhân chứng, tin nhắn, hình ảnh… và chứng cứ khoa học có sức nặng nhất: giám định ADN.
Người đã mất thì lấy mẫu ADN ở đâu?
Đây là câu hỏi thực tế nhất. Khi không thể lấy mẫu trực tiếp từ người đã mất, giám định thực hiện theo quan hệ huyết thống gián tiếp: lấy mẫu của cha/mẹ, anh chị em ruột, hoặc con khác của người đã mất để suy ra quan hệ. Độ chính xác của giám định huyết thống gián tiếp vẫn đạt mức kết luận được trong đa số trường hợp khi có đủ mẫu đối chứng.
Chi phí giám định do người yêu cầu tạm ứng; kết quả giám định là chứng cứ để tòa quyết định. Nếu gia đình người đã mất từ chối cho lấy mẫu đối chứng, tòa án đánh giá sự từ chối này khi xem xét toàn bộ chứng cứ — từ chối vô lý thường bất lợi cho bên từ chối.
Sau khi xác định: quyền thừa kế phát sinh ngay
Quyết định của tòa xác định quan hệ cha con có hiệu lực thì đứa trẻ là con đẻ, thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 — ngang hàng với các con khác, vợ/chồng, cha mẹ của người đã mất. Mọi văn bản phân chia di sản đã lập mà “bỏ quên” đứa trẻ có thể bị yêu cầu chia lại.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ đơn thân có quyền yêu cầu xác định cha cho con sau khi người cha mất?
Có. Người mẹ (hoặc người giám hộ, hoặc chính đứa trẻ khi thành niên) có quyền yêu cầu tòa xác định cha cho con. Không cần sự đồng ý của gia đình người đã mất.
Không còn mẫu ADN nào của người đã mất và gia đình từ chối hợp tác?
Vẫn có thể kiện. Tòa xem xét chứng cứ gián tiếp (tin nhắn, ảnh, nhân chứng, thời gian chung sống). Sự từ chối hợp tác giám định của gia đình được tòa đánh giá bất lợi cho họ. Nhưng thực tế, có mẫu đối chứng thì khả năng thắng cao hơn hẳn.
Xác định cha con xong có được chia di sản đã chia rồi?
Được yêu cầu chia lại trong thời hiệu (Điều 623 khoản 1: 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản). Nếu di sản đã chia hết cho người khác, đứa trẻ khởi kiện yêu cầu chia lại phần của mình.
Liên hệ tư vấn
FLAT Law Firm tư vấn cho người nước ngoài và gia đình về thừa kế, di chúc, giấy phép lái xe, bảo hiểm y tế và chuyển tiền tại Việt Nam. Liên hệ để được tư vấn cho trường hợp cụ thể của quý khách.
